نوشته‌ها

بوشهر: مقصدی نو، تجربه‌ای نو

واحدهای اقامتی

بوشهر با دارا بودن ۱۶ هتل، ۱۱ هتل آپارتمان، ۵۷ اقامتگاه بوم‌گردی، ۲۶ خانه مسافر، ۱۴ مهمان‌پذیر، و ۲ اقامتگاه سنتی که همه دارای مجوز قانونی هستند سعی کرده در سال‌های اخیر از لحاظ توسعه زیرساخت‌های اقامتی به کیفیت مطلوب برسد و در فصل گردشگری استان جوابگوی گردشگران و مسافران باشد.

مجتمع‌های گردشگری، اقامتی، تفریحی و پذیرایی، سفره‌خانه‌های سنتی، رستوران بین‌راهی و دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری همه و همه در کنار دیگر تاسیسات فعال در این زمینه، به ارتقا سطح خدمات ارائه شده به گردشگران در بوشهر کمک می‌کنند.

جاذبه‌های طبیعی

استان بوشهر نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر مرز آبی با خلیج همیشه فارس دارد به طوری که همه بوشهر را با نام این پهنه آبی می‌شناسند و در واقع پیشینه این استان با دریا و دریا نوردی گره خورده است.

ماهی و ماهی‌گیری، صید و صیادی، دریا و دریا نوردی واژه‌هایی هستند که بدون تردید تداعی خاطرات کسانی است که به بوشهر سفر کرده و یا قصد سفر به این استان را دارند.

در کنار این موضوع از ساحل خلیج فارس که فاصله بگیریم، بی‌شک یکی از پررنگ‌ترین و زیباترین جاذبه‌های گردشگری بوشهر نخلستان‌های سرسبزی است که همچون نگینی سبز بر جغرافیای این استان خودنمایی می‌کند و چشم هر گردشگری را به خود خیره می‌کند.

چشمه‌های آب گرم معدنی، چشمه‌های آب شیرین، کوه و تپه و دره‌های بکر و دست نخورده، تنها بخشی از زیبایی‌های این استان است که در کنار ساحل و دریا می‌توانید تجربه کنید.

جاذبه‌های تاریخی

تاریخ چند هزارساله بوشهر گواه روشنی است تا به قدمت این استان در تاریخ برسیم و در کنار جاذبه‌های طبیعی و خدادادی، از جاذبه‌های تاریخی آن نیز لذت ببریم.

نوار کاخ‌های هخامنشی در شهرستان دشتستان، گور دختر، کوشک اردشیر، چهل‌خانه سعدآباد، بافت تاریخی شهر بوشهر، کاروانسرای مشیرالملک برازجان، قلعه ملک منصورخان شبانکاره، قلعه زائر خضرخان اهرمی، قلعه محمدخان دشتی، قلعه نصوری سیراف، قلعه تاریخی حصار در دیلم بخشی از تاریخ استان بوشهر است که در کنار قدمت به هنر معماری در بوشهر قدیم می‌پردازد.

سیراف دیروز و بندر طاهری امروز، یکی از قدیمی‌ترین بنادر در دنیای تجارت بوده که به گفته تاریخ نویسان، ناخدا سلیمان سیرافی جزو اولین دریانوردانی بود که به تجارت دریایی با دیگر بنادر دنیا پرداخت.

جزیره تاریخی خارگ در کنار آثار تاریخی از جمله کلیسای نسطوریان، معبد پالمیران، مقبره شیخ محمدحنفیه و کتیبه منقش هخامنشی، پتانسیل بالایی در حوزه گردشگری مقاومت دارد، چرا که با دارا بودن یکی از بزرگترین سکوهای صادرکننده نفت خاورمیانه، در سال‌های دفاع مقدس، به طور مستمر مورد اصابت موشک‌های جنگی حزب بعث قرار گرفت ولی یک روز صادرات نفت در این جزیره قطع نشد و این موضوع نشان از رشادت دلیرمردان بوشهری دارد که در طول تاریخ امنیت خلیج همیشه فارس را مدیون جانفشانی آنان هستیم و در حال حاضر بخشی از جاذبه‌های گردشگری مقاومت بوشهر در این جزیره قرار دارد.

سیراف

گردشگری ساحلی

پتانسیل گردشگری دریایی در استان بوشهر بر هیچکس پوشیده نیست و در سال‌های اخیر تلاش شده است زمینه توسعه زیرساخت لازم در این حوزه افزایش پیدا کند که در کنار این کار می‌توان با تعریف رویداد، جشنواره و مسابقات دریایی و ساحلی به جذب گردشگر پرداخت و این موضوع در دستورکار اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان است.

یکی از زیرساخت‌های مهم در گردشگری دریایی کیفیت بخشی به ناوگان شناورهای گردشگری بوده که با توجه به پهلوگرفتن کشتی گردشگری پرنسس و پیشرفت ساخت چند کشتی تفریحی در استان، می‌توان آینده این موضوع را روشن دید و شاهد خدمات بهتر گردشگری دریایی در بوشهر بود.

موزه‌ها

موزه منطقه‌ای خلیج فارس بزرگترین موزه جنوب کشور است که در بوشهر قرار دارد و بیش از ۲هزار شیء تاریخی از کرانه و پس کرانه خلیج فارس از سه استان بوشهر، هرمزگان و خوزستان در آن جانمایی شده است و با گالری‌های متعدد تاریخی، فضایی فوق‌العاده برای آشنایی با بوشهر و خلیج فارس، برای علاقه‌مندان و بازدید کنندگان است.

موزه شهید رئیسعلی دلواری، موزه تجارت دریایی، موزه تاریخ پزشکی، موزه مردم‌شناسی و موزه سیراف پارس دیگر موزه‌هایی هستند که گردشگران و مسافران با حضور خود در بوشهر و بازدید از این اماکن، می‌توانند با جزییات تاریخی و فرهنگی بوشهر آشنا شوند.

گردشگری صنعتی

پروژه‌های نفت، گاز و پتروشیمی در شهرستان‌های جنوبی استان بوشهر فعال است که به تنهایی می‌تواند یک جاذبه گردشگری در حوزه صنعت باشد و این صنعت در کنار صنعت سفید گردشگری می‌توانند به رونق اقتصاد و اشتغال در استان کمک کنند.

بازدید از مراحل استخراج، پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی و گازی مستلزم برنامه ریزی مدون است تا بتوان از این ظرفیت عظیم در زمینه رونق صنعت بدون دود و یا همان گردشگری سفید بهره برد.

نتیجه‌گیری

ماحصل توضیحات بالا این است که پتانسیل و ظرفیت، تنها بخشی از لازمه رونق گردشگری در یک نقطه بوده و باید با تعریف بسته‌های گردشگری و ارتباط ظرفیت‌های مختلف گردشگری با هم، به نتیجه دلخواه و مطلوب رسید.

منبع: میراث آریا

چند توصیه گردشگری به گلستان و بوشهر

معاون گردشگری در دیدار جداگانه با مدیران میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بوشهر و گلستان درباره ماموریت اصلی این دو استان در توسعه گردشگری دریایی، کشاورزی و بومگردی چند توصیه و سفارش کرد.

 به نقل از روابط‌عمومی، علی‌اصغر شالبافیان در دیدار با محمدحسین ارسطوزاده ـ مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر – گفت: با توجه به این‌که یکی از اصلی‌ترین استعدادهای ذاتی بوشهر در بخش سواحل، بنادر، جزایر و به طور کل کرانه‌های خلیج فارس خلاصه می‌شود، از این رو هدایت ظرفیت‌های سرمایه‌گذاری و سرمایه‌گذاران مشتاق به این بخش، رونق جدی در بخش توسعه گردشگری دریایی را رقم خواهد زد.

وی همچنین اقدامات اخیر استان بوشهر در به کارگیری کشتی‌های تفریحی، لنج‌ها و فعال کردن پروژه‌های گردشگری سواحل را شایسته دانست و افزود: این‌که هر استان بتواند با تمرکز بر ظرفیت‌های موجود برنامه‌های اجرایی و استراتژی‌های حوزه گردشگری را پیش ببرد، بی‌شک ضمن جلوگیری از اتلاف انرژی در سایر بخش‌ها، توسعه سریع‌تر و اقداماتی جدی در راستای برندینگ گردشگری استان محقق خواهد شد.

محمدحسین ارسطوزاده ـ مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان بوشهر ـ نیز با اشاره به اقدامات و توانمندی‌های گسترده استان در بخش‌های مختلف، به‌ویژه گردشگری دریایی، یادآور شد که به کارگیری کشتی تفریحی و لنج‌ها را برای جذب گردشگران و رونق سفرهای دریایی به عنوان دو ماموریت محول شده در صدر برنامه‌های اجرایی پیش‌رو قرار دارد.

شالبافیان همچنین در دیدارِ احمد تجری ـ مدیرکل اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گلستان ـ با اشاره به ظرفیت‌های متنوع این استان، اظهار کرد: تمرکز استان گلستان بر توسعه گردشگری کشاورزی یکی از اقدامات مهم در راستای تنوع محصولات گردشگری، جذب گردشگران و در نهایت توزیع سفر در سطح کشور به شمار می‌آید که می‌توان با ایجاد الگوهای موفق زمینه رشد و توسعه کیفی آن‌ها را فراهم آورد.

وی با بیان این‌که یکی از طرح‌های در دست اقدام این استان، هدایت طرح‌های بوم‌گردی به سوی مجتمع‌های گردشگری است، افزود: قرار گرفتن واحدهای بوم‌گردی در مجموعه‌ای کامل شامل مراکز تولید و فروش صنایع دستی، برگزاری تورهای گردشگری و سایر امکانات رفاهی مورد نیاز گردشگران سبب حرکت و تقویت چرخه اقتصاد این مراکز خواهد شد.

معاون گردشگری با تاکید بر این‌که نگاه به توسعه گردشگری باید آمایشی باشد، بیان کرد: چنانچه ظرفیت‌ها و توانمندی‌های هر استان پایه توسعه صنعت گردشگری قرار گیرد، رشد یکپارچه و پایداری ایجاد خواهد شد و ضمن بهره‌مندی از امکانات موجود مدیریت صحیح منابع محقق می‌شود.

احمد تجری ـ مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گلستان ـ نیز با یادآوری این‌که نتیجه طرح آمایش سرزمین این استان، متمرکز بر دو بخش کشاورزی و گردشگری بوده است، یکی از اصلی‌ترین برنامه‌های اجرایی پیش‌رو در این زمینه را برنامه‌ریزی به منظور توسعه گردشگری کشاورزی مبتنی بر ظرفیت‌های ذاتی استان ذکر کرد.

او همچنین با اشاره به صدور تعداد قابل توجه موافقت اصولی به منظور راه‌اندازی پروژه‌های گردشگری کشاورزی در استان، گفت: تا کنون نمونه‌های موفق در قالب مزرعه‌های گردشگری در گلستان راه‌اندازی شده است که با استقبال قابل‌توجه گردشگران، به عنوان نمونه‌های موفق در سطح کشور الگوبرداری می‌شوند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

شروع سفرهای گردشگری با در نظر گرفتن دستور العمل‌های بهداشتی موضوع مهمی است

کاوش گورستان تاریخی بوشهر

فاز نخست پروژه کاوش گورستان تاریخی «شُغاب» بوشهر با هدف آن‌چه ایجاد سایت موزه پویا و معرفی شایسته میراث ارزشمند کرانه‌های خلیج فارس عنوان شده انجام شد.

به نقل از روابط‌عمومی پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، مصطفی ده‌پهلوان ـ سرپرست هیأت باستان‌شناسی این گورستان تاریخی ـ گفت: گورستان تاریخی شغاب با پهنه‌ای در حدود ۵ هکتار در شهر بوشهر واقع شده که با توجه به همجواری با محوطه ایلامی تَل پِی‌تُل و محوطه‌های ساسانی در بخش کرانه‌ای شهر بوشهر و ریشهر، به گورستان ایلامی نیز مشهور است.

او افزود: پس از انقلاب جمهوری اسلامی ایران، بررسی‌ و کاوش‌های محدودی در گورستان شغاب توسط استادان اسماعیل یغمایی (۱۳۶۲)، علی‌اصغر میرفتاح (۱۳۶۹)، مهدی رهبر (۱۳۷۶) و علی‌اکبر سرفراز (۱۳۸۳) انجام گرفته است.

این باستان‌شناس اظهارکرد: با توجه به کاوش‌های صورت‌گرفته، سه نوع تدفین شامل گورهای سنگ‌چین مستطیلی، گورهای چاله‌سنگی مستطیلی و خمره‌های اژدری در جهت شرقی ـ غربی این محوطه به‌دست آمده و با توجه به پژوهش‌هایی که تا کنون انجام شده است، تمام باستان‌شناسان اتفاق نظر دارند بیشتر این تدفین‌ها در بازه زمانی از اواخر دوره اشکانی تا پایان دوره ساسانی قرار می‌گیرند.

ده‌پهلوان گفت: در تفسیرهای مختلف آمده است ابتدا جسد به صورت تاق‌باز در گورهای مستطیلی سنگ‌چین یا چاله‌های مستطیلی قرار می‌گرفته است. دسته‌ای از این گورها در سنگ‌های صخره‌ای و ساحلی از جنس صدف و ماسه با نام محلی «لوماشل» یا بوشهری، حفر و پس از تجزیه جسد، استخوان‌ها به خمره‌های اژدری ـ بسیار رایج در تجارت دریایی و سرزمین‌های ساحلی جنوب ایران ـ منتقل و خمره‌ها نیز در موازات جهت گورهای سنگی و در پیرامون آن‌ها در میان لایه‌های ماسه بادی (سیلت) ساحل دفن می‌شده‌اند که در تمام این گورها سر جسد و حتی دهانه خمره‌ها به سمت غرب است.

blank

 

به گفته سرپرست هیأت کاوش مستقر در این گورستان تاریخی، این محوطه در دهه‌های گذشته محل دپو نخاله‌های شهری بوده و به کرّات توسط شهرداری مورد خاکریزی و تسطیح قرار گرفته، بخشی از آن به پارک تبدیل شده و بخش‌هایی نیز در زیر سازه‌های اداری، تفریحی و اقامتی شهری مدفون شده است، اما در ماه‌های گذشته مدیران شهری و اداره کل میراث‌فرهنگی استان بوشهر اقدامات و تمهیداتی برای نجات این گورستان تاریخی در دستور کار خود قرار دادند.

ده‌پهلوان افزود: نظر به تخریب، محو و آشفته‌سازی شدید عرصه گورستان شغاب توسط شهرداری، مردم محلی و سایر ارگان‌های نظامی و شهری و عدم ارائه اطلاعات دقیق و شفاف از محدوده اصلی گورستان در کاوش‌های پیشین، هدف اصلی در پروژه کاوش گورستان شغاب پیگردی بخش‌هایی از این گورستان برای جلوگیری از اقدامات ساخت و سازهای شهری و عمرانی و اجرای سایت موزه بود.

blank

 

او با بیان این‌که در این پروژه ۱۹ گمانه و ترانشه در ابعاد مختلف تعیین شد و مورد کاوش قرار گرفت و در روزهای اولیه کاوش در بخش‌های زیادی از محوطه برداشت‌های الکترومغناطیس توسط ایمان خسروی انجام شد، گفت: برخی از ترانشه‌ها با توجه به نتایج این عملیات تعیین شدند، در برخی ترانشه‌ها شواهد مهمی از این گورستان به دست آمد که حاوی سبک‌های مختلف تدفینی و رایج در این محوطه است.

او بیان کرد: با توجه به این‌که هدف اصلی کاوش فاز نخست گورستان تاریخی شغاب ایجاد سایت موزه است، ادامه کاوش در این گورستان و انجام امور حفاظتی و موزه‌ای به فاز ۲ کاوش موکول شد.

blank

 

ده‌پهلوان اهداف اصلی و مهم در نظر گرفته‌شده برای ادامه کاوش در این گورستان را تعیین عرصه و حریم محوطه گورستان شغاب و حفاظت و صیانت از آن با حمایت و همکاری مستقیم دستگاه‌های متولی با رویکردی علمی، کاوش بخشی از گورستان و ایجاد سایت موزه پویا، انجام پژوهش‌های انسان‌شناسی و باستان‌سنجی روی بقایای گورستان در صورت پشتیبانی و حمایت مالی، معرفی شایسته میراث ارزشمند کرانه‌های خلیج فارس و… ذکر کرد.

منبع: ایسنا

رئیسعلی، نماد وطن‌پرستی و شجاعت

رئیسعلی دلواری در تاریخ ۱۲۹۹ هجری قمری و ۱۸۸۱ میلادی در شهر دلوار ازتوابع استان بوشهر چشم به جهان گشود.

پدرش زایر محمد کدخدای دلوار بود که بعدها به معین الاسلام لقب گرفت. وی در جنگ جهانی اول یکی مردان بزرگ مشروطه خواه بود که در تنگستان هدایت قیام علیه نیروهای انگلیسی در جنگ جهانی اول به عهده گرفت. تنگستان یکی از شهرهای استان بوشهر و روستای دلوار زادگاه رئیسعلی است.

انگلیسی‌ها با هدف اشتغال بوشهر سعی در تصرف کشور ایران را داشتند که از جنوب، دریای خلیج فارس وارد بوشهر شوند ابتدا سعی داشتند با مبلغ زیادی قیام رئیسعلی با متوقف کنند و بوشهر را به تصرف خود در آورند ولی رئیسعلی با کسب اجازه از علما و بزرگان در روسا اماده دفاع شد و قبل از دفاع قسم نامه‌ای به این مضمون نوشت:

«‌ای کلام الله تو شاهد باش سوگند یاد می‌کنم اگر انگلیسی‌ها بخواهند بوشهر را تصرف کنند و به خاک من تجاوز کنند در مقابل دفاع بر خواهم آمد و تا آخرین قطره خون دست از جنگ و مبارزه با آن‌ها بر نخواهم داشت اگر غیر از این رفتار کنم در شمار کافران باشم و خدا و رسول خدا از من بیزار و مرا ببخشد.»

رئیسعلی دلواری

پس از آن خود را برای جنگ با استعمار انگلیس آماده کرد و بدین ترتیب قیام رییسعلی علیه اشغالگران آغاز شد و دستور داد شهر دلوار از سکنه خالی شود و خود همرزمان به کوه‌های اطراف کمین کردند وقتی انگلیسی‌ها وارد شهر شدند خالی از سکنه دیدند و و همه خانه‌ها تیرباران و نخل‌ها را به آتش کشیدند رئیسعلی در همان شب باتفاق ۴۰۰ نفر از نیروهای خود به آن‌ها حمله کردند و نزدیک به ۶۰ نفر آن‌ها کشته شدند که ژنرال انگلیسی بلندپایه هم جزو کشته شدگان بود نیروهای متجاوز که قریب به پنج هزار نفر بودند پس از اینکه خود را در دام مبارزان تنگستانی دیدند ناچار شدند نیروهای کمکی از هند و عراق به بوشهر اعزام کنند که باز هوشیاری دلیران تنگستان موجب شکست و عقب نشینی آن‌ها شد. نیلستروم افسر سوئدی ژاندارمری بوشهر در خاطراتش تعریف می‌کند بعد از اشغال بوشهر به سمت دلوار رفته بودم وقتی وارد شدم که رئیس علی را ببینم اینقدر خوشحال بودم مانند اینکه می‌خواهم پادشاه سوئد را ببینم مرا به ایشان معرفی کردند ایشان استقبال کردند و برایم سفره پهن کردند در حالیکه خود در ماه رمضان روزه بودند با گرسنگی و تشنگی با متجاوزین می‌جنگیدند.

سرانجام رئیس علی دلواری پس از رشادتهای در ۱۲ شهریور ۱۲۹۴ در در یکی از محله‌های شهر بوشهر بنام تنگک صفر توسط فردی نفوذی به نام غلام حسین تنگکی مورد هدف گلوله قرار گرفت و در ۳۳ سالگی به شهادت رسید و پیکر او بنا به وصیت خود در نجف اشرف به خاک سپرده شد.

به همین مناسبت در سال ۱۳۸۹ با مصوبه شورای عالی انقلاب سالروز کشته شدن رئیسعلی دلواری برابر با ۱۲ شهریورماه به نام روز ملی مبارزه با استعمار انگلیس نامگذاری شده است.

یاد و خاطرش گرامی باد.

* گزارش از لیلا فولادی، کارشناس روابط‌عمومی

بازاری که هنوز در آن مبادله کالا به کالا انجام می‌شود

یکی از زیباترین مکان‌های گردشگری شهرستان بوشهر، بازار قدیم بوشهر آن است که در مرکز شهر قرار گرفته. شهر بوشهر  به دلیل مجاورت با خلیج فارس هر سال در فصل بهار و پاییز گردشگران و مسافران زیادی دارد.

یکی از قدیمی‌ترین اماکن دیدنی این شهر بازار قدیم بوشهر است که قدمت آن به دوران قاجار می‌رسد. معماری این بازار ویژگی‌های معماری عصر قاجار را دارد و همچنان در برخی از قسمت‌های آن داد و ستد کالا به کالا انجام می‌شود. در بازار همه چیز می‌توانید پیدا کنید.

blank

 

این بازار از سنتی‌ترین و قدیمی‌ترین بازار‌های ایران است که همچنان در آن خرید و فروش و اقتصاد جریان دارد. بافت قدیمی و زیبای قاجاری این بازار حال و هوای بسیار خوبی دارد و گشت و گذار در آن یکی از لذت بخش‌ترین قسمت‌های سفر شما خواهد بود.

این بازار در مجموع ۲۵۰ باب مغازه دارد که در همه آن‌ها فروشندگان مشغول کار هستند. در کنار فروشندگان مسلمان، افراد مسیحی و یهودی نیز در این بازار داد و ستد می‌کنند.

blank

 

بازار قدیمی بوشهر چند بار مرمت شده است و در حال حاضر نیز یکی از قلب‌های اقتصادی شهر است و به کار خود ادامه می‌دهد. اگر دوست دارید به این شهر سفر کنید، بهترین زمان فصل بهار است. در این فصل حال و هوای بوشهر نوروزی می‌شود و رویش مجدد گیاهان و سبزه‌ها نشاط خاصی به شهر می‌بخشند. بازار قدیمی بوشهر در تاریخ ۲۸ اسفند سال ۱۳۸۵ با شماره‌ی ثبت ۱۸۶۴۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منبع: باشگاه خبرنگاران جوان

مرتبط:

تقویت گردشگری عشایری در بوشهر

آداب، رسوم و سنت‌های ماه رمضان در استان بوشهر

سرنوشت بافت تاریخی بوشهر _فنا یا بقا؟

خاییز، منطقه‌ای گردشگری در تنگستان

در دامنه سرسبز کوه بیرمی 

منطقه خاییز در میان سلسله کوه‌های زنجیره‌ای زاگرس قرار دارد و دارای آب‌و‌هوایی معتدل است. وجود کوه‌ها، این منطقه را از شرجی و گرما و رطوبت مصون داشته و باعث شده تا از بادهای گرم نیز در امان باشد. خاییز از جنوب و جنوب غرب به ارتفاعات بیرمی مرتفع‌ترین کوه استان بوشهر می‌رسد. وجود چشمه‌های آب شیرین کوه بیرمی  باغ‌ها، صیفی‌جات، نخلستان خرما و مرکبات فراوان از جمله لیمو در میان مردم بومی و طبیعت‌گردان از جایگاه خاصی برخوردار است. محصولات کشاورزی آن از کیفیت بالایی برخوردار است. خاییز دارای چشمه‌های آب متعددی است. تنگه بیرمی در تابستان نیز بر خلاف سایر نقاط استان  سرسبز است به لحاظ واقع شدن در دامنه کوه منظره زیبایی برای گردشگران دارد. روستاهای بنیون، کشی، مخدان،آشی و یخ از روستاهای منطقه خاییز هستند.

وجود روستاهای قطب گردشگری

روستای گشی از مناطق خوش آب‌و‌هوا و دیدنی شهرستان تنگستان است خانه‌های منطقه گردشگری خائیز دیدنی هستند به صورت پلکانی در دامنه کوه  ساخته شده‌اند به طوری که حیاط خانه بالایی پشت‌بام خانه پایینی است.

روستای کشی از منطقه گردشگری خاییز  به‌عنوان روستای هدف گردشگری شناخته شده است. آبشار روستای یخ  در زمستان‌ها یکی از بهترین آبشارهای این منطقه است که در ایام بهار و زمستان گردشگران بسیاری را به این منطقه می‌کشاند.

بقایای آسیاب‌های آبی در منطقه گردشگری خاییز

به علت وجود آب در این منطقه، بقایای آسیاب‌های آبی در گوشه و کنار این منطقه به چشم می‌خورد که در لیست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند. قلعه باستانی معروف به موسیو والموس آلمان از آثار تاریخی منطقه است. موسیووالموس به‌عنوان فعال سیاسی آلمانی حافظ منافع آلمان در جنوب، طی جنگ جهانی اول در جریان مقاومت دلیران تنگستان در آن منطقه سکونت داشته ‌است.

دیدن این منطقه در فصل پاییز و زمستان به دلیل آب و هوای معتدل و مفرح تجربه‌ای جالب و بیاد ماندنی برای هر گردشگر خواهد داشت که در آینده‌ای نه چندان دور، حضور سرمایه‌گذاران باعث رونق بیشتر این منطقه خواهد شد.

* گزارش از مرضیه منصوری‌زاده کارشناس ارشد فرهنگ و زبان‌های باستان

خانه یونسی، اقامتگاهی سنتی در بندر کنگ

خانه یونسی در جنوب شرقی بندر کنگ، محله کوش (از محله های قدیمی) واقع شده است. خانه یونسی در سال ۱۳۹۱  توسط اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان خریداری و با همکاری شهرداری بندر کنگ مرمت و تجهیز شد. این بنا در سال ۱۳۹۵ به اقامتگاه بوم‌گردی تغییر کاربری داده است.

موقعیت طبیعی

بندر کنگ، شهر کوچکی است که بر پهنه اراضی پست ساحلی و دور از بلندی‌های کوهستان در کناره خلیج فارس قرار گرفته است و هیچ گونه عارضه مشخص طبیعی در محوطه و پیرامون آن به جز  بستر خشک مسیلی که در سمت شرق شهر سیلاب‌ها را به دریا می‌رساند، دیده نمی‌شود، اطراف شهر، تمامی دشت از بوته‌زارهای تنک و درختان پراکنده کهور و کنار و عقرب پوشیده شده است.

شهر کنگ به ویژه شرق آن، محصور نخلستان‌های سبز است. پوشش گیاهی و نخلستان‌های آن از بندر لنگه بیشتر است. مراتع طبیعی و نخلستان‌های اطراف شهر موجب شده اهالی کنگ برای دامداری امکانات مناسبی داشته باشند. در تمام فصول، باد مرطوب دریا، شهر را آرام می‌کند و در تابستان شدت رطوبت هوا و گرما، طاقت‌فرساست.

گیاهانی در این منطقه رشد می‌کنند که با اقلیم گرم و مرطوب سازگار هستند. چمن‌زارها، شوره‌زارها، شن‌زارهای سواحل و دامنه‌ها و جلگه‌های ساحلی دارای پوشش گیاهی متنوعی است.

نخل (مغ) از جماه درختانی است که در اغلب منازل یافت می‌شود. این درخت به آب اندکی نیاز دارد و هماهنگ با اقلیم منطقه است. سبزی همیشگی این گیاه موجب زیبایی محیط می‌شود.کهور، کنار (سدر)، انبه، زیتون عربی و گارم زنگی از دیگر درختانی است که در این منطقه وجود دارد.

موقعیت فعلی اثر

خانه یونسی در جنوب شرقی کنگ، از شمال غربی به جاده آسفالته بندر لنگه و از جنوب به خلیج فارس منتهی می‌شود. این بنا در محله کوش میدانچه زیرمهره بندر کنگ و در بافت تاریخی منطقه که با شماره ثبت ۶۵۳۰، واقع شده است.

تاریخ و وجه‌ تسمیه اثر

خانه یونسی با توجه به نقشه سال ۱۳۳۵ متعلق به دوره پهلوی اول است. این بنا متعلق به شخصی به‌نام ابراهیم یونسی است که از سال ۱۳۹۱ در تملک اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان قرار گرفته و هم‌اکنون با تغییر کاربری به اقامتگاه بوم‌گردی یونسی تبدیل شده است.

ویژگی اثر

خانه یونسی در همسایگی خانه کرچی، یکی از بهترین نمونه‌های الگوی خانه در بندر کنگ است. تناسب فضای باز و نیم‌باز و بسته در این خانه به گونه‌ای است که در نامناسب‌ترین شرایط آب و هوایی در داخل این بنا، آسایش محیطی برقرار است. این بنا دارای ورودی شاخصی است که با چند پله از سطح معبر جدا می‌شود. فضای داخلی آن فضایی دلنشین است که مستقیما با میان‌سرا در ارتباط است. ساباط‌های این خانه، اطراف میان‌سرا واقع شده‌اند که حدفاصل فضاهای باز و بسته را تعریف می‌کنند. ارتباط با بام به واسطه راه‌پله‌ای در داخل فضای بسته انجام می‌شود.

در فضای میان‌سرا به واسطه وجود مسنی، ارتفاع دیواره‌های حیاط مرکزی افزایش پیدا کرده که این امر سبب سایه‌اندازی بهتر درختان گارم زنگی و نخل شده است. بادگیرهای مرمت شده بر روی بام در کنار سبزی گیاهان حیاط جلوه‌ای خاص ایجاد کرده و موجب جذابیت فضا شده است. این خانه دارای تزئینات  ارزشمند در کتیبه‌های بالای در اتاق‌ها و طاقچه‌های دیوار گتیه است.

مشخصات اثر

بنای یونسی پلانی تقریبا مربع شکل با مساحت حدود ۴۵۰ مترمربع است که دارای شش اتاق، شامل دو اتاق بادگیر در دو ضلع غربی و شرقی، یک مجلسی در هشتی (فضای ورودی)، یک انباری، راه‌پله و سه اتاق دیگر است. ابعاد این بنا ۵۶,۲۵ در ۳۷.۳۰ متر با ارتفاع ۲۷.۱۲ است که از مصالح سنگ و گچ ساخته شده و پوشش سقف آن از چوب چندل و الیاف خرما و خاک رس و کاه‌گل است. در ورودی بنا در سمت جنوب قرار دارد. گودال باغچه با درختان بومی شامل گارم‌زنگی، جم و نارگیل در مرکز بنا پوشیده شده است. تمامی در و پنجره‌های موجود در این بنا چوبی منبت‌کاری شده‌اند. اتاق‌ها نیز با گچبری‌های زیبایی تزئین شده است.

خانه یونسی در سال ۱۳۹۷ به شماره ۳۲۰۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منابع و مآخذ

– گزارش بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان بندر لنگه (جلد اول) تهیه و تنظیم داود آبیان

– مطالعات در بافت قدیم بندر کنگ‌ـمهندسان مشاور ارگ بم کرمان‌ـ‌۱۳۸۳

مرتبط:

بندر کنگان

بندرلنگه، عروس بندرهای خلیج فارس/جاذبه‌های گردشگری بندرلنگه را بهتر بشناسید

پرونده پنج میراث ناملموس بوشهر برای ثبت در فهرست آثار ملی تکمیل شد

مسئول ثبت آثار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر گفت: سه پرونده میراث ناملموس فرهنگی در زمینه غذاهای محلی و ۲ پرونده مراسم‌ آئینی بوشهر برای ثبت در فهرست آثار ملی تکمیل شده‌است.

 روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر روز سه‌شنبه به نقل از سودابه معموری افزود: حلوای دارویی برای زنان زائو، غذای محلی کشکینه، غذای محلی پلیله از جمله سه پرونده میراث ناملموس در زمینه غذاهای محلی و مراسم فال گشو و حجله قاسم نیز از جمله پرونده‌های آئین‌های میراث ناملموس استان بوشهر است که آماده ارسال به وزارتخانه و گرفتن تائیدیه برای برگزاری جلسه ثبت در فهرست آثار ملی هستند.

وی با اشاره به گستره استانی مراسم حجله قاسم در ایام سوگواری ماه محرم ادامه داد: به غیر از پرونده حجله قاسم، دیگر پرونده‌ها در شهرستان کنگان تکمیل و آماده سازی شده‌اند.

معموری یادآور شد: مراحل تکمیل این پرونده‌ها شامل تحقیقات میدانی و کتابخانه‌ای، عکس‌برداری، فیلم‌برداری، مستندنگاری و نقشه جغرافیایی انجام شده است.

مسئول ثبت آثار اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر تاکید کرد: ثبت آثار به ما این امکان را می‌دهد تا برای حراست از آنها به شکل ضابطه‌مند و قانونی عمل کنیم که این موضوع به حفاظت بیشتر آثار کمک می‌کند.

تاکنون ۴۰۷ اثر فرهنگی و طبیعی استان بوشهر ثبت ملی شده‌ است که از این شمار ۷۰ اثر ناملموس، ۱۲ شی منقول، هفت اثر طبیعی و ۳۱۸ اثر نامنقول است.

منبع: ایرنا

مرتبط:

استقبال چشمگیر از حصیربافی بوشهر

آبشار تلخ آب بوشهر

جزیره شیف بوشهر

کوه پدری یا پردیس کجاست؟ شایعات و واقعیات کوه پدری

کوه پدری یا کوه پردیس در استان بوشهر و در نزدیکی شهرستان جم واقع شده است. درمورد این کوه داستان های عجیب زیادی وجود دارد. در این مقاله ما قصد داریم شما را با این مکان منحصر به فرد آشنا کرده و پرده از داستان های عجیبی که پشت آن است برداریم.

کوه پردیس

کوه پَدری یا پردیس در ابتدای جاده جم به سیراف قرار دارد. در مورد این کوه شایعات و داستان های عجیب زیادی در مورد برخی از ویژگی های شگفت انگیز آن وجود دارد. اما آیا این ویژگی ها و داستان های عجیب در مورد این کوه تا چه حد واقعی است و صحت دارند؟

در مورد وجه تسمیه این کوه باستانی در کتابی به نام از مروارید تا نفت نوشته رضا طاهری این گونه بیان شده است که این نام از دو کلمه “پد” و “ری” تشکیل شده است. این دو بخش وقتی در کنار هم قرار می گیرند معنی محافظ شهر سلطنتی را می دهند.

این کوه از ارزش باستانی برخوردار بوده و مورد توجه بسیاری از باستان شناسان می باشد. در این کوه آثار باستانی زیادی کشف شده که گواهی بر برخی از ادعاها و داستان های عجیب در مورد گذشته این کوه است.

تاریخچه کوه پردیس

بر اساس تحقیقات باستان شناس و پژوهشگر ایرانی به نام خانم بدیعه دشتی که خود اهل جنوب ایران بوده و نام ایشان نیز برگرفته از نام دشتستان است ادعاهای بسیار جالبی عنوان شده است.

به عنوان مثال او ادعا می کند که آغاز تمدن بشریت و پیدایش زمین در این منطقه که کوه پردیس در آن واقع است شکل گرفته است.

وی همچنین می گوید تپه های اطراف این کوه متعلق به دوره جمشید است و غاری که در نزدیکی این کوه قرار دارد نیز به عنوان اولین خانه دنیا محسوب می شود.

در یکی از نظریات معروف این باستان شناس این قضیه مطرح می شود که کوه پردیس همان جام جهان نمای جمشید است. به این معنی ک در آن زمان از این کوه و منطقه اطراف آن به عنوان یک آینه برای دیدن سپاه دشمن استفاده می شده است.

این ادعا را به طور قطعی نمی توان تأیید و یا رد کرد اما در مورد این نظریه استدلال هایی از جانب خانم دشتی مطرح کرد که ممکن است دلیلی بر صحت آن باشد.

وی بیان می کند که اولا این منطقه دارای معادن متعدد جیوه و شیشه است و یکی از پوشش های گیاهی این منطقه نیز کتیرا می باشد که این مواد در ساختن آینه استفاده می شده است.

از طرف دیگر در بالای این کوه در چند نقطه و از زوایای مختلف دیوار های سنگی صیقل داده شده ای وجود دارند که به نظر می رسد مردم قدیم جم به این دیوارها چرم آینه می گفته اند.

همین دو موضوع می تواند چنین ادعایی مبنی بر جام جم بودن کوه پردیس را تقویت کند. اما در هر صورت تأیید و یا رد این ادعا نیز نیازمند مطالعات و تحقیقات بیشتری است.

کوه پدری

خاصیت مغناطیسی کوه پدری

طبق شواهد گزارش شده است که در گذشته هنگام پارک کردن خودرو در نزدیکی این کوه و با وجود خواباندن ترمز دستی، خودرو به جای حرکت به سمت پایین جاده به طور شگفت آوری به سمت سربالایی یعنی به سمت کوه حرکت می کند. این اتفاق در چند سال پیش با آزمایشی توسط یک خودرو ثابت شد و گزارشی از آن نیز از تلویزیون پخش شد. به علاوه گزارشاتی مبنی بر تصادف خودرو ها به علت این جاذبه مغناطیسی پراکنده شد که همین شایعات باعث شد تا مردم در مورد خاصیت مغناطیسی این کوه به یقین برسند.

اما اگر بخواهیم علت چنین اتفاقی را از دیدگاه علمی تفسیر کنیم باید بگوییم که گاهی اوقات به علت نامعلوم بودن خط افق به دلیل وجود برخی موانع، چشم انسان دچار خطای دید شده و مخصوصا سرازیری هایی که دارای شیب بسیار ملایمی هستند را به صورت سربالایی تصور می کند. این حالت زمانی رخ می دهد که خط افق به عنوان یک مرجع به وضوح قابل دیدن نباشد.

با یک جستجوی ساده در اینترنت متوجه می شوید که این گونه موارد مشابه در جاهای دیگری نیز وجود دارند و انسان با دیدن آنها تصور می کند که اشیا به سمت بالا در حرکت هستند.

پس با این توضیحات مشخص شده که ادعای مبنی بر خاصیت مغناطیسی این کوه صحت ندارد.

آیا کوه پردیس نزدیک ترین خشکی به خورشید است؟

شایعه دیگری که در مورد این کوه پراکنده شده است مدعی این امر است که این کوه به علت محل قرار گرفتنش در نزدیکی خط استوا و در نتیجه دور بودن آن از هسته زمین، نزدیک ترین خشکی به خورشید است.

برای ثابت کردن این ادعا نیاز به دانش جغرافیایی کافی وجود دارد. اگر بخواهیم از دیدگاه علمی توضیح دهیم باید بگوییم که زمین به شکل یک الگوی بیضی شکل به دور خورشید می چرخد و در طول سال فاصله های نقاط مختلف روی زمین با خورشید تغییر می کند. علاوه بر این کوهی در منطقه استوایی به نام چیمبورازو در اکوادور وجود دارد که ارتفاع آن بسیار بیشتر از کوه پردیس یعنی در حدود ۶۲۶۳ متر از سطح دریا است و در نتیجه این کوه به عنوان دورترین نقطه از هسته زمین شناخته می شود.

پس  این ادعا نیز در مورد کوه پردیس رد می شود.

کوه پدری

خاصیت شفابخشی کوه پردیس

شایعات و ادعاهای دیگری در مورد خاصیت شفا بخشی این کوه و گیاهان روییده در اطراف آن وجود دارند. عده ای بر  این باورند که این کوه بیماری هایی مانند ایدز و سرطان را درمان می کند.

اما چرا چنین باور هایی در مورد این کوه وجود دارد؟ این ادعا شاید به دلیل باور مردم مبنی بر نزدیک بودن این کوه به خورشید باشد. در این حالت امکان رشد و گسترش ویروس های بیماری زا مانند ویروس ایدز وجود ندارد.

حتی در این مورد برای اثبات این امر گفته شده  است پزشکان متخصص بریتانیایی در یک مؤسسه در شهر لندن با انتشار مقاله ای در مورد خاصیت ضد ایدز بودن این کوه منتشر کرده اند و از سازمان ملل درخواست کرده اند تا نام این کوه را به کوه ضد اچ آی وی تغییر دهند.

دکتر تیم هوپکینس رئیس مؤسسه ای که ذکر شد و دارنده مدرک فوق تخصص ایمونولوژی و ویروس شناسی می باشد با تأیید خاصیت درمانی این کوه به افراد مبتلا به این گونه بیماری ها توصیه کرده است به کوهنوردی و اسکن در این منطقه بپردازند. و می گوید به دلیل خاصیت درمانی این کوه باید در این منطقه شهرک های درمانی برای مبتلایان به ایدز ساخته شود.

در سایت های فارسی در مورد این ادعا مطالب زیادی وجود دارد که آن را تأیید می کند. اما جالب است بدانید اگر برای اطلاع یافتن از صحت و یا عدم صحت این ادعا در سایت های خارجی جستجو کنید خواهید دید که در هیچ سایت خارجی چنین خبری را نمی توانید بیابید و گویا چنین متخصصی با این مشخصات اصلا وجود ندارد و اگر هم وجود داشته باشد چنین لقبی برای این کوه در هیچ سایت بین المللی وجود ندارد.

کوه پدری

محصولات کشاورزی منطقه کوه پردیس

منطقه اطراف کوه پردیس دارای پوشش گیاهی منحصر به فردی است که یکی از این پوشش های گیاهی خاص آن منطقه نوعی خار بیابانی گرمسیری است که دارای خواص دارویی فراوانی است.

عسل

عسل حاصل  از پوشش گیاهی این منطقه نیز مانند سایر عسل های بدست آمده از گیاهان مختلف دارای خواص درمانی می باشد و از محبوبیت زیادی در بین گردشگران برخوردار است. از خواص درمانی عسل این منطقه به درمان میگرن و خاصیت مسکنی آن اشاره شده است.

اما گذشته از اینکه عسل هر منطقه ای به علت پوشش گیاهی مخصوص آن منطقه دارای خاصیت درمانی می باشد، شایعات در این موضوع نیز نقش زیادی داشته است. به طوری که ادعا می شود عسل تولید شده در این منطقه برای تولید برخی داروها و مسکن ها استفاده می شود اما با انجام آزمایشاتی مشخص شد که در ترکیب این داروها و مسکن ها هیچ ردی از عسل این منطقه وجود نداشته است.

خرما

منطقه اطراف کوه پردیس دارای خرمای ویژه ای است که به خرمای خصه معروف است و دارای شیره فراوانی است به طوری که با ریختن مقداری خرما داخل یک ظرف، آن ظرف بعد از دقایقی پر از شیره می شود.

اندازه این خرما بسیار کوچک بوده و در اندازه گیلاس می باشد. دارای طعم بسیار لذیذ و متفاوتی است. از این خرما به دلیل دارا بودن خواص درمانی در تولید قند های رژیمی مخصوص افراد دیابتی استفاده می شود و این محصولات صادر می شود.

زیتون

از نکات بسیار جالب در مورد محصولات کشاورزی این منطقه وجود درختان زیتون است که با وجود آب و هوای ویژه این منطقه نسبتا دور از انتظار است.

آب معدنی طبیعی

وجود معدن بزرگی از آب های خنک و سالم در لایه های زیرین این کوه یکی دیگر از موارد عجیب در مورد این منطقه با چنین آب و هوایی است.

کوه پردیس یک کوه باستانی می باشد و در نزد مردم این منطقه بسیار مقدس و محترم شمرده می شود. بر اساس شواهد و مدارک یافته شده در آتشکده این منطقه تصور می شود که این مکان یکی از اولین مکان هایی بوده که در آن نفت سوزانده شده است.

«دُم دُم سحری»؛ نوای بیداری روزه‌داران با ادعیه و اشعار مذهبی

آیین نمایش «دُم دُم سحری» از کهن‌ترین آیین‌های مردمان جنوب کشور به‌ویژه بوشهر است که در آن نمایشگران هنگام سحر مردم را با نوای موسیقی، اشعار و ادعیه‌های مذهبی برای انجام فرایض سحرگاهی و نشستن پای سفره سحر آگاه می‌کردند.

تاریخ، پیشینه و به بیان ساده‌تر اگر نگوییم عامیانه‌تر، سن و سال آئین و کنش‌های آیین‌مند با کتاب قطور تاریخ تمدن بشر یکسان و هم‌تراز است. در حقیقت در طول شکل‌گیری و تکوینِ فرهنگ و تمدن بشر از نخستین گام‌های پیمایش مسیر توسعه و پیشرفت،‌ خرده فرهنگ‌ها و در ادامه کنش‌های فرهنگی و رفتارهای آیینی، بخشی جدایی‌ناپذیر از نحوه زیست و زندگی انسان در تواتر تاریخ بوده‌است.

با شکل‌گیری مفهوم پژوهش و جایگاه نگاه‌های علمی و آکادمیک در حوزه شکل‌گیری و تکوین مفهوم فرهنگ و تمدن که یکی از اصلی‌ترین انگاره‌های آن بر مفهوم دین استوار است، ثابت شده شکل‌گیری رفتارهای آئینی و کنش‌مند دینی ریشه‌ای عمیق در نخستین گام‌های بشر در حوزه شکل‌دهی فرهنگ و تمدن در قالب خرده فرهنگ‌های آیینی داشته‌است.

به همین سبب با ظهور و بروز ادیان و آموزه‌های خداوند در قالب وحی و سخنان رسولان هدایت‌بخشش برای تبیین مسیر سعادت و رستگاری انسان‌ها، در اغلب مناسک دینی، شاهد رفتار آئین‌مند از سوی مردمان دین‌باور در طول تاریخ بشر بوده‌ایم.

ایران به‌عنوان یکی از کشورهای شکل‌دهنده تمدن جهانی دارای یکی از غنی‌ترین رفتارهای آیین‌مند در تمامی مناسبت‌های ملی و مذهبی است. حتی پیش‌از شکل‌گیری مفاهیم ملی و مذهبی، با مداقه در رفتارها و کنش‌های منطبق با نحوه زیست نیاکان و پیشینیان‌مان در این سرزمین پهناور و گسترده به‌ویژه در ارتباط با مفهوم طبیعت و ستایش پروردگار شاهد کنش‌های آیینی و شکل گیری خرده فرهنگ‌های آیین‌مند بودیم.

به‌گونه‌ای که در گران‌سنگ‌ترین کتاب‌های تاریخ تمدن جهان نیز می‌توان ریشه رفتارهای آیینی بیش‌از پنج هزار ساله (تا ۶ هزار سال) را در رفتار ایرانیان آیین‌مند به‌خوبی رصد کرد.

آیین دُم‌دُم سحری

 

تطبیق آیین‌ها و رفتارهای آیین‌مند ایرانیان همزمان با پذیرش اسلام

هم‌زمان با ورود اسلام و پذیرش این دین هدایتگر و مبین توسط ایرانیان، بسیاری از رفتارهای آئینی با رویکرد مذهبی راه خود را به سمت باورها و بنیان‌های آداب، رسوم و شعائر دین مبین اسلام در زیست ایرانیان باز کرد. به گونه‌ای که غنی‌ترین تجلی آن رفتارهای آیینی را می‌توان در دو ماه محرم و رمضان به‌عنوان ماه‌های بسیار مهم برای مسلمانان و شیعیان به‌خوبی مشاهده کرد.

رمضان ۱۴۰۰ خورشیدی مطابق با (۱۴۴۲ قمری) دومین سالی‌ است که ایرانیان همسو با تمام مسلمانان سراسر جهان روزه خود را در سایه ویروس لجوج، سمج و مرگ‌بار کرونا به افطار می‌رسانند. این بحران، بخش مهمی از رفتارهای آیینی مردمان مسلمان ایران‌زمین در این ماه را دست‌خوش تغییر کرد.

شاید مهم‌ترین آن‌ها آیین‌های مرتبط با پهن کردن سفره‌های نذری و سفره‌های افطاری برای اقوام، خانواده، دوستان و نیازمندان است. همچنین مفهوم صله رحم نیز در سایه قرنطینه خانگی، فصلی دیگر از آئین‌های ایرانیان باورمند به سیر و سلوک عارفانه ماه صیام را دست‌خوش تغییر قرار داد.

اما تعدد و تکثر و آئین‌های مرتبط با ماه رمضان آن‌چنان زیاد است که با فروکاست تعدادی از آن‌ها شاهد پررنگ شدن برخی دیگر هستیم و از آن برخی دیگر که در سلسله گزارش‌هایی در ایام ماه مبارک رمضان به بازتاب آن‌ها می‌پردازیم به آن دست از  رفتارهای آئینی اختصاص دارد که این روزها در سایه خانه‌نشینی و قرنطینه خانگی می‌تواند خود رهیافتی برای بهره بردن از فرصت و زمانی باشد که مؤمنان روزه‌دار این‌بار فصلی از لحظات و دقایق حاضر در منزل خود و پای سفره‌های سحری و افطار را با همان کنش‌های آئین‌مندی گره بزنند که پیش‌از این پدران و مادران و نیاکانمان بر آن نمط استوار بودند.

پس در این سلسله گزارش‌ها در کنار رصد آئین‌ها به بازتاب آن دسته از آیین‌های نمایشی ماه رمضان خواهیم پرداخت که امکان انجام آن، امروز نیز توسط خانواده‌ها در محیط خانوادگی‌شان مقدور باشد.

آیین دُم‌دُم سحری

 

تجلی مناسک سحرگاهی در آیین «دُم دُم سحری»

یکی از متفاوت‌ترین نمایش‌های آیینی ماه مبارک رمضان در اقلیم و جغرافیای متنوع و گسترده سرزمین مان ایران را در بوشهر شاهد هستیم، جایی که آیین دُم دُم سحری از جمله آیین‌های نمایشی جهت بیدار کردن روزه داران برای برپایی مناسک راز و نیازهای سحرگاهی اجرا می شود.

آیین دُم دُم سحری که امروزه با نوای دمام نوازان جنوبی، حال و هوایی متفاوت به لحظات پیش اذان صبح و برپایی مناسک سحر می دهد؛ در زمان‌های دور بدون نوازندگان دمام اجرا می شد. زیرا در آن سال‌ها بوشهر شهر کوچکی بود و معماری خانه‌های این شهر اغلب از چوب و خشت شکل گرفته بود.

سحری خوانان دُم دُم سحری که با اشعار و ادعیه های مذهبی ساعتی مانده به سحر وظیفه بیدار کردن روزه داران را برعهده داشتند در کوی و برزن به راه می افتادند و بر در هر خانه ای که می‌رسیدند با دق الباب کردن، صاحب آن خانه را بیدار می کردند، اما بعد از توسعه معماری در شهرهای ایران از جمله بوشهر و تبدیل شدن مصالح سنتی به آهن و آجر، آرام آرام برای آنکه صدای دُم دُم سحری خوانان به صاحبان خانه برسد، ساز دمام و همراهی موسیقی با نوای خوش اجراکنندگان این آیین به این رفتار آیینی و نمایشی افزوده شد.

«دُم دُم» به معنای «دَم» و «دُم دُم سحری» به معنای «دَم سحر» است. در این آیین نمایشی گروه‌های چهار نفر در مناطق مختلف روستا و قریه به راه می افتادند و با اشعار و نواهای مذهبی نزدیک شدن به ساعات سحرگاهی را به روزه داران اعلام می‌کرد و علاوه بر بیدار کردن آنها با اشعار و ادعیه‌ها و نوای دمام مومنان روزه دار را به دعا و نیایش به درگاه الهی در ساعات سحرگاهی دعوت می کردند.

نواها و اشعاری که در این آیین به گوش می رسد شامل چنین عباراتی است: «محمد یا رسول الله، علیاً یا ولی الله، السلام السلام یا شهر رمضان یا شهر صیام علیک السلام، هذا شهر المغفره یا شهر مبروک علیک السلام، آمنک الله بالله اَسکنک الله جنه، رحیم الله لدنهُ، جمیعاً النّار و العذاب، عبادالله ذکرالله یرحم کم الله، لا اله الا الله، یاایها المومنون، یا ایها المسلمون…»

علاوه بر این عبارت‌های عربی، شعر فارسی نیز خوانده می شود؛ مانند: «خداوندا تو ستاری، همه خوابند تو بیداری، به حق خود که بیداری، همه عالم نگه داری…»

در آیین نمایشی دُم دُم سحری در نیمه نخست ماه رمضان (۱۵ روز اول) اشعار و نواهای مذهبی این آیین همواره با عبارت السلام یا شهر رمضان آغاز می شود و با پشت سر گذاشتن نیمه ماه رمضان و آرام آرام نزدیک شدن به پایان ماه صیام، سلام ها در این اشعار به عبارت الوداع یا خداحافظی ختم می شود.

با الفاظی مانند الوداع، دُم دُم سحری خوانان روزه داران را با نواهای خود برای مهیا شدن جهت خداحافظی از ماه مبارک رمضان و استقبال از عید سعید فطر آماده می‌کنند.

هرچند اغلب ریتم دمام نوازان به شکل بداهه اجرا می‌شود تمام این نوازندگان برای اجرای آیین نمایشی «دُم دُم سحری» از ضرب‌های سه گانه دمام استفاده می‌کنند. این نمایشگران کار خود را از حدود یک ساعت، یک ساعت و نیم مانده به سحر آغاز می کنند و تا ۱۰ دقیقه به اذان صبح ادامه می‌دهند.

اجرای آیین «دُم دُم سحری» امروزه به دلیل توسعه شهر بوشهر کمتر مجال بروز و ظهور فراگیر در تمام نقاط شهر را دارد اما هنوز در محله‌های قدیمی شهر بوشهر مانند محله دهدشتی‌ها، کوتی‌ها، بهبهانی‌ها، شَنبَدی‌ها و جَبَری‌ها آواز دُم دُم سحری یکی از گوش نوازترین و دل‌انگیزترین رفتارهای آیینی نمایشی ایام ماه صیام را به منصه ظهور می رساند.

آیین «آبی بنوش» مواجهه روزه‌داران با گرمای و شرجی جنوب

وقتی درباره استان‌ها و شهرستان‌های جنوبی کشور صحبت می‌کنیم همواره یکی از تصاویری که در ذهن نقش می بندند گرمای شدید و شرجی هوای این مناطق است. به همین دلیل آیین دیگری که در کنار آیین دُم دُم سحری در خلال اشعار اجراکنندگان آن به گوش می رسد آیینی به نام «آبی بنوش» است.

دُم دُم سحری خوانان بعد از اجرای اشعار، اذکار، دعاها و نیایش های آهنگین خود جهت بیدارکردن روزه داران در پایان هر بخش با قطعه موسیقی یک صدا این نوا را سر می‌دهند که آبی بنوش و با این روایت به روزه داران به ویژه در شش ماهه نخست سال یادآوری می‌کنند برای همراهی با ساعت های روزه داری و مقابله با گرما خود را سیراب کند تا در مواجهه با کار روزانه دچار خستگی مفرط یا ناگزیر به شکستن روزه خود به دلیل تشنگی نشوند.

آبی بنوش مانند آیین نمایشی دُم دُم سحری در حال حاضر در برخی مناطق بوشهر و شهرستان‌های این استان به ویژه در بندر ریگ هنوز اجرا می‌شود و در مواردی وقتی صاحبخانه ها برای نمایشگران آیینی دُم دُم سحری به در خانه می آیند تا بیدار بودن خود را اعلام کنند همراه خود اشربه ای خنک یا نوشیدنی محلی را به اجرا کنندگان این آیین پیشکش می‌کنند و در کنار اجراکنندگان این آیین، خود، نوازندگان و اجرا کنندگان آیین دُم دُم سحری و آبی بنوش را سیراب می کنند.

منبع: ایرنا