روستاییان و عشایر کویر رج‌به‌رج زندگی را در هم می‌آمیزند تا رنگین‌کمانی از تاروپودها را بر گستره کویر بیارآیند. بعد از یک دهه تحقیق بر دستبافته شهری، عشایری و روستایی باید گفت؛ والاترین هنر استان کرمان، هنر بافندگی است و این استان خالق زیباترین دستبافته‌ها است. این هنر شایستگی ارائه هویت و هنر ایرانی را دارد و لازم است که استان کرمان در آینده‌ای نزدیک به عنوان شهر جهانی دستبافته شهری، عشایری و روستایی نیز شناخته شود.

دستبافته استان کرمان بر سه نوع شهری، روستایی و عشایری بافت تقسیم می‌شود. دستبافته عشایری و روستایی  اغلب در بین ایلات و عشایر سیرجان، بافت، ارزوییه، رابر، بردسیر، شهربابک، جیرفت، عنبرآباد، کهنوج، فاریاب، منوجان، قلعه گنج و رودبار جنوب و دستبافته شهری بیشتر در مناطق شهری‌نشین راور، ماهان، کوهبنان، بردسیر، رفسنجان، جوپار، گلباف و خود شهر کرمان و مناطق تحت پوشش آن بافته می‌شود.

خرجین‌بافی

خرجین، متداول‌ترین، متنوع‌ترین و پرکاربردترین دستبافته محفظه‌ای یا کیسه‌ای ایلات و روستاییان استان کرمان به حساب می‌آید، به دلیل این‌که در گذشته چمدان وجود نداشت، خرجین در بین ایلات و عشایر مناطق سیرجان، بافت، ارزوییه، بردسیر، شهربابک، جیرفت، عنبرآباد، کهنوج، فاریاب، منوجان،قلعه گنج و رودبار جنوب متداول بوده است.

سفره‌بافی

سفره عشایری و روستایی، مهم‌ترین و متنوع‌ترین دستبافته مورد نیاز ایلات و روستاییان منطقه کرمان بوده که بین اغلب ایلات و طوایف بافته شده و از اهمیت و تقدس خاصی نیز برخوردار است.

سفره اغلب به صورت گلیمینه یا تخت‌باف یا گلیم‌بافی و به صورت ترکیبی یا تکنیک‌های شیریکی‌پیچ یا پیچ‌باف (بیشتر به دست افشارها، بچاقچی‌ها و رایینی‌ها)، پود نما یا ساده‌باف، تک‌قلاب و جفت‌قلاب، پود معلق و پود اضافه و چاک‌دار بافته می‌شده است. این دستبافته‌ها در گذشته تمام پشم بوده است ولی به مرور در چله آنها، برای افزایش استحکام پنبه به کار رفته است.

سفره در کرمان به لحاظ کارکرد به چهار نوع سفره آردی، سفره ‌نان، سفره دست‌ورخون و سفره پیش‌انداز تقسیم می‌شود که هریک ویژگی و تنوع نقش و طرح مختلفی  نسبت به دیگری دارد.

 سفره آردی و سفره نان

در گذشته بین هر خانواده عشایری و تا حدودی روستایی منطقه کرمان، اغلب دو نوع سفره دیده می‌شد و نسبت به دیگر سفره‌ها از اهمیت خاصی برخوردار بود، یکی برای پخت نان به نام سفره آردی (ایلات و عشایر و روستاییان منطقه کرمان به آن سفره آرتی، به لهجه محلی و کرمانی، نیز می‌گفتند، در زمان تهیه خمیر، لگن خمیری را روی آن می‌گذاشتند تا آرد و خمیر بیرون نریزد) و دیگری برای نگهداری نان به نام سفره نانی یا نونی.

هر سفره در اندازه‌های مختلف در حدود ۱۰۰*۱۰۰، ۱۲۰*۱۲۰ و ۱۸۰*۱۸۰ سانتی‌متر و به صورت گلیم‌باف، در رنگ‌های اغلب زمینه لاکی، قرمز، قهوه‌ای و سبز، بافته می‌شده ‌است. از مهم‌ترین ویژگی‌های شاخص در سفره‌های آردی و نانی به تنوع طرح و نقش حاکم بر آنها باید اشاره کرد. که از ساده ترین تا شلوغ‌ترین نقوش و ترکیب را به خود اختصاص داده و به چند گروه مجزا تقسیم شده‌اند.

سیاه‌چادربافی

سیاه‌چادر، سقف چادر عشایر است که به دست زنان عشایر از موی بُز سیاه بافته می‌شود. عشایر در ییلاق و قشلاق مکان‌های معینی برای اقامت دارند که معمولا در زیر این سیاه‌چادرها زندگی می‌کنند. روش تولید این دستبافته به روش ساده بافت است. این دستبافته خاصیت بسیار مطلوبی برای حفظ آب در مواقع بارندگی و سرما دارد و معمولا آب باران از جداره آن عبور نمی‌کند. از طرفی موی بُز همواره در دسترس زنان عشایر است.

مرتبط:

آغاز مرمت بنای تاریخی تخت درگاه قلی‌بیگ کرمان

آبشار کشیت کرمان

“قلعه منیژه” سالم‌ترین بنای بازمانده از ساسانیان در کرمانشاه

نوشته رنگین‌کمانی از تاروپودها در بافندگی عشایر کرمان اولین بار در ایرانگردی و جهانگردی سفرهای پیشاهنگ آناهیتا. پدیدار شد.

دست‌بافته‌های ایرانی حیثیت و پیشانی هنر ایران‌زمین هستند و سفره‌بافی يا سفره آردی یکی از رشته های بومی صنایع‌دستی استان در گروه دست‌بافته‌ها است.

قداست گندم و جايگاه ویژه نان در بین مردم منطقه، آنان را بر آن می‌دارد تا زیراندازی مناسب را برای تهيه قوت روزانه (نان) بیافرینند تا هنگام تهيه خمير نان، در زير تغار پهن شود و بدين شكل از ريخت و پاش آرد و خمير بر روی زمين جلوگيری کنند. از دیگر کاربرد‌های آن نگهداری خمیرمایه طبیعی تا زمان بعدی پخت (چند هفته بعد) است و طی سالیان اخیر استفاده‌های دیگری از این دست‌بافته زیبا به عنوان روکُرسی، پادری و سجاده نیز می‌شود.سفره آردی زیراندازی نفیس آکنده از نقوش ذهنی بافنده، برگرفته از طبیعت پیرامون و از جنس تخیل زن و دختر روستایی است.

این صنایع‌دستی کاربردی‌تزئینی در استان با نام بومی (سُفره آردی) شناخته می‌شود. این نوع بافته جنبه خودمصرفی داشته که از الياف ريسيده شده پشم شتر و يا گوسفند به صورت خودرنگ و یا دارای رنگ گیاهی بر روی دار زمينی بافته می‌شود .

آموزش و یادگیری هنر بافندگی به صورت نسل به نسل و از طریق آموزش شفاهی و سینه به سینه توسط مادران به دختران منتقل می‌شود به نوعی یادگیری این هنر در میان دختران و زنان روستا به‌عنوان بخش مهمی از فرهنگ و افتخارات آنان محسوب می‌شود و ذوق و سلیقه خویش را از این طریق به رخ می کشانند.

اندازه سفره‌ها به ابعاد تقريبی ۱۱۰ در ۱۱۰ سانتی مترمربع و نقوشی همچون کوه، بز، قوچ و گیاهان به صورت اشكال هندسی در وسط و حاشيۀ آن قرار می‌گیرند که گاها به صورت برجسته‌تر هستند.

برای تولید این محصول کاربردی‌تزیینی از ابزار کاری بسیار ساده، کم‌حجم و در عین حال ارزان که با استفاده از مصالح موجود در محل ساخته می‌شود، معمولا بهره می‌گیرند. اصلی‌ترین وسیله‌ این دستبافت سنتی وسیله‌ای به نام «دار» بوده که این وسیله بالاخص در قبایل کوچ از نوع افقی (زمینی) است.از مهمترین مناطق بافت آن می‌توان به روستای مَهِنج از توابع شهرستان قاینات اشاره کرد.

سفره‌بافی یا سفره آردی صنعت دستی چند صدساله مردمان جنوب خراسان که چندین سالی است با حمایت‌های ویژه صورت گرفته از قبیل آموزش، تجهیز کارگاه‌ها، ارائه تسهیلات و حضور در نمایشگاه‌ها و البته همت هنرمندان به ویژه سفره‌بافان چیره دست شهرستان قائنات دوباره جان گرفته است.

در این میان کسب چهار نشان ملی کیفیت توسط صنعتگران سفره‌باف طی سالیان گذشته، نشان از ظرفیت‌های سرشار این دست‌بافته و دیده شدن آن توسط داوران این رویداد ملی دارد.

احیای هنر سفره‌بافی یا سفره آردی باعث ایجاد شغل و کسب درآمد در بسیاری از روستاهای شهرستان قائنات شده است و بسیاری از تولیدات سفره آردی آنان توسط مشتریان بومی و حتی غیربومی از سایر نقاط کشور به صورت پیش خرید بافته و تولید می‌شود که این امر علاوه بر ایجاد اشتغال‌های پایدار در روستاها، باعث بالا رفتن روحیه امید، تلاش و مهاجرت معكوس از شهر قائن به روستاها شده است.

منبع:میراث آریا

مرتبط:

سازه‌های آبی شوشتر از شاهکارهای فنی مهندسی اعصار کهن

زن مومیایی یزدی؛ جسد خوابیده در موزه کیست؟

برج کشمر یا مقبره کشمر میراثی از اشکانیان

نوشته سفره آردی هنری اصیل و بکر در خراسان جنوبی اولین بار در ایرانگردی و جهانگردی سفرهای پیشاهنگ آناهیتا. پدیدار شد.