«سیدمطصطفی فاطمی» در نشست آنلاین با یونسکو که در خصوص جشن تیرگان برگزار شد، با بیان این که یزد شرایط متفاوتی به علت همزیستی مسلمانان، زرتشتیان و یهودیان دارد، اظهار کرد: به همین دلیل، مراسم‌ها و آیین‌ها در یزد با شکوه خاصی برگزار می‌شود و زندگی در تاریخ و روایت و افسانه، جذابیت و همگرایی خوبی در بین اقوام مختلف این شهر دارد.

وی با اشاره به برگزاری مراسم‌های عزاداری تاسوعا و عاشورا با حضور زرتشتیان، اضافه کرد: همچنین آیین‌ها و جشن‌های ایرانی از جمله جشن‌های شکرگزاری برداشت محصول مربوط به مهر و مرتبط به جشن مهرگان، جشن نوروز، مراسمهای شب یلدا و همچنین آیین‌هایی مانند جشن تیرگان در جای جای استان همچون مراسم‌های عزاداری محرم با حضور اقوام مختلف برگزار می‌شود.

وی افزود: در جشن تیرگان یزد، آیین خاصی وجود دارد و افسانه‌های این جشن، یکی مربوط به آرش کمانگیر و دیگری مربوط به خشکسالی است.

فاطمی در خصوص این آیین‌ و افسانه‌های مربوط به آن تصریح کرد: روایتی که در یزد مشهود است، مربوط به جشن و شکرگزاری بارش باران در دهم تیرماه پس از هفت سال خشکسالی در زمان پادشاهی فیروز است که مردم یزد به مناسبت این باران، جشن و شادی کردند و در شادی باران به هم آب می‌پاشیدند.

وی ادامه داد: یک روز قبل از جشن تیرگان، در روز نهم تیرماه آیین بافت دستبند تیرگان متشکل از هفت رنگ رنگین کمان و هفت نخ برگزار می‎شود که نشانه رنگین کمان و از طرفی نشانه تیر آرش کمانگیر است که در روز ایزدباران به دست خانواده بسته می‌شود و مراسم‌هایی جَشَن‎خوانی (نیایش همگانی) و در کنار آن مراسم چک و دوله که همان جشن کوزه است، برگزار می‌شود.

وی در خصوص مراسم جشن کوزه نیز گفت: همه افراد، اسامی خود را درون کوزه یا دولچه می‌اندازند و بزرگان خانواده شعرهایی را خوانده و اسم هر فرد که از کوزه بیرون بیاید، شعر برای وی محسوب می‌شود، البته این آیین تغییر کرده و به جای اسامی، اشعار را درون کوزه گذاشته و هر فرد شعر خود را بیرون می‌آورد.

فاطمی در مورد مراسم دوم ایین تیرگان تصریح کرد: مراسم دوم که مربوط به ۱۹ تیرماه است، مراسمی است که دستبند باز شده و به باد سپرده می‌شود که عموما این اقدام را در کنار بادگیرها، پشت‌بام‌ها و سایر موارد رها می‌کنند و به باد می‌سپارند که این ۹ روز به میزان روزشماری است که تیر آرش کمانگیر حرکت کرده و به کمک باد، مرز ایران و توران را مشخص می‌کند.

وی با بیان این که جشن‌های متعددی در یزد برگزار می‌شود، تصریح کرد: این ایین مربوط به ادیان و افراد متعدد است و این تنوع جذابیت‌های خاص خود را دارد و ایین‌های متفاوتی را در طول تاریخ شکل گرفته و نمود پیدا کرده است.

این مسئول افزود: بیشتر این محل، محل‌هایی که جوی آب دارد، کنار آن‌ها این مراسم برگزار می‎شود به طور مثال در کنار محله قاسم آباد جوی آبی بود که این مراسم در آنجا هم برگزار میشد.

وی با اشاره به این که روستاهای سراسر یزد و تمام محلات مانند قاسم آباد، رحمت آباد، کوچه بیوک، نرسی آباد، اهرستان، اله آباد زارچ و دیگر استان‌ها پاس‌داشته می‌شود.

فاطمی با اشاره به این که کرونا منجر به محدودیت در برگزاری این آیین شده است، گفت: به علت کرونا این مراسم با محدودیت برگزار شده است.

مدیر کل میراث فرهنگی استان در پایان خاطرنشان کرد: مراسم روز باد، امروز هم برگزار می‌شود اما برخی آن را به آب می‌سپارند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

جشن تیرگان در شهرستان‌های تربت حیدریه و خواف

علی محمدی، رئیس اداره میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تربت حیدریه در خصوص برگزاری جشن تیرگان در این شهرستان اظهار کرد: جشن تیرگان از جشن‌های آئینی و باستانی ایران بوده و این جشنواره در اوایل تیر ماه و همزمان با آغاز فصل تابستان و به عنوان پاسداشت یکی از میراث‌های ناملموس ایران برگزار می‌شود. جشن تیرگان جشنی کاملا شناخته شده و مشهور است و در متن‌های متعدد باستانی به این جشن اشاره شده است.

وی ادامه داد: در این جشن به صورت نمادین آئین مربوط به جشن تیرگان به نمایش گذاشته می‌شود و اجرای مراسم نقالی، داستان‌خوانی، شعرخوانی، اجرای موسیقی سنتی و مراسم آئینی باستانی از بخش‌های این برنامه است. همچنین اجرای‌ بازی‌های بومی، نمایش آداب و رسوم سنتی، برگزاری نمایشگاه صنایع‌دستی و سوغات ‌روستایی از جمله برنامه‌های جانبی بوده که با همکاری سمن‌ها و هنرمندان اجرا شد.

رئیس اداره میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تربت حیدریه تصریح کرد: افزایش تعامل رؤسای ادارات شهرستان‌ به منظور شناسایی ظرفیت‌های موجود در خصوص جشن تیرگان و مراسم مشابه از جمله معرفی تربت حیدریه به ‌عنوان شهر خلاق در حوزه فرهنگ و ادبیات از دیگر مباحث مطروحه در این مراسم بود.

محمدی گفت: این مراسم در محل اقامتگاه بوم‌گردی سناگل با حضور نماینده مردم شهرستان‌های تربت‌حیدریه، زاوه و مه‌ولات در مجلس شورای اسلامی و مشارکت فعالان و انجمن‌های فرهنگی، سازمان‌های مردم‌ نهاد و ادارات فرهنگی شهرستان برگزار شد.

همچنین محمود باعقیده، رئیس اداره میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خواف با اشاره به برگزاری گرامیداشت جشن تیرگان در کنار آسبادهای نشتیفان بیان کرد: در گذشته و قبل ازاینکه فعالیت‌های کشاورزی به صورت مکانیزه انجام شود، مردم به صورت گروهی نسبت به انجام فعالیت‌های کشاورزی به‌خصوص برداشت گندم و جو اقدام می کردند. معمولا افراد به صورت گروه‌هایی شامل اقوام وخویشان یا کشاورزان هم‌جوار به کمک هم، محصولات را برداشت می‌کردند.

وی اظهار کرد: در این جشن همزمان با برداشت محصولات، کودکان و جوانان با شادمانی به محل خرمن می‌روند و از صاحب خرمن می‌خواهند مقداری از محصول را به عنوان پاداش به آن‌ها هدیه دهند که به این کار به اصطلاح «حقلا» گفته می‌شود. صاحب خرمن حدود ۳ تا ۵ کیلو از محصول را به آن‌ها می‌دهد و کودکان با پولی که از فروش یا معامله آن به دست می‌آورند جشن می‌گیرند. کشاورزان اعتقاد داشتند که این کار باعث برکت محصول می‌شود.

رئیس اداره میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خواف افزود: امسال با مشارکت انجمن‌های میراث ‌فرهنگی و با هدف گرامیداشت این رسم کهن و با توجه به ارتباط برداشت گندم با آسبادها، برنامه‌هایی شامل رقص محلی، بازدید از مزارع گندم و دیدار با پیشکسوتان این حوزه در شهر نشتیفان و در کنار آسبادها برگزار شد.

گفتنی است؛ در ایران باستان همه ماه‌های دیگر وقتی روزی با نام ماه تلاقی پیدا می‌کند جشن ماهانه برگزار می‌شده و بر این اساس سیزدهم هر ماه «تیشترروز» است که وقتی با ماه تیر تلاقی پیدا می‌کند جشن تیرگان برگزار می‌شده است.

چند دلیل یا آئین برای برگزاری جشن تیرگان روایت شده است. در بعضی از کتاب‌ها مثل «آثارالباقیه» اثر ابوریحان بیرونی آمده که تیرگان جشن بزرگداشت نوشتن و گرامیداشت نویسندگان در ایران باستان بوده است، بنابراین آئین خاصی داشته که مقام نویسنده‌ها در این روز گرامی داشته می‌شود.

بر اساس گزارش روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی، ایرانی‌ها در ابتداء گرمای تابستان که ماه تیر است و در روزی که این روز «تیشتر» و «ماه تیشتر» با هم تلاقی پیدا می‌کنند جشنی می‌گرفتند و نیایش می‌کردند که آن تابستان خشک نباشد و باران ببارد و به نوعی نیایش باران ‌خواهی بوده که در این روز انجام می‌شده است.

در این جشن باستانی آئینی آب‌پاشی و فال‌کوزه در آن اجرا می‌شود و این جشن درکنار آب‌ها، همراه با بزم‌هایی وابسته با آب و آب‌پاشی و آرزوی بارش باران در سال پیشِ رو همراه بوده و همچون دیگر جشن‌هایی که با آب در پیوند هستند، با نام همگانی «آبریزگان» یا «آب‌پاشان» یا «سرشوران» یاد شده‌ است. برابر برخی روایات این جشن همچنین با داستان آرش کمانگیر و تعیین مرز میان ایران و توران نیز ارتباط نزدیکی دارد.

منبع: ایسنا