نوشته‌ها

چنگوری، اولین شیرینی سنتی استان اردبیل

شیرینی جزو جدایی‌ناپذیر عید، مهمانی و دورهمی‌های ایرانی‌هاست و این علاقه و میل به شیرینی سبب شده در هر شهر و دیار ایران شیرینی‌های محلی خوشمزه‌ای وجود داشته باشد؛ شیرینی‌های سنتی اردبیل از جمله شیرینی‌های سنتی خوشمزه ایران است.

پارتتاما، پیشی، چنگونی (چنگوری)، چخماقی، باقلوای زعفرانی، سه گوش، قطابی، شیرینی کشمشی، راحت‌الحلقوم، مارمالاد، حلوای زعفرانی، باقلوای بادام، میندال یا قرابیه گردو و بیچرنیک از جمله شیرینی‌هایی است که از گذشته در اردبیل پخت می‌شده و امروز می‌توان در قنادی‌های سنتی و یا قدیمی شهر نمونه‌های آن را به شکل محدود مشاهده کرد.

چنگوری از جمله شیرینی‌های سنتی و می‌توان گفت اولین شیرینی خانگی قبل از پیدایش قنادی‌ها و شیرینی‌پزی‌ها در استان اردبیل و به ویژه در شهرستان نمین است که بیشتر برای چهارشنبه‌سوری و ایام عید آماده می‌شد.

اصلی‌ترین مواد اولیه این شیرینی سنتی آرد برنج، شیر محلی و تخم‌مرغ است که سرشار از پروتئین و فیبر است، در اغلب شیرینی‌های سنتی اردبیل، آرد و تخم‌مرغ مواد اصلی به شمار می‌آید و به همین دلیل این گروه از غذاها می‌تواند به عنوان یک میان وعده مقوی کالری بدن را در طول روز تامین کند.

شیرینی‌پزهای سنتی اردبیل قدمتی نزدیک به ۱۰۰سال را برای شیرینی‌های محلی اردبیل تخمین می‌زنند؛ برخی از این شیرینی‌ها از استان‌های دیگر وارد اردبیل شده که نمونه آن شیرینی قرابیه است اما اردبیلی‌ها شیرینی پارتتاما، چنگونی، چخماقی، بیچرنیک، قطابی و باقلوای اردبیلی را جزو شیرینی‌های مختص این استان می‌دانند.

روایت شیرینی‌پز سنتی از نحوه تهیه شیرینی‌های محلی اردبیل

یکی از شیرینی‌پزهای سنتی اردبیل نزدیک به ۶۰ سال در این زمینه فعالیت کرده و به یاد دارد که استادکار وی با بیش از ۲۰ سال سابقه فعالیت جزو اولین شیرینی‌فروش‌های اردبیل محسوب می‌شده است.

یعقوب عظیمی منتظری می‌گوید: «اولین شیرینی‌پز قدیمی اردبیل میرمحمد اطمینان معروف به آقا دایی بود و مسن‌ترها به خوبی وی را به یاد دارند، چرا که نزدیک به ۵۰ سال قبل در بازار اردبیل دکان شیرینی‌فروشی داشت.»

او که فضای سنتی مغازه خود را تغییر نداده معتقد است شیرینی‌هایی که در گذشته پخته می‌شد با رعایت اصول بهداشتی همراه بود و هیچ ضرر و زیانی به همراه نداشت.

عظیمی منتظری اضافه کرد: «در پخت هر نوع شیرینی و غذا رنگ، طعم و ماندگاری سه اصل مهم است که این روزها توجهی به آن نمی‌شود و مشتری فریب ظواهر و رنگ‌های غیرطبیعی غذا و شیرینی را می‌خورد در حالی که آنچه مصرف می‌کند، دشمن سلامتی است.»

او بیان کرد: «در حال حاضر شیرینی‌هایی که پخت و در بازار مصرف می‌شود حداکثر تا یک هفته تازگی دارد اما در گذشته شیرینی‌هایی پخت می‌کردیم که تا یک ماه ماندگاری داشت.»

این شیرینی‌پز قدیمی با یادآوری پخت شیرینی از یک ماه مانده به عید می‌گوید: «شیرینی‌های قرابیه و پارتتاما که در حال حاضر پخت می‌شود دو روز دیگر سفت می‌شود که دلیل اصلی آن ایراد کیفی خمیر پخت است، شیرینی‌پز از مواد خمیر کم می‌کند و با تزئین ظاهر شیرینی با بادام و پسته به قیمت گزافی آن را به مشتری می‌فروشد اما کیفیت پخت شیرینی موضوعی است که بسیاری از کارشناسان تغذیه عقیده دارند این روزها با رنگ‌ها و طعم‌دهنده‌های مصنوعی زیر سوال رفته و به جای خاصیت بخشی به غذایی چاق‌کننده و زمینه‌ساز بیماری‌های مختلف تبدیل شده است.»

عظیمی منتظری در پاسخ به این سئوال که برای پخت کیفی در گذشته از چه موادی استفاده می‌شد که امروز نمی‌شود، افزود: «روغن دنبه و کره به جای روغن نباتی، پودر قند که با آسیاب سنگی قند سابیده می‌شد، آرد کیفی، تخم‌مرغ طبیعی و افزودنی‌های رنگی طبیعی شامل کاکائو، زعفران و آرد نخود از جمله موادی بود که در انواع خمیر استفاده می‌شد.»

او ادامه داد: «در گذشته سرشیر به جای خامه فعلی برای شیرینی استفاده می‌شد و بی‌توجهی به کیفیت موجب شده بیماری‌های مختلفی در ادامه مصرف آن ایجاد شود، هر قدر رنگ استفاده شده در غذا غیرطبیعی‌تر باشد می‌تواند دلیلی بر خطرناک بودن و رعایت نکردن بهداشت آن قلمداد شود.»

این شیرینی‌پز در بیان علل‌عدم استفاده از مواد غذایی سالم مانند روغن و شکر و آرد سالم اضافه کرد: «بدون شک توجه به ظواهر نه تنها در همه مشاغل بلکه در شیرینی‌فروشی هم وارد شده و فروشنده مجبور است برای جلب مشتری در برخی مواقع کیفیت را در اولویت‌های بعدی قرار دهد. اگر در گذشته‌ای نه چندان دور شهروندان اردبیلی می‌توانستند از یک ماه مانده به عید شیرینی خود را تهیه و نسبت به ماندگاری آن مطمئن باشند در حال حاضر اشخاص تاریخ سفارش خود را برای مصرف همان روز محدود می‌کنند و مهمانی‌های اردبیل آراسته به شیرینی‌هایی است که به جای شیرین کردن کام مهمانان، تهدیدی برای سلامتی آن‌ها شده است.»

شیرینی‌های سنتی اردبیل، ازجمله منابع بکر و غنی هستند که شناسایی و گسترش آن‌ها می‌تواند گامی در مسیر حفظ هویت ملی و قومی این منطقه باشد و تشویق جوانان و کودکان به مصرف این گونه شیرینی‌ها علاوه بر تضمین سلامت جسمی‌شان، باعث احیا و رونق آن خواهد بود ک از جمله این شیرینی‌ها چنگوری است.

ثبت ملی چنگوری برای حفاظت و معرفی آن

چنگوری از جمله شیرینی‌های سنتی و می‌توان گفت اولین شیرینی خانگی قبل از پیدایش قنادی‌ها و شیرینی‌پزی‌ها در استان اردبیل و به ویژه در شهرستان نمین بوده که خوشبختانه همچنان در مراسم چهارشنبه‌سوری و ایام عید و سیزده بدر توسط برخی خانواده‌ها تهیه می‌شود ولی امروزه تهیه این شیرینی خانگی همچون سابق زیاد رایج و متداول نیست.

آموزش پخت این شیرینی ازمبادی مختلف از جمله راهکارهایی است که می‌تواند زمینه برای احیای آن را فراهم آورد که مراحل پخت شیرینی سنتی چنگوری به این شرح است که در یک کاسه دو عدد تخم‌مرغ محلی را شکسته و با همزن دستی یا قاشق خوب هم می‌زنند و سپس آرد را کم کم به تخم‌مرغ‌ها اضافه کرده و خوب مخلوط کرده و زعفران کوبیده شده را به مواد اضافه کرده و هم می‌زنند تا مواد خوب رنگ بگیرد.

در این مرحله زردچوبه را اضافه کرده و مواد را هم می‌زنند، آرد برنج را به حدی اضافه می‌کنند که مواد غلیظ شود و در مرحله آخر شیر را کم کم اضافه کرده و خوب مخلوط می‌کنند، غلظت مواد باید به حدی باشد که وقتی با ملاقه داخل تابه می‌ریزبم حالت کشسانی داشته باشد و بریده بریده نشود.

پس از آن تابه مسی را روی حرارت کم قرار داده و مقداری کره داخل آن می‌ریزند تا آب شود، با ملاقه مواد را به آرامی در وسط تابه ریخته و منتظر می‌مانند تا خودش را بگیرد و یک طرف آن سرخ شود و پس از آنکه روی شیرینی به شکل حباب‌های ریز شد آن را بر گردانده تا طرف دیگر آن هم سرخ شود و به این ترتیب، یکی یکی شیرینی‌ها را پخته و روی آن‌ها شکر پاشیده و در بشقابی قرار می‌دهند.

این شیرینی سنتی و قدیمی کاملا خانگی بوده و در منازل تهیه می‌شد و مهمترین مزیت شیرینی‌های خانگی، عدم نیاز به وسایل پیشرفته و مکان و جای خاص است و نیز شیرینی‌های خانگی نسبت به شیرینی‌های قنادی عطر و طعم متفاوت‌تری دارد که این مزیت و برتری را هرگز نمی‌توان نادیده گرفت.

یک نکته مهم دیگر برای درست کردن شیرینی‌های خانگی، مدت زمان ماندگاریشان به دلیل‌عدم وجود مواد افزودنی و نگهدارنده است، در شیرینی‌های صنعتی به خاطر زمانی که صرف تولید، بسته‌بندی و عرضه محصول به بازار می‌شود، تولیدکنندگان ناچار هستند که در محصولات خود از مواد نگهدارنده استفاده کنند اما در شیرینی‌های خانگی به دلیل این‌که بلافاصله پس از درست شدن به دست سفارش‌دهنده می‌رسد و زمان چندانی صرف نمی‌شود دیگر نیازی به استفاده از مواد نگهدارنده در آن‌ها نیست.

علاوه بر وسواسی که شیرینی پزهای خانگی در کارشان دارند، حجم کاریشان نیز نسبت به قنادی‌های صنعتی کمتر است از این رو مواد اولیه خیلی تازه‌تر و به روزتری را تهیه می‌کنند و مواد خشکی که استفاده می‌کنند نیز از آلودگی‌های انبارهای صنعتی به دور هستند نیز رعایت بهداشت نیز درپخت خانگی بیشتر ازصنعتی مد نظر قرار می‌گیرد.

با توجه به اینکه نسل جوان با مهارت پخت شیرینی سنتی از جمله چنگوری آشنایی کافی ندارند این امر می‌تواند منجر به فراموشی این خوراکی‌های سنتی شده و به فرهنگ بومی آسیب بزند که در راستای جلوگیری از این مهم امسال شاهد ثبت مهارت پخت چنگوری در زمره میراث ناملموس ملی بودیم.

منبع: میراث آریا

اوماج آشی، نمودی از خوراک‌های اصیل و محلی اردبیل

آش اوماج یکی از خوراک‌های اصیل و ازغذاهای سنتی اردبیل است که به دلیل اینکه در این آش از نوعی خمیر برای پخت استفاده می‌شود، به آن اوماج آشی اطلاق می‌شود، این آش با روش‌ها و مواد مختلفی پخته می‌شود، اما نکته مشترک همه آن‌ها، خمیری است که با آرد بسیار ورز داده می‌شود تا به شکل خرده‌های خمیری درمی‌آید که در زبان آذری به آن، اوماج گفته می‌شود.

حتی در خود استان اردبیل نیز سلیقه‌ها و مزاج‌ها بر تنوع پخت این آش افزوده است، در مناطقی از سبزی‌های معطر و در برخی مناطق از شیر استفاده می‌کنند که استفاده از شیر در آش اوماج مخصوص مناطق شمالی استان اردبیل است.

مواد اصلی این نوع آش در اکثر موارد اوماج، عدس، برنج، شیر و یا سبزی‌های معطر است، اوماج، ماده اصلی این آش، حاصل ورز دادن بسیار آرد گندم، آب و نمک است که به شکل خرده‌هایی به شکل خمیر درست می‌شود.

آرد، یکی از اجزای مهم در تهیه انواع غذاها است و معمولاً آرد را از آسیاب کردن دانه گندم تهیه می‌کنند؛ اما از دانه ذرت، گندم سیاه یا (چاودار)، جو، نخود و برنج هم آرد تهیه می‌شود، این آش در قسمت‌های مختلفی از ایران با اختلاف اندکی پخته می‌شود، مانند قم، آذربایجان شرقی، کرمان، اردبیل و حنی افغانستان؛ نکته مشترک و جالب استفاده از نام اوماج و خود اوماج در تمام این آش‌هاست.

آش اوماج غذای محبوب اهالی کوثر

غذای محلی آش اوماج از غذاهای محبوب اهالی شهرستان کوثر است که مواد اولیه اصلی این آش اوماج، عدس، سبزی‌های معطر (ریحان، تره، مرزه)، آب و ادویه است و گاهی از آب قلم یا حبوبات دیگر مانند نخود نیز در این آش استفاده می‌شود که این تنوع به وضعیت مالی و مزاج افراد در تهیه مواد اولیه بستگی دارد.

برای تهیه این آش، در یک ظرف گود آرد را با کمی آب مخلوط می‌کنند تا به شکل یک خمیر تقریبا سفت در بیاید و به آن کمی نمک و زردچوبه اضافه کرده و ورز می‌دهند، بعد از خمیر به اندازه گلوله‌هایی کوچک‌تر از عدس برداشته و در سینی می‌چینند تا خشک شود و حتی جلوی بخاری هم اگر قرار بگیرد زودتر خشک می‌شود.

در ادامه تهیه این آش ابتدا عدس را از چند ساعت قبل خیس کرده و بعد سبزی‌ها را تمیز کرده و می‌شویند و وقتی آب سبزی کشیده شد آن را ریز خرد می‌کنند، پیازها را به دو نیم تقسیم و در یک قابلمه مناسب با کره در حد یک دقیقه تفت می‌دهند و بعد به آن زردچوبه و نمک اضافه می‌کنند.

به پیاز آب قلم یا آب معمولی اضافه کرده و بعد عدس‌های خیس خورده شده را داخل آب و پیاز می‌ریزند تا آب به جوش بیاید، وقتی آب به جوش آمد سبزی‌های معطر خرد شده را به داخل مواد آش اضافه می‌کنند. البته می‌توان از سبزی خشک هم در این آش استفاده کرد، حرارت را کم کرده تا عدس‌ها پخته شوند و اگر در حین پخت عدس آب داخل قابلمه کم بود به آن آب جوش اضافه می‌کنند.

بعد از پخت عدس اوماج‌ها را کم کم به آش اضافه کرده و مدام هم می‌زنند تا اوماج‌ها به هم نچسبند و همین طور به هم زدن ادامه می‌دهند تا زمانی که اوماج‌ها به اندازه کافی باد کنند و در این صورت آش آماده است و می‌توان آن را در ظرف مورد نظر سرو کرد.

آش اوماج آشی سازگار با محیط و اقلیم منطقه اردبیل است و از خوراک‌های کهن این منطقه به شمار می‌رود، این آش نمودی از خوراک‌های محلی اردبیل و به ویژه منطقه کوثر بوده که با تعاملات اجتماعی و مراسمات این مردم پیوند خورده است.

این نوع آش در فصل زمستان به وفور پخت می‌شود و به دلیل استفاده از پیاز و آویشن در آن، معتقدند برای سرماخوردگی بسیار مفید است که در راستای حفظ و احیای مهارت پخت آن، آش اوماج در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده است.

غذاهای سنتی به دلیل رواج دستور پخت غذاهای آماده و یا خارجی کمتر مورد توجه نسل جدید قرار می‌گیرد و چه بسا با از دست دادن بزرگان ممکن است نابود شود و لازم است این گونه غذاها که سالیان بسیاری است مورد استفاده مردم بوده و از محیط جغرافیایی و مواهب طبیعت ساخته شده، حفظ شده و آموزش داده شود.

منبع: میراث آریا

معرفی جاذبه‌ها برای ایجاد شتاب در گردشگری اردبیل

گردشگری امروزه با توجه به ظرفیت‌هایی که در این حوزه دارد، از مهمترین مولفه‌های کسب ثروت و ارزش افزوده برای جوامع به شمار می‌رود و با توجه به قابلیت‌هایی که دارد رقابت‌های بسیاری در راستای جذب گردشگر در سطح بین‌المللی و ملی وجود دارد.

استان اردبیل نیز به تبع سایر جوامع و شاید فراتر از بسیاری از آنها در راستای رونق صنعت گردشگری در سال‌های اخیر گام‌های اساسی برداشته است که در نتیجه آن تا قبل از شیوع ویروس کرونا شاهد حضور خیل عظیم گردشگران خارجی و داخلی در استان بوده‌ایم.

تقویت زیرساخت‌ها و تاسیسات گردشگری، حمایت از سرمایه‌گذاران در بخش گردشگری، توسعه گردشگری دیجیتالی، توجه به شاخه‌های جدید گردشگری، تبلیغ و معرفی ظرفیت‌ها و جاذبه‌های استان، توانمندسازی فعالان بخش گردشگری با برگزاری دوره‌های مختلف، برگزاری همایش‌ها و جشنواره‌ها، حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی و… از جمله اقداماتی بوده که در راستای رونق صنعت گردشگری در استان هدفگذاری شده و برنامه‌های مختلفی در این بخش‌های عملیاتی شده است.

احداث ۶ مرکز اقامتی در اردبیل

نادر فلاحی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل با اشاره به اقدامات انجام شده در بخش گردشگری استان اظهار کرد: «حمایت از سرمایه‌گذاران برای تقویت زیرساخت‌های گردشگری و رونق این صنعت در استان از مهمترین اولویت‌هایی بوده که در استان با جدیت دنبال شده و با توجه به این مهم در حال حاضر شاهد اجرای پروژه‌های اساسی و زیربنایی توسط سرمایه‌گذاران در استان هستیم.»

او افزود: «بخشی از طرح‌های سرمایه‌گذاری به بهره‌برداری رسیده و هدفگذاری شده تا در سال آینده بتوانیم شاهد افتتاح و راه‌اندازی اغلب طرح‌های در حال اجرا برای خدمات‌رسانی به گردشگران باشیم که به طور قطع این زیرساخت‌ها و تاسیسات زمینه برای حضور هر چه بیشتر گردشگران در استان در ایام پساکرونا را فراهم خواهد کرد.»

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل با اشاره به احداث ۶ مرکز اقامتی در استان یک سال گذشته در راستای توسعه زیرساخت‌ها بیان کرد: «احداث یک هتل، چهار هتل آپارتمان، یک مهمان‌پذیر و سه واحد پذیرایی بین‌راهی از جمله این اقدامات بوده است.»

فلاحی معرفی ظرفیت‌ها و قابلیت‌های گردشگری استان در فرصت کرونا را از دیگر برنامه‌ها در کنار تقویت و توسعه زیرساخت‌های گردشگری عنوان کرد و گفت: «اجرای چهار برنامه گردشگری الکترونیکی در همین راستا انجام شده تا زمینه برای شناساندن جاذبه‌های استان فراهم شود که این برنامه‌ها تداوم خواهد داشت.»

راه‌اندازی ۷ مزرعه گردشگری و برگزاری ۱۵ جشنواره گردشگری

صغری فرشی معاون گردشگری اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل نیز در مورد اقدامات شاخص یک سال گذشته در بخش گردشگری استان بیان کرد: «با وجود شیوع ویروس کرونا و تعطیلی بخش اعظمی از فعالیت‌ها در بخش گردشگری، معرفی ظرفیت‌های استان و توسعه زیرساخت‌ها از مهمترین برنامه‌ها در این مدت بوده است.»

او تهیه برنامه‌های تلویزیونی، چاپ و تکثیر چهار هزار اقلام تبلیغاتی و توسعه گردشگری الکترونیکی را گامی در راستای معرفی قابلیت‌های گردشگری استان برشمرد و گفت: «برگزاری یک مورد نمایشگاه ملی و استانی و حضور در یک نمایشگاه داخلی از دیگر اقدامات در این حوزه بوده است.»

معاون گردشگری  استان اردبیل توجه به شاخه‌های جدید گردشگری را در اولویت برشمرد و افزود: «به دلیل ظرفیت‌های استان در بخش کشاورزی و با وجود ظرفیت‌های بالا در روستاهای استان رونق گردشگری کشاورزی هدفگذاری و در این زمینه هفت مزرعه گردشگری در یک سال اخیر در استان راه‌اندازی شده است.»

فرشی گفت: «در یک سال گذشته صدور ۱۵ کارت راهنمای گردشگری، صدور ۱۶ گواهینامه گردشگری سلامت و چهار مجوز دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری انجام و دوره آموزشی زیر ۳۰ ساعت در راستای توانمندسازی و موسسات خصوصی برگزار شده است.»

او با اشاره به تاسیسات گردشگری اجراشده در استان عنوان کرد: «یک سفره‌خانه سنتی، پنج مجتمع، اردوگاه ومحوطه گردشگری و یک مرکز تفریحی و سرگرمی گردشگری در این مدت راه‌اندازی شده است.»

معاون گردشگری استان اردبیل از برگزاری ۱۵ جشنواره، پنج دوره کوتاه مدت آموزشی گردشگری و پنج اجرای دوره آموزشی طبق تفاهم‌نامه با دستگاه‌های مختلف در سطح استان خبر داد و افزود: «تداوم فعالیت‌ها در حوزه گردشگری با جدیت دنبال می‌شود.»

منبع: میراث آریا

مرتبط:

نمایش باورهای دینی زنان اردبیلی در آیین یاشیل سفره

آشنایی با مجموعه تاریخی بازار اردبیل

طعم و عطر آیراننی آش، زبانزد گردشگران اردبیل

آیراننی آش (آش دوغ) یکی از غذاهای سنتی اردبیل است که با حبوباتی همچون نخود، تره و سبزی‌های محلی و کوهی و دوغ پخته می‌شود و به دلیل خوشمزه بودن و پرطرفدار بودن همچنان در سفره‌های مردم دیده می‌شود.

این آش اکثرا در مناطق مختلف شهر و روستا پخته شده و به صورت ارثی دستور پخت این غذا از مادر به دختر انتقال داده می‌شود، آیراننی آش بیشتر در بین عشایر شاهسون و روستاییان استان اردبیل که دسترسی به لبینات در آن‌ها به‌راحتی امکان‌پذیر است پخته می‌شد اما امروزه در همه جای استان در مراکز شهری هم این آش پخته می‌شود.

عموما این آش در مناطق مختلف استان دستور پخت مشترکی دارد و در برخی مناطق ممکن است کمی متفاوت باشد، برای مثال در خلخال در برخی مناطق اریشته (رشته‌ای که به‌صورت سنتی در خلخال در خانه‌ها آماده می‌شود) نیز به این آش اضافه می‌کنند ولی مواد اولیه آن عموما شامل دوغ، تره، سبزی‌های محلی و کوهی، نخود، آرد، تخم‌مرغ، سیر، نعنا، برنج، نمک و کوفته قلقلی است.

برای تهیه این آش خوشمزه دوغ را در قابلمه‌ای ریخته و روی حرارت گاز قرار می‌دهند، در داخل یک ظرف جداگانه یک عدد تخم‌مرغ و آرد و کمی دوغ ریخته و خوب هم می‌زنند تا مخلوط شوند، سپس مخلوط را به دوغ اضافه کرده و مدام هم می‌زنند تا زمانی که دوغ بجوشد اما بعد از جوش آمدن نیازی به هم زدن نیست ولی تا زمان جوش آمدن دوغ مدام باید هم زد تا دوغ نبرد.

البته در مواقعی که تخم مرغ اضافه می‌شود نیازی به هم زدن مدام نیست و تا زمان جوش آمدن دوغ چند باری آش را هم می‌زنند ولی اگر تخم‌مرغ زده شود باید تا زمان به جوش آمدن دوغ مدام آش را هم زد تا دوغ نبرد؛ بعد از جوش آمدن دوغ حرارت شعله را کم می‌کنند تا دوغ به آرامی بجوشد و بعد از جوش آمدن دوغ نخود پخته‌شده را به آن اضافه می‌کنند.

در این فاصله گوشت چرخ‌کرده را به همراه پیاز رنده شده و کمی نمک به صورت توپ‌های قلقلی به اندازه یک فندق در آورده و در داخل آش می‌ریزند، به اندازه یک دقیقه بعد از اضافه کردن گوشت‌ها آش را هم نمیزنند تا گوشت خودش را بگیرد و بعد به آرامی آش را هم می‌زنند.

بعد از پنج تا شش دقیقه پختن گوشت قلقلی‌ها، یعنی زمانی که گوشت‌ها به سطح بالای قابلمه آمدند سیر و بقیه سبزی آش و نمک را اضافه کرده و شعله گاز را کم می‌کنند تا با حرارت کم آش پخته شود، بعد از پختن سبزی و برنج آش ۲۰ دقیقه بعد آش پخته شده و آماده سرو است و بعد از پختن آش نعنا داغ را آماده کرده و روی آش می‌ریزند.

برای پخت آش دوغ عموما از دوغ محلی یا همان آیران استفاده می‌شود و در برخی مواقع نیز از ماست به‌جای دوغ استفاده می‌کنند، به این ترتیب که ماست را در میزان مناسب آب حل کرده و سپس به همان ترتیب پخت آش دوغ عمل می‌کنند؛ البته در برخی مناطق به این آش که با ماست تهیه می‌شود «قاتیخ آشی» نیز اطلاق می‌شود.

یکی از مواردی که باعث طعم خاص و متقاوت آیران آشی در مناطق مختلف می‌شود استفاده از انواع مختلف تره در مناطق مختلف است، در حالت کلی سبزی‌ها شامل ترکیبی از گشنیز، شوید، تره و قسمت سبز پیازچه است، در خلخال قسمت ریشه چقندر سفید و ساقه آن محبوبیت فراوانی دارد. از جمله دیگر سبزی‌ها می‌توان به اَوَلیگ که نوعی سبزی کوهی است نیز اشاره کرد که در طعم‌دهی به آش دوغ بسیار تاثیر مثبتی دارد.

با توجه با اینکه مواد اصلی پخت آش دوغ محصولات کشتی و دامی خود محل بوده پس از زمانی که این محصولات (دوغ و نخود و سبزی‌های کوهی و محلی) در این منطقه به خصوص بین عشایر شاهسون و جوامع روستایی بوده، پخت این آش هم رایج بوده است.

از زمان قدیم این آش در مراسماتی مثل مراسم روز سیزده بدر دیده شده است و همیشه در گفته‌های پدربزرگ و مادربزرگ‌ها شنیده می‌شود که در مراسم روز سیزده بدر آش دوغ پخته می‌شود. این آش علاوه بر مصارف خانگی در مراسمات آیینی و دینی نیز به‌صورت عمومی پخش می‌شود.

استان‌های دیگر نیز مشابه آش دوغ اردبیل را دارند ولی مواد پخت آن‌ها با آش دوغ اردبیل متفاوت است چرا که آش دوغ اردبیل سبک و ساده بوده و با کمترین مواد موجود پخته می‌شود.

علاوه بر این مزیت، آش دوغ اردبیل به‌خاطر داشتن دوغ خوشمزه به دلیل وجود مراتع درجه یک و به تبع آن کیفیت بالای لبنیات تولیدی استان و همچنین گیاهان کوهی با طعم و عطر منحصر به‌فرد در مقایسه با نمونه آش‌های رایج در استان‌های دیگر از جایگاه بالاتری برخوردار است.

همچنین آش دوغ یک آش سنتی بوده که با فرهنگ و آیین مردم اردبیل عجین بوده و مردم اردبیل در مراسمات خود از این آش استفاده می‌کنند. برخی از مردم اردبیل هر سال، در ساعت تحویل سال آش دوغ می‌پزند تا با جوش آمدن آش در ساعت تحویل سال، سال پر خیر و برکتی داشته باشند یا در مراسم روز سیزده بدر اکثر مردم اردبیل آش دوغ می‌پزند.

با توجه به شرایط اقلیمی سرد و کوهستانی اردبیل و قابل رویش بودن حبوباتی مثل نخود که در این محیط به عمل می‌آید و همچنین تنوع سبزی‌ها در این منطقه و فراوانی لبنیات این آش با شرایط اقلیمی و جغرافیایی اردبیل سازگاری مناسبی دارد.

به دلیل پرطرفدار بودن این غذا در بین مسافران و گردشگران همه‌ساله درآمد زیادی از پخت و فروش این غذا عاید بوم‌گردی‌ها و سفره‌خانه‌ها و رستوران‌های فروش آش دوغ می‌شود.

در راستای معرفی این آش همه‌ساله در روزهای ۲۷ تا ۲۹ مرداد ماه مراسم جشنواره آش‌ها در شهرستان نیر برگزار می‌شود که در این مراسم ۲۲ استان شرکت می‌کنند و هر استانی آش‌های سنتی منطقه خود را معرفی می‌کنند که در بخشی از این مراسم آیراننی آشی اردبیل پخت می‌شود.

برگزاری این مراسم هرساله باعث حفظ آیین و سنت و حفظ دستور پخت غذاهای سنتی و معرفی الگوهای گردشگری غذایی، گردشگری سلامت و گردشگری عشایری می‌شود که در کنار این اقدامات در راستای حفظ آش دوغ سنتی اردبیل، با ثبت ملی این اثر در سال گذشته برای معرفی و ماندگاری آن نیز گام اساسی برداشته شده است.

منبع: میراث آریا

روستای برندق خلخال در ردیف بهترین دهکده‌های گردشگری جهان

روستای هدف گردشگری برندق واقع در شهرستان خلخال استان اردبیل شرایط احراز برای قرارگیری در شبکه جهانی روستاهای مورد تائید سازمان جهانی گردشگری را دریافت کرد که این اقدام حامل پیام مهمی برای توسعه و رونق روستای برندق است.

قابلیت‌ها و ظرفیت‌های این روستا و دارا بودن مولفه‌های لازم برای قرارگیری آن در ردیف بهترین روستاهای گردشگری جهان، سبب شد تا بتواند شرایط قرارگیری در لیست روستاهای مورد تائید سازمان جهانی گردشگری را کسب کند.

روستای برندق از نظر وسعت جغرافیایی و مراتع جزو بزرگ‌ترین روستاهای استان اردبیل است که از ویژگی‌های منحصر به فرد این روستا قرار گرفتن در نقطه تلاقی سه استان اردبیل، آذربایجان شرقی و زنجان است. از طرفی این روستا از قسمت شمالی متصل به تمامی مراتع و دامنه‌های کوه آق‌داغ (از کوه‌های معروف استان اردبیل که اثر طبیعی ملی بوده و محل زیست انواع وحوش، کل و بز و پلنگ ایرانی و به ارتفاع ۳۳۳۳متر) و از قسمت غرب تا رودخانه معروف قزل‌اوزن کشیده شده است.

این روستا میان دو رودخانه به نام زال و گل بندر قرار دارد، طبیعت بکر منطقه روبارا در حاشیه رودخانه دهستان از مکان‌های دیدنی و خاص است که برای مردم محلی تفرجگاه بسیار آرام و لذت‌بخشی است و گاهی مردم به ماهی‌گیری نیز مشغول می‌شوند.

از جمله نکته‌های جالب فرهنگ مردم این روستا که نسبت به محیط زیست دارند، جمع‌آوری زباله و اهمیت دادن به طبیعت است و روز چهارم فروردین روز پاک برندق نام‌گذاری شده و مردم در این روز با همکاری هم اقدام به جمع‌آوری زباله و پاکسازی محیط روستا می‌کنند.

این روستا از پرباغ‌ترین روستاهای شهرستان خلخال و استان اردبیل است به گونه‌ای که میوه‌هایی مثل انار، زردآلو، آلو، هلو، آلبالو، گیلاس، شلیل، گلابی، انگور، سیب، شاتوت، به، توت، ازگیل، انجیر و تمشک از مرغوب‌ترین میوه‌های شمال غرب کشور محسوب می‌شوند. هوای نیمه گرمسیری، خاکی حاصلخیز و وجود بارندگی کافی و همچنین رودخانه قزل‌اوزن دلیل پربار بودن محصولات است.

محصولات خشکباری مثل توت خشک، انجیر خشک، کشمش، بادام زمینی، گردو، بادام و تخمه آفتابگردان نیز در این روستا به صورت گسترده کشت و ضمن تامین نیازهای داخلی و منطقه‌ای به خارج از استان نیز صادر می‌شود.

برنج روستای برندق اگرچه کم است ولی از بهترین برنج‌های با کیفیت ایران محسوب می‌شود. از صیفی‌جات هم می‌توان به تولید انبوه پیاز، گوجه فرنگی، بادمجان، سیر، کدو، فلفل و خیار اشاره کرد.

اهالی این روستا بیشتر به کشاورزی، دامداری و باغبانی مشغول هستند و زنان این روستا به جوراب بافی، کیسه‌بافی، جاجیم‌بافی، فرش‌بافی، کت‌بافی، جلیقه‌بافی و بافت‌های دیگر، خیاطی و درست کردن لبنیات از جمله کره، ماست، دوغ و پنیر و شیره‌ها و مرباها و رب‌ها و ترشیجات مشغول‌اند.

با توجه به ظرفیت‌هایی که این روستای هدف گردشگری در حوزه‌های مختلف و مولفه‌های تعیین شده داشته، توانست شرایط قرارگیری در شبکه جهانی روستاهای مورد تائید سازمان جهانی گردشگری را دریافت کند که اهالی برندق از ثمرات این اقدام مهم برخوردار خواهند شد.

صغری فرشی معاون گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل در این‌باره می‌گوید: «با مطالعات میدانی صورت گرفته و احصای ظرفیت و توانمندی‌های ملموس و ناملموس توسط کارشناس مربوطه این اداره‌کل، روستای برندق در ارزیابی اولیه امتیازات لازم را کسب کرد.»

او می‌افزاید: «انتخاب این روستا بر اساس طرح ابتکاری سازمانی جهانی گردشگری در خصوص انتخاب دهکده‌های گردشگری بوده که بر این اساس روستای هدف گردشگری برندق به عنوان یکی از سه روستای منتخب ایران واجد شرایط برای قرارگیری در شبکه جهانی روستاهای مدیر تائید سازمان جهانی گردشگری معرفی و از بین ۹ روستا در سطح کشور، در ارزیابی اولیه امتیازات لازم را در کنار روستاهای خرانق یزد و لافت هرمزگان کسب کرد.»

معاون گردشگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل می‌گوید: «سازمان جهانی گردشگری شاخص‌هایی نظیر ابتکار عمل در روستاها به عنوان محرک گردشگری پایدار، اولویت‌های اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و فرهنگی، جذابیت‌های طبیعی و تاریخی و همچنین سیاست‌گذاری بومی و محلی در راستای معرفی رویدادها در قالب جشنواره‌ها و… را معیار سنجش و ارزیابی اولیه در به دست آوردن شرایط لازم برای قرارگیری در قالب بهترین دهکده‌های گردشگری جهان مد نظر قرار داده است.»

فرشی می‌افزاید: «نظر به اهمیت موضوع و دستاوردهای بزرگ حاصله از قرارگیری این روستا در لیست مذکور در آینده نه چندان دور باعث رونق مضاعف گردشگری استان و معرفی توانمندی‌های جنوب استان و شهرستان خلخال به عنوان مقصد منحصر به فرد گردشگری روستائی در استان اردبیل خواهد بود.»

او بیان می‌کند: «بررسی و مطالعات میدانی احصاء ظرفیت‌های ملموس و ناملموس و گردآوری برخی اطلاعات از زبان بزرگان و افراد پیر و کهنسال این روستا توسط کارشناس مربوطه در دستور کار این معاونت قرار گرفت و خوشبختانه با توجه به ظرفیت‌های بالقوه، بالفعل، متعدد و متنوع این روستا، برندق در ردیف عنوان سه روستای منتخب معرفی شد.»

در سال‌های اخیر اقدامات مهمی در راستای توسعه گردشگری روستایی و کشاورزی در سطح استان اردبیل انجام شده که قرارگیری روستای برندق در ردیف بهترین دهکده‌های گردشگری جهان از مهمترین اقدامات بوده که تداوم آن‌ها زمینه برای رونق هر چه بیشتر گردشگری در روستاهای استان را فراهم خواهد کرد.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

آشنایی با مجموعه تاریخی بازار اردبیل

گلین چیخدی، آیین دیرینه مردم اردبیل برای روانه کردن عروس و داماد

کشفی تاریخی در کارخانه لاستیک‌سازی اردبیل

کاوش در محوطه «اوجاق آرتاویل تایر» اردبیل به کشف شواهدی از ساختارهای معماری دوره سلجوقی منجر شد.

به نقل از روابط‌ عمومی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، سعید ستارنژاد، سرپرست هیأت باستان‌شناسی در این محوطه با اشاره به این‌که «اوجاق آرتاویل تایر» داخل محدوده کارخانه لاستیک‌سازی آرتاویل شهرستان اردبیل واقع شده است، گفت: نخستین فصل کاوش این محوطه به منظور مشخص کردن وسعت و لایه‌های استقراری در آن، با حفر ترانشه‌هایی در محوطه انجام شد. نتایج کاوش ترانشه‌ها مشخص کرد که این محوطه در قرون میانی اسلامی مورد استفاده فصلی قرار می‌گرفته است.

او با بیان این‌که در ترانشه‌های کاوش‌شده شواهدی از ساختارهای معماری دوره سلجوقی کشف و شناسایی شد، اظهار کرد: این ساختارهای معماری به صورت سنگ‌چین با ملات گل بوده و مستقیم روی بستر طبیعی ساخته شده است.

ستارنژاد با اشاره به وجود تعدادی گور متعلق به دوران اسلامی در نیمه جنوبی محوطه که در میان مردم منطقه به «اوجاق» مشهور است، گفت: این گورها بدون ساختارهای معماری و به صورت چاله‌ای درون بستر رسوبی محوطه ایجاد شده‌اند که با وجود رطوبت بالای خاک، استخوان‌های موجود در آن‌ها آسیب زیادی دیده‌اند.

 

سرپرست این هیأت باستان‌شناسی اظهار کرد: با وجود مراتع و منابع کافی و غنی مورد توجه جامعه کوچ‌رو در دشت اردبیل، این محوطه در قرون میانی اسلامی مورد استفاده فصلی قرار گرفته است.

او افزود: امروزه این دشت به عنوان یکی از غنی‌ترین دشت‌های منطقه برای اتراق جامعه عشایری شناخته می‌شود و نام برخی از روستاها، چون حکیم قشلاقی به چنین الگوی معیشتی در دامنه‌های سبلان اشاره دارد.

این باستان‌شناس گفت: با توجه به این‌که بیشترین تمرکز کاوش‌های باستان‌شناختی در دشت اردبیل پیرامون گورستان و قلعه بوده است، نتایج کاوش‌های باستان‌شناختی در محوطه‌های استقراری، همچون محوطه اوجاق می‌تواند شناخت بهتری از گاه‌نگاری منطقه ارائه دهد.

وی بیان کرد که امیدوار است روند مطالعاتی و لایه‌نگاری محوطه‌های استقراری در این دشت مورد توجه قرار گیرد و شناخت بهتری از وضعت دوره‌های فرهنگی دشت اردبیل ارائه شود.

ستارنژاد گفت: به طور کلی نتایج کاوش در محوطه اوجاق آرتاویل تایر ضمن اهمیت در شناخت بهتر از وضعت الگوهای استقراری دشت اردبیل در قرون میانی اسلامی در مطالعات گاه‌نگاری دشت اردبیل نیز حائز اهمیت است.

blank

 

رییس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اردبیل اوایل امسال از هماهنگی برای تعیین عرصه و حریم این محوطه تاریخی در داخل کارخانه لاستیک‌سازی خبر داده بود تا بعد از پایان کاوش‌ها، عرصه اثر به عنوان محوطه تاریخی نگهداری و برای حریم آن برابر با ضوابط حرایم میراث‌فرهنگی برای ساخت و ساز مجوز داده شود.

منبع: ایسنا

مرتبط:

احیای پخت غذای محلی خشیل اردبیل

آشنایی با مجموعه تاریخی بازار اردبیل

روسته، شیرینی انحصاری اردبیل با قابلیت صادرات

یکی از عادت‌های غذایی مردم آذربایجان این است که پس از صرف ناهار یا شام یک ماده غذایی شیرین میل می‌کنند که البته از نظر پزشکی هم بسیار مفید است و می‌گویند به جذب غذا کمک می‌کند و استفاده از شیرینی و شکلات یکی از رایج‌ترین آداب و رسوم قدیمی مردم اردبیل است.

یکی از قدیمی‌ترین و خوشمزه‌ترین شکلات‌هایی که در بین مردم شهر اردبیل رواج بسیار داشته شکلات روسته است، این شکلات لذیذ که بسیار هم مقوی بوده، امروزه از یاد رفته ولی در کوچه عارف اردبیل عطر و بوی این شکلات همچنان می‌پیچد و یاد این شیرینی بسیار قدیمی را در ذهن عابران تداعی می‌کند.

موسی خدایی شاگرد مرحوم حاج سلیم قناد است که در حال حاضر تنها قناد روسته‌پز در اردبیل محسوب می‌شود، احیای مهارت پخت این شکلات و تلاش برای از یاد نرفتن آن و گسترش دوباره آن در سطح شهر و حتی تجارت این شکلات لذیذ باید مورد توجه قرار گیرد. قناد خدایی که به طور کاملا سنتی در حال پخت روسته است، در معرفی این هنر اطلاعات مفیدی را ارائه کرده است.

قناد خدایی از ۹ سالگی در کنار استاد خود به پخت این شکلات پرداخته و هنوز هم بعد از ۴۰ سال با رعایت استانداردها و وجود سختی‌های فراوان در کنار مشکلات اقتصادی جامعه بدون هیچ کم و کاستی به پخت این شکلات خوشمزه ادامه می‌دهد.

شکلات روسته را قدیمی‌ها در اردبیل بهتر می‌شناسند اما متأسفانه این شکلات با قدمت ۱۰۰ساله (به گفته موسی خدایی) برای جوانان اردبیل طعم شناخته‌شده‌ای نیست، نزدیک به یک قرن قبل برادران حاج عرب و مینایی جزو روسته‌پزان اردبیل بودند.

روسته شکلات کاکائویی خوشمزه‌ای است که در زمان قدیم طرفداران بسیاری داشته و در کوچه‌پس‌کوچه‌های شهر توسط پسربچه‌ها با خواندن شعر مخصوص روسته به فروش می‌رسید: «روسته یییَن رستم اولار دوردین، بشین بیردن بوغار»

تمام ظروف استفاده شده برای پخت روسته دست‌ساز و مخصوص است؛ قناد موسی خدایی سال‌ها به دنبال نجاری گشته تا بتواند عین دستگاه برش که شبیه وردنه با دایره‌های تیغه‌ای است بسازد اما هیچ نجاری مشابه این وسیله دست‌ساز را نتوانسته درست کند و باید گفت با توجه به قدمت آن نام این وسایل پخت‌وپز شیرینی کوچک خود قابلیت نمایش در موزه‌ها را دارد، این شکلات‌پز تأکید دارد که بهترین مواد به‌عنوان مثال کاکائوی وارداتی و شیر و کره محلی صرف ساخت شکلات می‌شود.

پخت روسته به روش سنتی

مراحل سخت پخت روسته که یکی از علل عوض نشدن دستور پخت آن نیز است موجب شده بود کمتر قنادی دست به پخت آن بزند و همان قنادهای انگشت‌شمار به دلیل سختی کار جزو معروف‌ترین‌های شهر بوده و آوازه‌شان هنوز هم بر سر زبان‌هاست؛ به گفته موسی خدایی روسته، این شکلات خوش‌طعم فراموش شده، از قره حلوا (حلوا سیاه) و آش دوغ اردبیل نیز قدمت بیشتری دارد.

فرایند پخت روسته فرایندی ۴۸ساعته است، در ۲۴ ساعت اول مواد اولیه را که شامل کاکائو، شیر، شکر، گلوکز و گردو بوده با هم مخلوط کرده بر روی سینی‌های شکلات‌پزی پهن می‌کنند تا سرد شده و خود را بگیرد.

در ۲۴ ساعت بعدی (مهم‌ترین مرحله پخت شکلات روسته) ظرف مسی (تیان) مخصوص پخت این شکلات را بر روی اجاق گذاشته مقدار معینی شیر و شکر را داخل آن ریخته با هم مخلوط می‌کنند و با کفگیر بزرگ چوبی هم می‌زنند تا شیر بجوشد، سپس گلوکز را وزن کرده به میزان مناسب به مخلوط اضافه می‌کنند و شروع به هم زدن کرده و اصلی‌ترین و منحصربه‌فردترین مواد را که خامه مخصوص لبنیاتی است به میزان معین به مخلوط اصلی اضافه می‌کنند و با کفگیر چوبی مواد را هم زده و منتظر تغییر رنگ آن می‌مانند.

شکلات‌پز بعد از به قوام رسیدن مخلوط مورد نظر برای امتحان یک کاسه مسی پر از آب سرد و یک قاشق کوچک از مواد را داخل آب می‌ریزد و با انگشتان دست، داخل آب مقدار چسبندگی آن را می‌سنجد، اگر پخت کامل بود تیان را از روی اجاق برداشته و منتظر می‌شود تا سرد شود که این روند معمولاً حدود یک ساعت طول می‌کشد، شکلات‌پز بعد از سرد شدن مخلوط مورد نظر و تغییر رنگ آن به قهوه‌ای دوباره تیان را بر روی اجاق که دارای شعله‌ای ملایم است، قرار می‌دهد و یک کیلو کره طبیعی و سپس کره مخصوص شیرینی‌پزی را به مقدار معین به آن اضافه کرده مواد را به‌طور کامل با هم ترکیب می‌کند.

در مرحله بعد کاکائو به آن اضافه می‌شود و مخلوط را با کفگیر چوبی هم می‌زنند که در این مرحله به علت سفت شدن مواد، عمل هم زدن بسیار پر زحمت است، بعد از مقداری هم زدن، مغز گردوی خرد شده به مخلوط اضافه می‌شود و تا زمان ترکیب کامل آن را هم می‌زنند، بعد از ترکیب کامل گردو و دیگر مواد با هم، مخلوط اولیه که روز قبل آماده شده بود به‌صورت خرد شده به مخلوط اضافه شده و بار دیگر مواد با هم ترکیب می‌شود.

بعد از هم زدن مواد با هم و ترکیب کامل آن‌ها سینی‌های شکلات را روغن‌مالی کرده و مخلوط را به میزان مناسب روی آن قرار می‌دهند و با وردنه آن‌ها را صاف کرده و بر پشت سینی‌ها پهن می‌کنند و با وردنه سنتی که مخصوص این شکلات است بر روی آن‌ها طرح زده و منتظر می‌مانند تا خشک شود و بعد از خشک شدن با دستگاهی که مخصوص این شکلات است آن‌ها را قیچی کرده و با بسته‌بندی مناسب به مشتریان عرضه می‌کنند و این شکلات در صورت بسته‌بندی مناسب و قرار گرفتن در جای سرد به مدت ۴ تا ۵ ماه با همان کیفیت باقی می‌ماند.

به گفته قناد موسی خدایی و برخی از سالخوردگان این شکلات بنابر احتمالات از فرهنگ و شیرینی‌های ارمنی‌های ساکن در استان اردبیل وارد فهرست خوراکی‌های اردبیل شده و بسیارمورد علاقه قرار گرفته است چون قدیمی‌ترین شیرینی‌پزهای استان اردبیل ارمنی‌ها بوده‌اند این شکلات لذیذ هم احتمالاً از شکلات‌های آنان است، البته شاید هم این شکلات ابداع قنادهای قدیمی اردبیل بوده باشد.

شکلات روسته از شیرینی‌های قدیمی استان اردبیل است که با رونق مجدد پخت آن در استان می‌توان آن را با بسته‌بندی مناسب و مشتری پسند به دیگر استان‌های کشور و حتی کشورهای دیگر صادر کرد و همچنین می‌تواند به‌عنوان یکی از سوغاتی‌های استان اردبیل مطرح شود و این موضوع با توجه به توریستی بودن استان میتواند از نظر اقتصادی برای شیرینی‌پزان شهر ایجاد درآمد کند.

تولید انحصاری روسته در اردبیل

شکلات روسته تنها در اردبیل تولید می‌شود و خاص این شهر بوده و حتی در شهرستان‌های حومه شهر اردبیل نیز تولید نمی‌شود؛ علی رغم اینکه سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی وارد شهر اردبیل می‌شوند هیچ‌یک از آنان از وجود چنین شکلاتی خبردار نبوده و حتی از نام آن نیز بی‌خبرند، در حالی که می‌توان با گسترش تولید و بسته‌بندی مناسب و تبلیغ این محصول آن را به یک برند بین‌المللی تبدیل کرد.

برای رونق پخت و فروش این شیرینی باید تبلیغات گسترده انجام شود چرا که گرایش مردم به خرید محصولاتی که فعالیت تبلیغاتی مناسبی روی آن‌ها صورت گرفته و برای مصرف‌کننده سابقه ذهنی بر روی محصول وجود دارد خود بهترین دلیل ضرورت توجه به امر تبلیغات و توجه به این جاذبه در محصولات تولیدی می‌شود.

با توجه به اینکه هیچ نشانی در هیچ کجای شهر جز در مغازه قناد خدایی مبنی بر وجود شکلاتی با این قدمت و کیفیت مرتبط با شهر اردبیل وجود ندارد و شاید اگر قناد خدایی هم نباشد این شکلات به‌طورکلی به فراموشی سپرده خواهد شد، بنابراین حفظ و تداوم مهارت پخت این شکلات در سطح استان اردبیل و جلوگیری از فراموشی کامل آن ضروری بوده که ثبت ملی آن گامی مهم در معرفی و احیای آن به شمار می‌رود.

منبع: میراث آریا

نمایش باورهای دینی زنان اردبیلی در آیین یاشیل سفره

آداب و رسوم مذهبی ایرانیان، یادمانی از هزاره‌های دور است که بخشی از فرهنگ ملت ایران را تشکیل می‌دهد یکی از این آیین‌ها، آیین پهن کردن سفره‌های نذری توسط زنان است که در اکثر نقاط ایران این آیین مشاهده می‌شود که ازجمله این مناطق می‌توان استان اردبیل را نام برد.

سفره نذری، بنابر یک نذر توسط کسی که بانی نامیده می‌شود شروع و توسط جماعت آیینی اجرایی می‌شوند، این سفره‌ها علاوه بر ایجاد فضایی برای دین‌ورزی زنان به‌ویژه در منطق نذر، در فضای اجتماعی قبل و بعد آیین، امکان‌هایی را برای حل و انجام موضوعات دیگری در زندگی زنان ایجاد می‌کند.

این آیین ریشه‌ای بسیار کهن دارد که در باورهای بسیاری از مردم در برآورده کردن حاجات توسط زنان انجام می‌شود، معرفی این مراسم آیینی در سطح استان و نیز جلوگیری از تحریف این مراسم و آیین پهن کردن سفره‌های نذری در استان اردبیل و چگونگی انجام این سفره‌ها و مواد مورد استفاده و هدف و نحوه اجرای آن باید مد نظر باشد تا مانع از بین رفتن این آیین شود.

یکی از کارکردهای مهم سفره‌ها و دلیل حفظ آن همبستگی و وفاق بین زنان است زیرا این کارها به‌صورت گروهی عمل می‌شود، اگر زنی مشکلی داشته باشد همه در حل مشکل آن خود را مسئول می‌دانند؛ مردم منطقه سفره‌های نذری خود را معمولاً در بسیاری از آبادی‌ها و شهرها در داخل خانه یا در زیارتگاه‌ها و امام‌زاده‌ها می‌گسترانند.

این مراسم مقصد گردشگری مساعدی برای جذب گردشگران، به‌ویژه گردشگران فرهنگی برای تعامل خرده‌فرهنگ‌ها از راه بازدید و گردشگری است، در این رابطه آیین‌های فرهنگی مذهبی یکی از مظاهر اصلی باورها و جاذبه‌های فرهنگی دینی یک ملت و قوم در مطالعات جاذبه گردشگری فرهنگی به شمار می‌رود که طی دوران‌های مختلف به‌صورت جشن‌ها و عزاداری‌ها در میان مردم بومی و محلی رایج بوده است.

سفره به‌عنوان مرکز وحدت اعضای خانواده شکل می‌گیرد که همه این سفره‌ها تجلی دورانی است که زندگی کشاورزی و باغداری توسط زنان و با استمداد از نیروهای ماورا طبیعی ایزدان و ایزد بانوها وجود داشته است و تا امروز به‌صورت سفره‌های نذری تداوم یافته است و پشتوانه این سفره‌ها، قصه‌هایی است که جنبه مذهبی شان تداوم‌یافته است و بسط آن را تا امروز پشتیبانی و تضمین کرده است.

سفره‌های نذری یکی از شناخته‌شده‌ترین نذورات بین زنان هستند که بیانگرفعالیت‌ها و فضاهای دینی زنان بوده و نقش دیگری در حیات مذهبی زنان جامعه اسلامی و شیعی ایران دارند، تداوم تاریخی سفره‌های نذری و حضور آن‌ها در فضاهای اندرونی و دور بودن از دسترس قدرت و دست‌کاری مردان سبب امتداد میراث معنوی بسیار مهمی در آن‌ها در طی قرن‌ها شده است.

به‌طورمعمول برگزاری هر سفره نذری دارای مراسم منحصربه‌فرد است، سه مورد از این مراسمات مذهبی که در استان اردبیل مخصوص بانوان است سفره‌های حضرت رقیه، حضرت عباس و یاشیل سفره (سفره سبز) است.

یاشیل سفره و آداب و رسوم مختص آن

از آیین‌های پهن کردن سفره که مخصوص به منطقه اردبیل است یاشیل سفره بوده که برای چهارده معصوم انجام می‌شود، در این مراسم که سفره پهن‌شده به رنگ سبز است و یا از پارچه مقدسی که نام چهارده معصوم روی آن نوشته‌شده باشد استفاده می‌شود و روی سفره و یا پارچه را با نایلون می‌پوشانند.

دور تا دور خانه و یا مکانی که سفره قرار است در آنجا برگزار شود با پارچه‌های سبز می‌پوشانند و لامپ‌های چراغ‌ها را به رنگ سبز درمی‌آورند این سفره نیز مانند دیگرسفره‌ها باید در مکان مطهر و پاکیزه‌ای انجام بگیرد بر روی سفره از هر نشانه‌هایی از چهارده معصوم قرار داده می‌شود که یادآور آن عزیزان باشد.

در وسط سفره خیمه‌ای کوچک که به رنگ سبز بوده و نماد خیمه امام حسین (ع) و حضرت عباس است، قرار داده می‌شود، گهواره‌های کوچکی نیز که بر روی آن‌ها پارچه‌های سبز کشیده شده و نماد حضرت علی‌اصغر که کوچک‌ترین شهید واقعه کربلا است نیز در گوشه‌های سفره قرار داده می‌شود، کاسه‌های کوچک که در وسط آن دستی به نماد پنج‌تن آل عبا قرار دارد و چهل قفل در اطراف آن است نیز در سفره قرار داده می‌شود، تسبیح‌هایی به تعداد ۱۴ عدد نیز که به همدیگر متصل شده و اکثراً به رنگ سبز بوده نیز بر روی سفره گذاشته می‌شود، چراغی سبزرنگ نیز در وسط سفره قرار می‌گیرد، گلدانی سبزرنگ که دارای گل‌های سفید است، بر روی سفره قرار داده می‌شود.

از نذری‌های قرار داده‌شده بر روی سفره می‌توان به اقلام غذایی مانند سبزی، پنیر، نان سنگک، شیرینی، حلوا، خرما، شکلات اشاره کرد که بر سفره چیدمان می‌شود، در این مراسم نیز بسته‌های کوچک مشکل‌گشا که شامل نمک، شکلات، شاخه نبات و اسپند است، قرار داده می‌شود، به گفته شرکت‌کنندگان نمک و شاخه نبات به یاد حضرت زینب (س) قرار داده می‌شود.

بر روی سفره پارچ آبی سبزرنگ نیز به چشم خواهد خورد که آب را به یاد تشنگان واقعه کربلا در آن می‌ریزند، قرآن و مهر نیز بر روی سفره گذاشته می‌شود؛ شرکت‌کنندگان باحجاب کامل و با وضو بر دور سفره می‌نشینند و مراسم را شروع می‌کنند.

در این مراسم زیارت عاشورا، دعای توسل و سوره الرحمن خوانده شده و از تمامی معصومین روضه خوانده می‌شود و برخی از حاضرین گهواره‌هایی را که بر روی سفره قرار داده شده است تکان داده و نیت می‌کنند و اگر حاجتشان برآورده شده باشد بر روی گهواره پول نصب می‌کنند، برخی دیگر از حاضران نیز چهارده تسبیح به هم وصل شده را در دست داشته و بر محمد و آل محمد صلوات ختم می‌کنند و از اول مراسم تا تمام شدن آن باید تسبیح‌های خود را تمام کنند.

وقتی روضه حضرت علی‌اصغر خوانده می‌شود حاضرین گهواره‌ها را بر سرخود گرفته و سر پا ایستاده و دورتادور سفره چرخیده و سینه‌زنان و در حالت حزن و اندوه برای کوچک‌ترین شهید کربلا عزاداری می‌کنند و به‌ردیف گهواره‌ها را به سرخود گرفته و حاجت‌هایی خود را می‌گویند، به هنگام اجرای این مراسم چراغ‌های خانه را خاموش می‌کنند و بعد از اتمام مراسم چراغ‌ها را روشن می‌کنند.

بعد از تمام شدن مراسم پارچ آبی را که از اول مراسم بر روی سفره قرار داشت به صاحب‌خانه می‌دهند تا با آب آن چایی دم کرده و در بین حاضرین پخش کنند، همچنین شرکت‌کنندگان از اقلام غذایی موجود در سفره به‌عنوان نذری می‌خورند و یا با خود می‌برند.

روضه‌خوانی و برگزاری مراسمات دینی مذهبی الایام به‌صورت هفتگی و ماهانه برگزار می‌شد، در حال حاضرکم‌رنگ‌تر شده و یکی از مهم‌ترین علل آن افزایش آپارتمان‌نشینی است در زمان‌های گذشته در کوچه‌ها که در حدود ۶۰ خانه وجود داشت در ۲۰ منزل این مراعات مذهبی مانند سفره‌های نذری و دیگر مراسمات به‌صورت ماهانه و حتی در ایام خاص و شهادت‌ها نیز با محتوای سخنرانی، مداحی، پهن کردن سفره‌های نذری توسط بانوان استان برگزاری می‌شد.

سفره‌ها در هر دوره‌ای کانونی برای اجتماع و نزدیکی بیش‌تر گروه‌ها و خانواده‌ها و وسیله‌ای برای سپاسگزاری از هر آنچه ایزد کریمانه به انسان بخشیده، بوده است؛ بنابراین پاسداری از این ارزش‌های کهن می‌تواند به‌عنوان پشتیبانی و تکیه‌گاهی برای بقای هویت و فرهنگ ایرانی، در بین نسل‌های آینده‌ی کشور لازم شمرده می‌شود.

محیط مراسمات مذهبی، محیطی مذهبی بوده و کسانی که وارد این محیط می‌شوند علاوه بر اینکه به برکت چهارده معصوم از قرآن و تفسیر آن، احکام و مداحی‌ها بهره‌مند می‌شوند، موجب افزایش مهر و محبت در بین آن‌ها می‌شود، جوانان نیز وقتی مورد عشق و محبت و دوستی قرار می‌گیرند جذب آن مجموعه خواهند شد.

برپایی سفره‌های نذری از اهمیت خاصی در منطقه برخوردار بوده و می‌توان اذعان کرد که این آیین و مراسم تقریباً خاص زنان است و یکی از کاربردهای مهم سفره‌ها همبستگی و وفاق بین زنان است زیرا این کارها به‌صورت گروهی انجام می‌شود.

آیین سفره‌های نذری جزو فولکلور و یا فرهنگ عامه و به‌نوعی کنش متقابل بین انسان‌ها و هستی‌های ماورایی است و همان‌طور به نوعی بیان امیدها و آرزوهای انسان محسوب می‌شود، اقدام به برگزاری سفره‌های نذری توسط زنان استان اردبیل نیز یکی از راه‌هایی است که از طریق آن بتوانند راهگشای مشکلات لاینحل زندگی‌شان باشند و این جزئی از فرهنگ مردم منطقه محسوب می‌شود.

نقش آیین یاشیل سفره در حفظ هویت

یکی از عوامل فرهنگی مهم که توان مقاومت را در ملت‌های زیر سلطه بالا می‌برد و موجبات حفظ هویت را فراهم می‌سازد، حفظ و بزرگداشت آیین‌ها و جشن‌ها و مراسم ملی و مذهبی رایج در جامعه است، برگزاری این آیین‌ها گذشته از آنکه عاملی مؤثر برای مقاومت در برابر مظاهر تمدن سلطه‌گر به‌شمار می‌رود، به میزان فراوان نیز نقش کارساز در راستای پیوند دادن هر چه بیشتر مردم به یکدیگر و افزون گشتن همدلی‌ها و در نتیجه حفظ وحدت ملی ایفا می‌کند و امید به رهایی را در دل‌ها زنده نگه می‌دارد.

سفره‌های نذری به‌مثابه فضایی صرفاً زنانه یکی از عرصه‌های بسیار مناسب برای مطالعه فرهنگ و هویت ایرانی و تحقیقات انسان‌شناختی محسوب می‌شود، زنان در اغلب زمینه‌های اثرگذار در زندگی خود، آیینی مشخص دارند و با تکیه بر بینش زنانه خود به بازتولید زنانگی به مشابه نوعی جهان‌بینی در آیین‌های خود می‌پردازند.

این مراسمات به دلیل شایع بودن در بین بانوان باید اطلاع‌رسانی کافی انجام گیرد تا هدف اصلی که گردهمایی بانوان و در طی مراسم برگزاری آیین‌های درست مذهبی، هویت فرهنگی و اجتماعی و همچنین بازتولید کردن دغدغه‌های و در پی اصلاح امور زندگی خویش و اطرافیان است به درستی انجام گیرد و با قدرت بخشیدن به حفظ فرهنگ خود مراسم برایشان روشن شده و از ورود خرافه به این مراسمات که تاریخچه بسیار قدیمی در بین بانوان دارد، خودداری شود.

با وجود هیئت‌های زنانه دینی و مذهبی در کل استان اردبیل در صورت پرداخته نشدن به این بحث این هیئت‌ها و مراسمات روز به روز کم‌رنگ‌تر شده و به فراموشی سپرده خواهند شد که ثبت ملی این آیین‌ها همچون یاشیل سفره گامی در راستای احیای این مراسم‌ها به شمار می‌رود که در سال گذشته انجام شد.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

احیای پخت غذای محلی خشیل اردبیل

آش گیلدیک خوراکی لذیذ آمیخته با تعاملات اجتماعی در اردبیل

آش گیلدیک (نسترن وحشی) آشی سنتی و محلی در استان اردبیل و به خصوص شهرهای کوثر، نمین و هیر است که با حبوبات، خشکبارها و گیلدیک پخته می‌شود و بین مردم محلی غذای محبوبی است.

این آش با آیین‌های سنتی و مذهبی نیز در هم آمیخته و در شهرستان هیر در روز تاسوعا طبخ و به عنوان نذری در بین مردم پخش می‌شود، پخت این آش با سنت‌ها و تعاملات اجتماعی پیوند خرده است و معمولا با جمع‌های خانوادگی یا همسایگان همراه است.

مواد مورد استفاده در این آش شامل گیلدیک، برنج، آلو و زردآلو و برگه زردآلو، لوبیا، نخود، گردو، سبزی‌های معطر مانند جعفری و گیشنیز (تازه یا خشک شده)، میوه‌های خشک شده، آب گوشت و یا گلوله‌های درست شده از گوشت چرخ کرده، خرما (با توجه به مزاج افراد)، سنجد و غیره است.

این تنوع مواد اولیه به دلیل مزاج متفاوت افراد، سلیقه خاص آشپزی و دسترسی به مواد اولیه است، اما مواد اصلی این آش را گیلدیک، برنج، حبوبات (نخود و لوبیا)، زردآلو، آلوی خشک شده و سبزی‌های معطر تشکیل می‌دهد.

گیلدیک یا نسترن وحشی درختچه کوچکی است با ارتفاع حداکثر سه متر و برگ‌هایی شامل پنج تا هفت برگچه دندانه‌دار که به‌شکل بیضی نوک تیز بوده و گل‌ها به رنگ‌های قرمز کم رنگ، سفید مایل به گلی و یا سفید هستند، این گل زیبا و خوش‌عطر سرشار از خواص دارویی است که علاوه بر آن رب مخصوص خوراکی نیز از آن تهیه می‌شود که می‌تواند جایگزین رب انار برای استفاده در غذاها باشد.

گل نسترن درختچه کوچکی است که در حاشیه جنگل‌ها، چاه‌ها و گودال‌های آب می‌روید، نهنج گل پس از رشد به جسم کوزه مانند و قرمز رنگی تبدیل می‌شود و قسمت داخلی آن الیاف ظریف و باریکی دارد که در اکثر نقاط ایران به طور خودرو می‌روید و قسمت مورد استفاده این گل، کوزه‌های مذکور است که به هیپس مشهورند.

استفاده از میوه گل نسترن در قرون وسطی رواج داشت و زمانی در میان عامه مردم برای بیماری‌های قفسه سینه مصرف می‌شد، میوه این گل که به آن میوه گل سرخ یا رز نیز گفته می‌شود، منبع طبیعی ویتامین سی است که موجب کاربرد گسترده آن در مکمل‌های ویتامین طبیعی، چای و محصولات متنوع دیگر از جمله سوپ و مارمالاد شده است، اگرچه این محصولات مکمل غذایی به شمار می‌آمدند، اما به عنوان داروی ملین و ادرارآور نیز مصرف شده‌اند.

مصرف خوراکی گیلدیک، هیچ‌گونه مسمومیتی ایجاد نمی‌کند و ۱۰۰ گرم از آن حاوی بیش از ۱۲۰۰ میلی‌گرم ویتامین C است؛ مصرف مقادیر کم آن هیچ عارضه‌ای در بر ندارد و در مورد مصرف مقدار زیاد و طولانی آن هم گزارشی ارائه نشده است.

البته کارگرانی که به طور مداوم در معرض میوه‌های گل نسترن هستند، ممکن است دچار حساسیت و مشکلات تنفسی شوند؛ بعضی از این عوارض در واقع، حساسیت نیستند بلکه پرزهای ریز میوه گل هستند که مانند پشم شیشه بر روی پوست تحریکات مکانیکی پوستی ایجاد می‌کنند.

آش گیلدیگ

پخت آش گیلدیک به روش سنتی

مراحل تهیه آش گیلدیک چند روز قبل از پخت آش آغاز می‌شود، در ابتدا اقدام به چیدن گیلدیک می‌کنند، مردم محلی گیلدیک را چیده و خشک می‌کنند تا در زمان‌هایی غیر از فصل این میوه نیز بتوانند از آن استفاده کنند.

اگر برای پخت آش از گیلدیک خشک استفاده کنند، مدت خیساندن آن بیشتر می‌شود، پس از خوب خیس دادن گیلدیک، آن را چندین بار از صافی عبور می‌دهند تا پرزها و خارهای ریز داخل آن گرفته شود، سپس آن را در داخل کیسه‌ای می‌ریزند و آب آن را می‌گیرند و پرزهای آن در کیسه می‌ماند.

عصاره گرفته شده از گیلدیک را درون دیگی می‌ریزند و بر روی شعله می‌گذارند تا بجوشد، پس از جوشیدن روی سطح آن، تجمعی از کف و پرز و خار گیلدیک دیده می‌شود که باید جمع شود، برای جمع‌آوری بهتر پرزها، قطعه‌ای آهنی را داغ کرده و درون دیگ فرو می‌کنند و معتقدند تمام پرزها و خارها را جمع می‌کند.

پس از جوشیدن نوبت اضافه کردن برنج و حبوبات است، حبوبات مورد استفاده به سلیقه، مزاج و دسترسی به مواد اولیه افراد بستگی دارد و در اکثر موارد شامل نخود و انواع لوبیا است، حبوبات از روز قبل خیسانده می‌شود تا نفخ مواد گرفته شود.

میوه‌های خشک را که باز هم می‌تواند با توجه به مزاج افراد متنوع باشد بعد از این مرحله به آش اضافه می‌کنند، در اکثر موارد این میوه‌ها شامل آلو، زردآلو و در برخی موارد خرما و گردو نیز به آش اضافه می‌شود و مرحله آخر اضافه کردن نعنا داغ و گاهی سیرداغ و رشته به آش است.

آش گیلدیک آشی سازگار با محیط و اقلیم منطقه اردبیل است و از خوراک‌های کهن این منطقه به شمار می‌رود و نمودی از خوراک‌های محلی اردبیل و به خصوص منطقه کوثر بوده که با تعاملات اجتماعی و مراسمات این مردم پیوند خورده است.

این آش از مواد غذایی لذیذ و سنتی در استان است که زنان کدبانوی اردبیلی اقدام به پخت آن می‌کنند و احیای نحوه پخت آن از مهمترین برنامه‌ها بوده که با ثبت ملی آن میسر شد.

غذاهای سنتی به دلیل رواج دستور پخت غذاهای فست‌فودی و یا خارجی کمتر مورد توجه نسل جدید قرار می‌گیرد و چه بسا با از دست دادن بزرگان ممکن است نابود شود و لازم است این گونه غذاها که سالیان بسیاری است مورد استفاده مردم بوده و از محیط جغرافیایی و مواهب طبیعت ساخته شده، حفظ شده و آموزش داده شود.

منبع: میراث آریا

از ثبت ۳۶ اثر ملی تا مرمت ۲۵ بنای تاریخی در اردبیل

تعدد قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استان اردبیل در حوزه میراث‌فرهنگی با وجود بناها و محوطه‌های تاریخی به یادگار مانده از دوره‌های مختلف تاریخی در حد بالایی بوده که نمونه شاخص و بارز آن وجود مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی در این استان است که سالانه گردشگران مختلفی را از مناطق مختلف جهان برای تماشای این بنای عظیم تاریخی روانه استان اردبیل می‌کند.

به‌دلیل وجود این قابلیت‌ها و ظرفیت‌های استان در جذب گردشگران در حوزه تاریخی و فرهنگی برای حفاظت و حراست از این بناها و محوطه‌ها اقدامات حفاظتی، مرمتی و توسعه‌ای هر ساله انجام می‌شود که در سال‌های اخیر این اقدمات از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است.

مرمت ۲۵ بنای تاریخی ثبت ملی‌

از شاخص‌ترین اقدامات در این حوزه می‌توان به مرمت بناها و آثار تاریخی در مناطق مختلف استان اشاره کرد، به طوری که در سال گذشته ۲۵ مورد بنای تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی از سوی کارشناسان اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بررسی و برای ارائه در جلسه کمیته فنی نسبت به روش و مراحل مرمت بنا تصمیم‌گیری شده است، همچنین براساس روش انجام عملیات، نیروی انسانی کار آزموده مرتبط با نوع اثر انتخاب و اقدام به مرمت شد.

در این خصوص پنج بنای تاریخی در سال ۹۹ افتتاح و مورد بهره برداری قرار گرفت که شامل خانه رئیسی، سرای وکیل، کاروانسرای امام جمعه، داش حمامی و صحن قزلباش‌لار بوده است.

در بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی با توجه به اهمیت این مجموعه جهانی، به صورت مستمر عملیات مرمتی انجام می‌شود که در همین راستا در سال ۹۹ در این مجموعه شاهد اتمام صحن قزلباش‌لار، راه‌اندازی پنج موزه، اجرای تابلوی معرفی مغازه‌ها، اجرای مرمت کاشی‌کاری گنبد شاه اسماعیل، اتمام پروژه الحاق حمام شیخ به میدان، مرمت کاشی‌کاری چینی‌خانه و برخی اقدامات دیگر بوده‌ایم.

مرمت کل بنای مدرسه پورسینا شامل مرمت سقف چوبی، دیوارهای ریخته شده و غیره، مرمت نمای جنوبی و تعمیرات اورسی‌های ضلع جنوبی مسجد میرزاعلی اکبر،  تراشیدن نازک‌کاری فرسوده داخلی، حذف بنای‌های الحاقی و تخلیه مخازن آب سرد و گرم حمام حور، اجرای سفت کاری و نازک کاری، افزایش زیربنای سالن نمایشگاه، الحاق صنایع‌دستی نمین و اجرای سفت‌کاری و نازک‌کاری کامل یادمان شهدا و محوطه سازی یادمان شهدای گمنام بیله‌سوار از دیگر پروژه‌های اجرا شده در بخش مرمت آثار و ابنیه‌ تاریخی بوده است.

همچنین در این مدت در بقعه شیخ کشف‌الدین، اتمام گنبد آجری و اجرای کامل بندکشی، در مسجد خمس خلخال تعویض چهار مورد پنجره آلومینیومی و تبدیل به چوبی، در حسینیه مجتهد دلجو مرمت رواق‌های حیاط و اتاق‌های ضلع غربی، اتمام نازک‌کاری، اجرای بخشی از نمای شمالی و در شرف بهره‌برداری، در غار گلستان نیر اجرای سقف تیرچه بلوک در محوطه ورودی غار، در پل آغلاغان مرمت پایه‌های سنگی، طاق‌ها و بدنه آجری پل، در حمام یعقوبیه اجرای تأسیسات مکانیکی و تکمیل برخی عملیات بنایی سربینه و در بازار سرای وکیل اجرای سه ایوان آجری جلوی مغازه‌ها انجام شده است.

انجام مطالعات بازار تاریخی اردبیل، تکمیل مرمت تمام درب‌ها و پنجره‌های چوبی طبقه اول، تکمیل مرمت اورسی تالار و اتاق، اجرای کف‌سازی، مرمت دو مورد پنجره چوبی طبقه فوقانی، تکمیل نازک‌کاری در مدرسه جعفری اسلامی، شیب‌بندی و ایزولاسیون پشت بام خانه خلیل‌زاده، پاکسازی و آواربرداری و مرمت دیوار شمالی بنا، اجرای ازاره سنگی، ساخت پنچره‌های چوبی، اصلاح و تعویض آب باران، عایق‌کاری پشت بام و غیره خانه رئیسی ۱ و۲ و تجهیز ساختمان موزه، اجرای نازک کاری، تأسیسات الکتریکی و مکانیکی و ساخت و نصب پنجره‌های موزه گرمی نیز از اقدامات انجام شده در سال ۹۹ است.

دیگر اقدامات مرمتی سال ۹۹ شامل اجرای دیوارهای سفالی محیطی و کرسی چینی و ایزولاسیون و پرکردن محوطه داخلی با توفان، احداث ساختمان صنایع‌دستی پارس‌آباد، آواربرداری سقف‌های فرو ریخته و اجرای سقف زیرزمین در بخش تالار اصلی حسینیه حاج عبادالله، خرید مصالح و پوشش محوطه باستانی مکتب اوشاقلاری محوطه باستانی شهر یری، آواربرداری و کف‌سازی مسیرهای دسترسی دستکندهای کنزق، برآورد اولیه هزینه عملیات و درج در سامانه برای انتخاب پیمانکار در موزه شیخ حیدر و اجرای پی سنگی، پی گردی در موزه شیخ حیدر بوده است.

ثبت و ساماندهی ۸۳۴۱ قلم از اموال تاریخی فرهنگی استان اردبیل

در سال ۹۹ برای حفاظت و حراست از اشیا و آثار تاریخی و فرهنگی، ساماندهی ۲۵۰۰ اثر شروع و در این زمینه اقدام شده که با این اقدامات تاکنون  هشت هزار و ۳۴۱ قلم از اموال تاریخی فرهنگی استان ثبت و ساماندهی شده و مابقی نیز در دست انجام و اجراست.

کاوش باستان‌شناسی در محوطه‌های تاریخی از دیگر اقدامات برای شناسایی قدمت تاریخ و تمدن منطقه بوده که در سال ۹۹ در همین راستا ۴ کاوش انجام شده  که شامل کاوش در محوطه احد بیگلو گرمی، قره‌بولاغ احمد بیگلو مشکین‌شهر و محوطه‌های شماره ۵ و شماره ۱۱ احمد بیگلو مشکین‌شهر بوده است.

افزایش تعداد موزه‌های استان اردبیل به ۱۵ مورد

در سال گذشته با اقدامات انجام‌ شده برای تحقق شعار اردبیل شهر موزه‌ها، تعداد موزه‌های استان به ۱۵ مورد افزایش یافته و شاهد راه‌اندازی ۵ موزه در مجموعه جهانی شیخ‌صفی‌الدین اردبیلی در کنار موزه‌های برخی شهرستان‌ها بودیم.

نادر فلاحی مدیرکل میراث‌‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌‌دستی استان اردبیل در این مورد اظهار کرد: «تحقق شعار اردبیل شهر موزه‌ها از مهمترین اولویت‌ها برای معرفی تاریخ و تمدن منطقه و جذب گردشگران به استان بوده که در سال گذشته در این حوزه اقدامات گسترده‌ای انجام شده است.»

او ادامه داد: «با هدف دستیابی به این رویکرد و با تلاش‌های انجام شده، در حال حاضر استان اردبیل دارای ۱۵ موزه است که هر یک از این موزه‌ها دارای قابلیت‌های در خور توجهی بوده و تحسین بازدیدکنندگان را به دنبال داشته است.»

مدیرکل میراث‌‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌‌دستی استان اردبیل افزود: «۹ مورد از این موزه‌ها تحت پوشش اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوده و پنج مورد آن وابسته به ارگان‌ها و نهادهای دیگر است و از این میان یک مورد نیز واقع در شهرستان مشگین‌شهر به بخش خصوصی تعلق دارد.»

فلاحی بیان کرد: «در سال گذشته  موزه باستان‌شناسی گرمی نیز با هدف توسعه موزه‌ها در شهرستان‌های استان، طراحی و افتتاح شد و تلاش و جدیت بر توسعه و تجهیز موزه‌ها در تمام شهرستان‌ها ادامه دارد.»

او با اشاره به اضافه‌ شدن بخش‌های جدید به مجموعه جهانی شیخ صفی‌الدین اردبیلی گفت: «بخش اسناد، بخش قطعات سفالی، بخش سکه، بخش ظروف سفالی، بخش سنگ و بخش آرشیو عکس‌های  قدیمی در سال ۹۹ به موزه باستان‌شناسی و بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی اضافه شد.»

ثبت ۳۶ اثر از استان اردبیل در لیست آثار ملی

تلاش برای ثبت ملی آثار تاریخی، فرهنگی، طبیعی و غیره در استان از مهمترین اقدامات برای حفاظت از آنها به شمار می‌رود که در همین راستا در سال گذشته با تشکیل پرونده ۳۶ اثر استان در لیست آثار ملی به ثبت رسید.

کریم لطفی معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل اظهار کرد: «در سال گذشته با جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز و تشکیل پرونده ۳۶ اثر منقول، غیرمنقول، ناملموس و طبیعی از استان اردبیل به ثبت ملی رسید.»

او افزود: «از این تعداد هفت اثر غیرمنقول بوده که شامل برج ججین اردبیل، مقبره اودولو شهرستان بیله‌سوار، قلعه زنگی شهرستان نمین، حمام منصوریه اردبیل، پادگان اردبیل، خانه اربابی (مراد نژاد) و خانه مصطفوی است.»

معاون میراث‌فرهنگی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اردبیل با اشاره به ثبت ۱۰ اثر منقول در لیست آثار ملی در این مدت بیان کرد: «بایداق‌های شماره یک تا ۶ عالی‌قاپو، بایداق شماره یک تاوار، قوشا بایداق تاوار، بایداق مسجد اونچی میدان و بایداق مسجد اونچی میدان آثار منقول ثبت شده در فهرست میراث ملی هستند.»

لطفی مراسم آیینی چمچه خاتون شهرستان کوثر، مهارت پخت گیلدیک آشی شهرستان کوثر، مراسم آیینی خیدیر نبی شهرستان خلخال، مراسم آیینی قارقارا شهرستان خلخال، بازی محلی چیلینگ آغاجی، مهارت پخت و نگهداری غذای قوورما عشایر شاهسون، بازی محلی قئیش گوتوردی، مراسم آئینی یاشیل سفره، مهارت پخت خشیل، مهارت تهیه شیرینی قره شیقالات، مهارت تهیه و پخت شیرینی روسته و مراسم گلین چیخدی را ۱۲ اثر ناملموس ثبت‌شده عنوان کرد.

او گفت: «رویشگاه درختان ارس روستای شمس‌آباد، درختان شماره یک و دو گردوی کهنسال قوزلو گرمی، درخت شماره یک تا سه گردوی کهنسال اونار مشگین‌شهر، منطقه فسیلی مناظر تنگ شهرستان مشگین‌شهر، درخت چنار ثمرین شهرستان اردبیل و درخت گردوی کهنسال ثمرین شهرستان اردبیل نیز هفت اثر طبیعی است که سال گذشته به ثبت ملی رسید.»

استان اردبیل دارای یک پایگاه جهانی به نام شیخ صفی‌الدین اردبیلی است که در سال ۹۹ در این مجموعه برای حفاظت و مرمت، اقدامات گسترده‌ای انجام شده است، برخی از این اقدامات احیای سردر عالی‌قاپو، آزادسازی حریم شیخ (تخریب و جمع‌آوری ساختمان بانک ملی)، تعمیر و نوسازی سرویس‌های بهداشتی مجموعه و اجرای مجدد دیوار تخریب شده حیاط باغ ضلع شمالی بوده است.

تکمیل محوطه قزلباش‌لار، مرمت مدرسه پورسینا، ساماندهی محوطه مطهر شهیدگاه، مرمت کاشی‌کاری گنبد شاه اسماعیل، تجهیز اتاق ضلع جنوبی دارالحدیث به عنوان موزه سنگ، تجهیز اتاق ضلع شمالی دارالحدیث به عنوان موزه سفال، تجهیز به عنوان موزه سکه، راه‌اندازی نمایشگاه جاذبه‌های گردشگری استان، مرمت کاشی داخل ویترین‌های چینی‌خانه و مرمت کاشی نواردور درها و پایه دیوار داخلی چینی‌خانه نیز در سال گذشته در این مجموعه جهانی انجام شد.

در کنار پایگاه جهانی شیخ صفی‌الدین، دو پایگاه ملی در سال گذشته شامل پایگاه ملی کنزق و شهر یری به ثبت رسیده و اقدامات قابل توجهی در این پایگاه‌ها انجام شد که از جمله آنها آواربرداری و کف‌سازی مسیرهای دسترسی دستکندها در این پایگاه‌های ملی بوده است.

اجرای سازه پوشش سقف محوطه مکتب اوشاغلاری شهریری نیز از جمله اقدامات مهم در پایگاه ملی شهر یری بوده که در ماه‌های آینده بهره‌برداری از این طرح انجام می‌شود.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

آشنایی با مجموعه تاریخی بازار اردبیل

احیای پخت غذای محلی خشیل اردبیل