استان خراسان رضوی

استان خراسان وسیع ترین استان ایران است که در شمال شرقی کشور قرار دارد. در سال ۱۳۸۳، این استان پهناور به سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی تقسیم شد.

خراسان رضوی با مساحت ۱۱۸۸۵۱ کیلومترمربع، یکی از بزرگترین استان های کشور محسوب می شود. پایتخت این استان مشهد مقدس می باشد که قطب گردشگری مذهبی نیز به شمار می رود. استان خراسان رضوی از شمال با کشور ترکمنستان و استان خراسان شمالی، از جنوب با استان خراسان جنوبی، از شرق با کشور افغانستان و از غرب با استان های سمنان و یزد هم مرز است. جمعیت این استان به ۶۴۳۴۵۰۱ نفر می رسد که در ۲۸ شهرستان، ۷۰ بخش و ۱۶۴ دهستان ساکن هستند. به دلیل قرار گرفتن در منطقه نیمه خشک، این استان دارای تابستان های گرم و زمستان های سرد می باشد. معادن موجود در استان خراسان رضوی همچون زغال سنگ، مس، آهن، روی، منگنز، مرمریت، فیروزه و … یکی از منابع درآمد این استان محسوب     می شوند. کشاورزی، دامپروری و صنایع دستی نیز یکی دیگر از منابع درآمد این استان می باشد. اکثر مردم استان خراسان رضوی فارس هستند، اما قوم های ترکمن، ترک، کرد، بلوچ، سیستانی و عرب نیز جمعیت زیادی از این استان را تشکیل می دهند.

مشهد

شهر مشهد که در حوزه رودخانه کشف رود و بین کوه های هزارمسجد و بینالود قرار دارد، در گذشته از توابع توس محسوب   می شده است. پس از شهادت امام رضا (ع) در این شهر، نام آن به مشهد (محل شهادت) تغییر می کند. از حدود قرن هفتم به بعد، مشهد به تدریج گسترش و رونق بیشتری می یابد و با روی کار آمدن سلسله افشاریان، به عنوان پایتخت ایران انتخاب     می شود. امروزه مشهد با مساحت ۳۵۱ کیلومترمربع و با جمعیتی بالغ بر ۳ میلیون نفر، دومین کلانشهر ایران است. بخشی از جمعیت این شهر را مهاجرین افغانی، عراقی و … تشکیل می دهند. به دلیل وجود حرم مطهر امام رضا (ع)، هر ساله میلیون ها گردشگر داخلی و خارجی از این شهر بازدید می کنند. در سال ۱۳۸۸، مشهد به طور رسمی به عنوان پایتخت معنوی ایران انتخاب و معرفی گردید.

نیشابور-خراسان رضوی
blank
شهرهای مهم این استان خراسان رضوی:
  • نیشابور
  • گناباد
  • تربت جام
  • سبزوار
  • کاشمر
  • تربت حیدریه

نیشابور

نیشابور دومین شهر بزرگ خراسان رضوی و از قدیمی ترین شهرهای ایران است. این شهر که به شهر فیروزه نیز معروف است، در غرب مشهد و در دامنه کوه های بینالود قرار دارد. تاریخ پیدایش نیشابور را می توان به دوره ساسانی نسبت داد چرا که این شهر به فرمان شاپور یکم ساخته و یا بازسازی شده است. اما اوج شکوفایی این شهر را می توان در زمان سلجوقیان دانست؛ چرا که طغرل فرمانروای سلجوقی نیشابور را به پایتختی خود برگزید. در آن زمان، این شهر از بزرگ‌ترین مراکز تمدن و فرهنگ اسلامی نیز بود. نیشابور از گذشته تا کنون زادگاه و محل زندگی افراد بزرگی همچون عطار نیشابوری، عمر خیام، دکتر شفیعی کدکنی، پرویز مشکاتیان و … بوده است.

گناباد

گناباد در جنوب استان خراسان رضوی قرار دارد. به دلیل داشتن آب و هوای نیمه بیابانی، متوسط بارش سالیانه در این شهر بسیار کم است. به همین دلیل از گذشته های دور، برای دسترسی به آب، قنات های فراوانی در این شهر حفر شده است. عمیق ترین و قدیمی ترین قنات جهان که به قنات قصبه معروف است، در گناباد قرار دارد و زمان حفر آن به دوران هخامنشیان          بر می گردد.  نام این قنات در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

ریشه نام این شهر به طور دقیق مشخص نیست و روایات فراوانی در این مورد وجود دارد. عده ای آن را برگرفته از گن به معنای دیو می دانند. چرا که معتقد بوده اند حفر قنات قصبه به دست انسان های معمولی امکان پذیر نبوده است و در واقع کار دیوان بوده است. به گفته برخی دیگر، چون اکثر خانه های این شهر در گذشته گنبدی شکل ساخته می شده، به این شهر گناباد به معنی گنبدها گفته می شده است. عده ای نیز بر این باورند که چون در این منطقه گیاهان فراوانی به نام گَوَن می روئیده، به این شهر گون آباد می گفته اند که به مرور زمان در تلفظ به گناباد تغییر پیدا کرده است. در شاهنامه فردوسی، نام گناباد دوازده بار تکرار شده و این شهر محل دفن پیران ویسه وزیر کاردان افراسیاب نیز عنوان شده است.

شهر گناباد از سال ۱۳۱۶ دارای بلدیه و شهرداری بوده است. به همین دلیل می توان آن را یکی از کهن ترین شهرهای ایران دانست.

تربت جام

تربت جام نام يکي از شهرستان هاي استان خراسان رضوي است. اين شهرستان به مرکزیت  تربت جام در فاصله ی ۱۶۰ کیلومتری مشهد قرار دارد. تربت جام که در گذشته با نام ‌هایی همچون «بوزجان»، «بوزیگان»، «زام»، «جام» و «تربت شیخ جام» نیز شناخته می‌شده است و مانند شهر تربت حيدريه به نام شيخ بزرگي که در آن به خاک سپرده شده سرشناس است. شيخ احمد جام، ملقب به ژنده پيل، از عارفان نامي قرن پنجم بود و نام کنوني شهر به مناسبت تربت يا آرامگاه وي تربت شيخ جام و تربت جام ناميده اند.

مردمان تربت جام از تبار آريايي هستند که زبانشان فارسي با لهجه تربتي است. این شهرستان میزبان طیف گوناگونی از اقوام مردم است که مهم‌ترین آن‌ها فارس‌ ها، ترکمن ‌ها، اعراب و بلوچ‌ ها هستند.در حال حاضر و بر اساس آخرین سرشماری‌ های انجام گرفته در حدود ۹۵ هزار نفر جمعیت دارد و مساحت آن بالغ بر ۸۱۸۴ متر مربع می باشد. نزدیک ‌ترین شهرها به تربت جام از جنوب، شهر تایباد و از شمال شهر فریمان هستند.

تربت جام از دیرباز از نظر تاریخی، فرهنگی و بازرگانی اهیمت زیادی داشته است. همچنین در زمان حکومت صفوی از نظر نظامی نیز اهمیت فراوانی پیدا کرد هرچند در اواخر دوره صفویه مورد حمله افغان‌ها و اوزبک ‌ها قرار گرفت ولی با درایت «نادر قلی افشار» همچون سایر شهرهای شرقی ایران از دست یورش برندگان آزاد شد.این شهر در زمان حکومت قاجاریه نیز روزهای بسیار دشواری را سپری نمود. بناهای تاریخی زیادی از دوران‌های مختلف در این شهر بر جای مانده است که به آن‌ها اشاره خواهیم کرد.

موسيقي تربت ‌جام قدمت و پيشينه‌اي طولاني در فرهنگ ايران دارد. دوتار مهم ‌ترين و شايع‌ ترين ساز در ميان مردم تربت ‌جام است که آن را به مهارت تمام ‌مي ‌نوازند.از دوتار نوازان برجسته تربت ‌جام مي ‌توان به غلام‌علي پورعطايي و حسين سمندري اشاره کرد. موسیقی آوازی تربت جام دارای شاخه‌هایی همچون «منظومه خوانی»، «صلوات خوانی»، «دوبیتی خوانی» و موارد بسیار دیگر است.

شاید معروف ‌ترین سوغات شهر تربت جام، خربزه آن باشد اما قالی و چادر و زعفران  تربت جام نیز مشهور است.

از مشهور ترین آثار تاریخی شهر تربت جام می ‌توان به آرامگاه شیخ احمد جامی در شمال غرب تربت جام، آرامگاه شاه قاسم انوار از صوفیان بزرگ، سنگ قبر صدوقی، مسجد زیرزمینی، مدرسه امیر شاه ملک، گنبد فیروزشاهی، مسجد کرمانی از زیباترین مساجد قرن هشتم هجری، مسجد عتیق، برج علی آباد، مسجد جامع نو، رباط سمنگان و رباط جام اشاره کرد. از بهترین جاذبه‌های طبیعی این شهر باغ کشمیر که مملو از جنگل‌های پسته وحشی است و آبشار بردو در غرب روستای شورآب علیا و پلنگ آبه در ۲۰ کیلومتری جنوب تربت جام به شمار می‌ رود.

از جمله غذاهای محلی شهر تربت جام می‌توان به اشکنه قورمه، کمه جوش، گوره ماست، رشته پلو با گوشت، بلغورپلو، آش کشک، آش خلوک، آش زیربار و آش قره قروت اشاره کرد. در سفر به تربت جام حتما غذاهای محلی آن را امتحان کنید و از طعم کم ‌نظیر آنان لذت ببرید.

سبزوار

سبزوار یکی از انگشت شمار شهرهای ایران است که شانه به شانه ی تاریخ با ملایمت و ملاتفت های بسیاری گذر کرده است. شهرستان سبزوار با حدود سه هزار سال پیشینه ی تاریخی و فرهنگی امپراطوری ها و حکومت های مختلفی را به خود دیده و امروز آثار باستانی به جا مانده از آن دوران، این شهر را به یک مقصد گردشگری جذاب برای تماشای آثار تاریخی شهر باستانی بیهق (نام قدیمی سبزوار)، تبدیل کرده است.

 این شهرستان تاریخی که در غرب خراسان واقع شده است روزگاری یکی از مهمترین مراکز تمدن و فرهنگ در شمال شرقی ایران و پایتخت سربداران بوده است. با وجود اینکه سبزوار در زمان سلطنت خوارزمشاه بر اثر حمله وحشیانه مغول، با خاک یکسان شد، اما آنچه امروز آنچه از این شهر می بینید، شهری آباد است که در دنیای علم و ادب، بزرگان زیادی را پرورش داده و بناهای تاریخی و جاذبه های گردشگری اش بر جذابیت این شهر برای گردشگران افزوده است.

تاریخ ‌نگار بزرگ ایران ابوالفضل بیهقی نیز در این شهر متولد گردید و خود درباره ی سبزوار چنین می گوید: بیهق را بیهین گفته اند،به معنای بهترین ناحیه. گویا معرب شده ی (بیهگ)است و پس از ورود اعراب به این منطقه تغییر یافته. البته پس از حمله مغول به سلطنت خوارزمشاه به دلیل دلاوری مدافعان فدایی موسوم به سربداران، برای مدتی به نام سربداران نیز شناخته می ‌شد.

و درباره ی بانی آن و وجه تسمیه آن ،نیز معتقد است سبزوار را ساسویه بن شاهپور(شاهپور اول وپسراردشیر)بنا نهاده است.اما در جایی دیگر اورده است:سبزوار به دستورساسان ساخته شده وسبزوار در اصل (ساسان اباد)است که امروز سبزوار نویسند.بر مبنای این دو نظر ،بنیاد سبزوار به عهد ساسانیان می رسد. و همچنین در جای دیگر کتاب چنین گفته است: سبزوار شهری بزرگ شد با انواع درخت میوه‌دار و سایه‌بخش، پس مردمان آن را سابزوار نوشتند و گفتند سبزوار کجنات تجری من تحت الانهار.

این شهر خاستگاه اندیشمندان بزرگی در ادوار مختلف تاریخی بوده‌است و شاعران بزرگی نیز به دنیای علم و ادب معرفی کرده‌است. محمود دولت‌آبادی، ملا هادی سبزواری، ملاحسین واعظ کاشفی، قاسم غنی، ابوالفضل بیهقی، سید عبدالاعلی افقهی سبزواری، دکتر علی شریعتی از بزرگ‌ترین مشاهیر سبزوارند.

سبزوار دارای بیش از یکصد و پنجاه اثر تاریخی ثبت شده در آثار ملی می‌باشد، که در این میان مدرسهٔ فخریه با ۱۱۰۰ سال قدمت به عنوان قدیمی ‌ترین مدرسه ایران و مسجد پامنار با مناره جنبان، به عنوان قدیمی ‌ترین مسجد خراسان از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. همچنین سبزوار دارای ۱۶ کاروانسرا شامل ۱۱ کاروانسرای برون‌شهری و ۵ کاروانسرای درون ‌شهری است که هرساله گردشگران بسیاری را میزبانی می کند.

تربت جام
سبزوار-گردشگری
مسجد گوهرشاد
مسجد گوهرشاد

جاذبه های گردشگری استان خراسان رضوی

استان خراسان رضوی جاذبه های طبیعی، تاریخی و ادبی فراوانی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

  • مسجد گوهرشاد
  • مسجد شاه یا مسجد ۷۲ تن
  • باغ موزه نادری
  • آرامگاه فردوسی
  • پارک کوهسنگی
  • باغ وکیل آباد
  • طرقبه
  • منطقه ییلاقی شاندیز
  • آرامگاه خیام نیشابوری
  • آرامگاه عطار نیشابوری
  • آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری
  • قنات قصبه گناباد

مسجد گوهرشاد

مسجد گوهرشاد در سال ۸۲۱ هجری قمری به دستور بانو گوهرشاد آغار، همسر شاهرخ تیموری ساخته شد. این مسجد توسط معمار معروف ایرانی قوام الدین شیرازی در زمینی به مساحت ۹۴۱۰ مترمربع و در ضلع جنوبی حرم مطهر امام رضا (ع) بنا گردید. پس از ۱۲ سال کار ساخت مسجد به اتمام رسید و بسیاری از بزرگان کشورهای اسلامی برای شرکت در جشن افتتاحیه به دعوت بانوگوهرشاد به ایران آمدند. از قسمت های مختلف این مسجد می توان به یک صحن، چهار ایوان، یک گنبد فیروزه ای، دو گلدسته و هفت شبستان اشاره کرد. از لحاظ معماری، این مسجد از شاهکارهای جهان محسوب می شود. دیوارهای آجری، طاق های گنبدی شکل، مقرنس، معرق، گچ، نقش های مختلف و … به شیوه ای هنرمندانه برای ساخت و تزیین مسجد مورد استفاده قرار گرفته است. در ایوان جنوبی مسجد که به ایوان مقصوره شهرت دارد، کتیبه تاریخی بایسنقر به چشم می خورد. این کتیبه در واقع دست نوشته بایسنقر فرزند گوهرشاد به خط ثلث است. بایسنقر از ثلث نویسان معروف دوره تیموریان بوده است. در ایوان شمالی یا ایوان دارالسیاده نیز بر روی کاشی معرق نام بانو گوهرشاد به رنگ زرد و به خط ثلث نوشته شده است. در ایوان شرقی یا ایوان اعتکاف و ایوان غربی یا ایوان شیخ بهاءالدین نیز کتیبه هایی با خط ثلث دیده می شود. مسجد گوهرشاد در جریان حمله ازبکان آسیب هایی دید که توسط شاه عباس صفوی مرمت شد. بعدها نیز زلزله باعث ایجاد خرابی هایی در مسجد گردید که در زمان قاجار بازسازی و مرمت گردید.

مسجد شاه یا مسجد ۷۲ تن

در قرن نهم هجری امیر غیاث الدین ملک شاه که در زمان شاهرخ تیموری حکمران ایالت خوارزم بود، دستور داد تا مقبره ای برای او بسازند. ساخت این مقبره به معمار مشهور تبریزی، احمد بن شمس الدین محمد سپرده شد. پس از مرگ امیر غیاث الدین ملک شاه، فرزند او سلطان مسعود ساخت بنا را به پایان رساند. برای مدت زمان کوتاهی این بنا به عنوان خانقاه مورد استفاده قرار گرفت و حجره های طبقه بالای آن به محلی برای ریاضت و چله نشینی تبدیل شد. اما بعدها و در دوران معاصر، این مقبره به مسجد شاه یا مسجد ۷۲ تن معروف شد. البته بنا به دلایلی می توان مسجد بودن این بنا را رد کرد. تعدادی از این دلایل عبارتند از: نبود محراب در بنا، اختلاف محور بنا با جهت قبله، یکی نبودن طرح این بنا با طرح های متداول مساجد و مزارهای موجود در این بنا.

مسجد شاه نیز یکی از شاهکارهای معماری عصر تیموریان محسوب می شود. از هنر کاشی کاری، آجر کاری، گچبری و نقاشی برای تزیین این بنا استفاده شده است. انتخاب رنگ آبی لاجوردی برای کاشی کاری مسجد شاه، نگاه هر بیننده ای را به خود جلب می کند. بهره گیری از کاشی کاری معرق در نمای مناره ها، حجره ها و ایوان بر زیبایی این مسجد افزوده است؛ هرچند که بخش هایی از این کاشی کاری آسیب دیده و از بین رفته است. در جای جای این بنا، کتیبه هایی وجود دارند که بر روی آنها آیات قرآنی به خط ثلث نوشته شده اند. قسمت داخلی گنبد مسجد با نقاشی های زرنگار تزیین شده است. مساحت مسجد شاه حدود ۶۶۰ مترمربع می باشد و در سال ۱۳۱۱ در فهرست آثار ملی ایران قرار گرفته است.

باغ موزه نادری

باغ موزه نادری، باغ بزرگی به وسعت ۱۴۰۰۰ مترمربع است که آرامگاه نادرشاه افشار در آن قرار دارد. این آرامگاه که به دستور خود نادرشاه ساخته شد، در ابتدا بنای کوچکی بود که روبروی حرم قرار داشت. سال ها پس از مرگ نادرشاه، آرامگاه او ویران شد تا این که در اواخر دوران قاجار، قوام السلطنه دستور داد بنای جدیدی برای او بسازند. در سال ۱۳۳۵ با تاسیس انجمن آثار ملی ایران، تصمیم گرفته شد تا آرامگاه جدیدی درخور شأن نادرشاه بسازند. طراحی این آرامگاه به هوشنگ سیحون که از معماران بنام آن زمان بود، واگذار گردید. ساخت آرامگاه جدید از سال ۱۳۳۶ آغاز و در سال ۱۳۴۲ به پایان رسید و با حضور محمدرضا شاه پهلوی افتتاح گردید. بنای آرامگاه به وسعت ۱۲۰۰۰ مترمربع از قسمت های مختلفی تشکیل شده است. این قسمت ها عبارتند از: سکوی پلکانی با ۱۲ پله، مقبره یا محل دفن، سکوی مرتفعی که محل نمایش مجسمه نادرشاه سوار بر اسب و سه تن از یارانش می باشد، دو تالار که در واقع موزه می باشند و ایوان ها. بنای آرامگاه از سنگ خارای مشهد و به شکل مربع ساخته شده است. دو طرف آرامگاه دیوارهای بسته و دو طرف دیگر ستون های باز قرار دارد. این باز و بسته بودن فضای آرامگاه، صحنه دفاع و جنگ را تداعی می کند. رنگ قرمز دیوارهای آرامگاه نیز مفهوم جنگ را به بیننده القا می کند.

در سمت راست آرامگاه مجسمه نادرشاه افشار در حالی که سوار بر اسب است و تبرزین معروفش را نیز در دست دارد بر روی سکوی بلندی به چشم می خورد. در پشت سر او نیز یک شیپورزن، یک تفنگدار و یک پرچمدار قرار دارند. این مجسمه زیبا که ۱۴۶۰۰ کیلوگرم وزن دارد، در ایتالیا در کارخانه ریخته گری « برونی » به دست هنرمند معروف ایرانی، استاد ابوالحسن صدیقی ساخته شده است.

در پایین این مجسمه لوله توپ بزرگی از جنس برنج نگهداری می شود که یادگار آزادسازی جزیره هرمز از سلطه پرتغالی ها می باشد. در دو تالار آرامگاه افشار که موزه های ارزشمندی به شمار می روند، انواع سلاح ها، پوشاک نظامیان دوره افشار، وسایل سوارکاری، تابلوهایی از نادرشاه، نسخه های خطی نفیسی چون تاریخ جهانگشای نادری، دو شمشیری که متعلق به نادرشاه بوده و بسیاری لوازم و اشیا باارزش دیگر نگهداری می شود.

در قسمت شمالی باغ موزه نادری، آرامگاه دیگری وجود دارد که متعلق به محمدتقی خان پسیان، یکی از نظامیان قاجار و اولین خلبان ایرانی می باشد. سنگ مزار این آرامگاه نیز اثر استاد بزرگ هوشنگ سیحون است .

blank
باغ موزه نادری
blank

آرامگاه فردوسی

حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر حماسه سرای ایرانی در سال ۳۲۹ هجری قمری در روستای پاژ به دنیا آمد. او که شیفته زبان فارسی بود، تلاش های بسیاری برای زنده نگه داشتن این زبان نمود و موفق به خلق شاهکاری ادبی به نام شاهنامه گردید. فردوسی برای خلق این اثر بزرگ سی سال زحمت کشید و آن را در سه بخش اسطوره ای ( از دوران کیومرث تا پادشاهی فریدون )، پهلوانی ( از قیام کاوه آهنگر تا مرگ رستم ) و تاریخی ( از پادشاهی بهمن و اسکندر تا فتح ایران به دست اعراب ) تنظیم نمود.

زمانی که این شاعر بزرگ چشم از دنیا فروبست، به دلیل شیعه بودن، اجازه دفن او در هیچ گورستانی داده نشد. لذا او را در باغ شخصی اش به خاک سپردند. تا مدت ها هیچ آرامگاهی برای او ساخته نشد ولی بسیاری از شیفتگان او برای ادای احترام به زیارت قبرش می آمدند. برای اولین بار شخصی به نام ارسلان جاذب که از سرداران سلطان محمود غزنوی بود دستور داد تا بر فراز مقبره فردوسی آرامگاهی بسازند. بنای این آرامگاه با وجود حملات متعدد غزنویان و لشکریان چنگیز و پسرش تولی خان به توس، آسیبی ندید و حدود ۱۰۰ سال سالم و پابرجا ماند. اما متاسفانه در زمان حکمرانی گرگوز که از حکمرانان امپراطوری مغول بود، آرامگاه فردوسی تخریب و از مصالح آن برای ساختن قلعه ای در توس استفاده شد. با روی کار آمدن غازان خان، مشهورترین پادشاه ایلخانی، شخصی به نام امیر ایسن قتلغ ساختمانی را بر فراز مقبره فردوسی بنا کرد و در کنار آن خانقاهی نیز ساخت. اما قبل از اتمام کار از دنیا رفت. پس از حمله عبیدالله خان ازبک به خراسان که از مخالفان سرسخت شیعیان بود، آرامگاه به طور کامل تخریب شد. با گذر زمان اثری از مقبره باقی نماند و تا مدت ها محل دقیق آن مشخص نبود؛ تا این که در زمان فرمانروایی ناصرالدین شاه قاجار، عبدالوهاب عاصف الدوله که والی خراسان بود به کمک چند فرانسوی توانست جای آن را پیدا و به طور موقت دو اتاق آنجا بنا کند.

در سال ۱۳۰۱ و با تاسیس انجمن آثار ملی ایران، تلاش هایی برای ساخت آرامگاه آغاز شد. قرار بر این شد که این آرامگاه با هزینه های مردمی و بدون بودجه دولت ساخته شود. باغی که محل دفن فردوسی بود توسط حاج میرزا محمدعلی، مالک آن، به رضا شاه تقدیم شد و رضا شاه نیز آن را در اختیار انجمن آثار ملی قرار داد.

طراحان سرشناسی همچون ارنست امیل هرتسفلد آلمانی، آندره گدار فرانسوی، کریم طاهرزاده بهزاد و نیکلای مارکف گرجستانی طرح هایی را برای آرامگاه ارائه دادند ولی این طرح ها با مخالفت و تغییراتی مواجه شدند. تا این که بالاخره در سال ۱۳۱۲ خورشیدی، طرح نهایی تصویب و برای اجرا در اختیار حسین لرزاده، حسین حجارباشی زنجانی و تقی درودیان قرار گرفت. در سال ۱۳۴۷ نیز بنای آرامگاه فردوسی به دلیل نشست، توسط هوشنگ سیحون بازسازی و مرمت شد.

امروزه مجموعه آرامگاه فردوسی دربردارنده باغ آرامگاه، استخر، یادبود فردوسی، ساختمان اداری، کتابخانه، موزه و آرامگاه مهدی اخوان ثالث است و مساحت آن به شش هکتار می رسد. بنای آرامگاه که به صورت مکعب ساخته شده است، ۱۰۴۳ مترمربع وسعت و ۱۸ متر ارتفاع دارد و از هر چهار سمت دارای پلکان می باشد. همچنین بر روی لوح هایی سنگی از جنس مرمر که در چهار طرف آرامگاه قرار گرفته اند، اشعاری از فردوسی دیده می شود. در جلوی استخر نیز تندیس حکیم ابوالقاسم فردوسی، اثر ابوالحسن صدیقی، قرار دارد. در بخش غربی مجموعه، آرامگاه مهدی اخوان ثالث را به همراه تندیسی از او در بالای قبر می توان دید.

پارک کوهسنگی

پارک کوهسنگی از بزرگترین و قدیمی ترین پارک های مشهد به شمار می رود. این پارک تا سال ۱۳۱۰ به عنوان منطقه ییلاقی و تفرجگاهی طبیعی در بیرون از شهر مشهد مورد استفاده بوده است. علت نامگذاری این پارک، وجود دو کوه سنگی بزرگی است که در این پارک قرار دارند و مشرف به شهر هستند.  در سال ۱۳۱۸، کوهسنگی با ایجاد تغییراتی همچون ساخت استخر، جاری شدن قنات در آن، جدول کشی خیابان، نرده کشی، گلکاری و نصب مجسمه های سنگی به بوستانی بزرگ تبدیل شد. مجسمه های سنگی شامل دو شیر بزرگ و دو پیکره انسانی بود که از طرف شهردار میلان به شهردار مشهد اهدا شده بود. دو شیر سنگی همچنان در قسمت ورودی پارک قرار دارند ولی پیکره های انسانی پس از انقلاب از درون پارک برداشته شدند. به تدریج با گسترش و وسعت یافتن شهر مشهد، در سال ۱۳۴۰ این پارک در منطقه شهری قرار گرفت. به دلیل قرار گرفتن در مجاورت دو کوه بزرگ و همچنین وجود درختان انبوه در این منطقه، پارک کوهسنگی از آب و هوای دلپذیری برخوردار است. وجود یک دریاچه مصنوعی در دامنه این کوه ها، یک استخر بزرگ در وسط پارک همراه با فواره های رقصنده و نورانی بر زیبایی این بوستان بزرگ افزوده است. در اطراف استخر، سکوهایی برای نشستن افراد ساخته شده است. این قسمت از پارک در شب نمای زیباتری به خود می گیرد. در گذشته بالا رفتن از کوه های پارک کار دشواری بوده اما با ساختن پلکانی در دل کوه ها، بالا رفتن از آنها آسان و به ورزشی مفرح تبدیل شده است. در طی سالیان اخیر با اضافه شدن قسمت های مختلفی همچون باغ پذیرایی، باغ فرهنگی، باغ تفریحی ورزشی، رستوران های مختلف، شهربازی و …، پارک کوهسنگی به مجموعه تفریحی و گردشگری بزرگی تبدیل شده که بعد از حرم مطهر و آرامگاه فردوسی سومین مکان پربازدید مشهد است. در کنار تمام امکانات تفریحی و ورزشی کوهسنگی، در قسمتی از دامنه کوه محلی آرام وجود دارد که محل دفن بزرگانی همچون شیخ اسدالله یزدی، آقامیرزا عسکری رضوی مشهور به آقابزرگ حکیم و پسرش، فقیه ربانی شیخ سیف الله ایسی و تعدادی از مریدان وی می باشد.

باغ وکیل آباد

حاج حسین ملک، فرزند حاج کاظم ملک التجار، یکی از شخصیت های معروف و شناخته شده مشهد می باشد. وی بسیاری از املاک شخصی خود را وقف و در اختیار عموم قرار داده است. یکی از این املاک باغ وکیل آباد می باشد. این باغ بزرگ به مساحت حدود ۷۰ هکتار، در سال ۱۳۴۸ در اختیار شهرداری مشهد قرار گرفت و با اعمال تغییرات و اضافه کردن امکاناتی به آن، به یک پارک جنگلی تبدیل شد.  وجود انواع درختان کهنسال همچون چنار، سرو، کاج، نهرهای متعدد و رودخانه ای فصلی از ویژگی های طبیعی این پارک بود. به مرور زمان نیز شهرداری مشهد با اقداماتی نظیر برق کشی، ایجاد آب نما، جدول بندی و خیابان کشی، ساخت اقامتگاه های موقت، کافه رستوران، پارک کودک و سینما ۵ بعدی به باغ وکیل آباد سر و سامان بیشتری داد. این باغ در سال ۱۳۹۲ نیز مورد بازسازی و مرمت قرار گرفت. بد نیست بدانید در کنار پارک جنگلی وکیل آباد، باغ وحش وکیل آباد قرار دارد که محل نگهداری انواع حیوانات گیاهخوار، گوشتخوار، آبزیان گوناگون، پرندگان و خزندگان می باشد.

کوهستگی-مشهد-خراسان رضوی
باغ وکیل آباد

منطقه ییلاقی شاندیز

منطقه ییلاقی شاندیز که در ۳۸ کیلومتری غرب مشهد واقع شده، یکی دیگر از جاهای دیدنی استان خراسان رضوی به حساب می آید. در گذشته در این منطقه دژ محکمی وجود داشته که در طی سالیان متوالی پابرجا بوده است. نام این دژ، شاه دژ بوده که از آن برای نام منطقه نیز استفاده می کردند. اما به مرور زمان، شاه دژ به شاندیز تغییر کرده است. یکی از اتفاقات مهم این منطقه، به توپ بسته شدن قلعه در دوره قاجار است.

منطقه ییلاقی شاندیز منطقه ای خوش آب و هوا در بهار، پاییز و زمستان می باشد اما تابستان های بسیار گرمی دارد. با مطرح شدن این منطقه از لحاظ گردشگری، چندین مجتمع بزرگ تفریحی – تجاری آنجا احداث شد. یکی از این مجتمع ها، پدیده شاندیز است که دارای دو بخش مجزا می باشد. یک بخش آن شامل رستوران، لمکده و کافی شاپ می باشد. اما بخش دوم که به شهر رویایی پدیده نیز معروف است،  تنها پیست اسکیت روی یخ ایران را در خود جای داده است. فروشگاه بزرگ پدیده، استخر، مجموعه ای از رستوران ها و کافی شاپ ها و … قسمت های دیگر این بخش را تشکیل می دهند.

مجتمع تفریحی دیزدر با امکاناتی مانند رستوران، مجموعه چادرهای عشایری، افلاک نما و … نیز مکان مناسبی برای تفریح و استراحت می باشد. در میان چنارهای سر به فلک کشیده پارک جنگلی شهرداری می توان به قدم زدن پرداخت و از محیط زیبای آن لذت برد.

برای کسانی که به شاندیز می آیند، صرف یک غذای خوشمزه و باکیفیت از اهمیت زیادی برخوردار است. به همین دلیل در منطقه ییلاقی شاندیز رستوران های متعددی وجود دارد که بسیار معروف نیز می باشند. در بین آنها رستوران های ارم، پدیده، حسین شیشلیکی و تخت جمشید شهرت بیشتری دارند. قابل ذکر است که شیشلیک شاندیز بسیار خوشمزه بوده و از طرفداران زیادی برخوردار است.

همچنین از مغازه های محلی شاندیز می توان صنایع دستی که مهمترین آن پوستین دوزی می باشد، گیاهان دارویی، خشکبار و عسل مرغوب کوه های بینالود را تهیه کرد.

علاوه بر خود منطقه شاندیز، دیدن روستاهای ابرده، خادر، گراخک نیز می تواند بسیار دلنشین باشد.

طرقبه-مشهد-خراسان رضوی
طرقبه-مشهد-خراسان رضوی
قنات قصبه گناباد

طرقبه

یکی از جاذبه های گردشگری استان خراسان جنوبی و شهر مشهد، منطقه طرقبه است. جایی که به دلیل زیبایی و آب و هوای دل انگیزش از طرفداران زیادی برخوردار است. طرقبه در ۱۸ کیلومتری شهر مشهد و در دره های کوه بینالود قرار دارد. وسعت این منطقه حدود ۱۶۰۰ کیلومترمربع بوده و شامل ۷ محله اصلی می باشد: ویلاشهر، طرقدر، محله مرکزی طرقبه، عنبران، گلستان، بوستان و فرهنگیان. انتخاب نام طرقبه برای این منطقه داستان های گوناگونی دارد. بر اساس یکی از این داستان ها، رفت و آمد در مناطق کوهستانی همیشه با سختی هایی همراه بوده است. به همین دلیل همواره افراد سعی می کردند بهترین راه ممکن را پیدا و از آن عبور کنند. طرقبه از دو بخش « طرق » به معنی راه و « به » به معنی بهترین شکل گرفته و همان طور که از اسمش مشخص است، بهترین راه ممکن برای عبور از آن منطقه کوهستانی بوده است. چرا که هموارتر از بقیه جاهای منطقه بوده و جایی برای استراحت مسافرین نیز داشته است. اما بر اساس روایتی دیگر، طرقبه از کلمه « ترغبذ » به معنی آبادی بزرگ و زیبا گرفته شده است. منطقه ییلاقی طرقبه دارای رستوران های متعدد، پارک، باغ وحش، فروشگاه های صنایع دستی، مراکز تفریحی و … می باشد.

در مجموعه تفریحی چالیدره، انواع امکانات نظیر لنج تفریحی، قایق موتوری و پدالی، بانجی جامپینگ، تله سیژ، ترن کوهستان برای تفریح گردشگران فراهم شده است. همچنین می توان در دریاچه مجموعه به ماهیگیری پرداخت. پس از چند ساعت تفریح و گردش، می توان سری به رستوران ها و کافه های مجموعه زد و از غذاها و خوراکی های آنها لذت برد. برای کسانی که عاشق پیاده روی هستند، پارک رودخانه بهترین جای ممکن است. در این پارک و به موازات رودخانه طرقبه، محلی به صورت سنگ فرش وجود دارد که برای پیاده روی بسیار مناسب است.

اگر به زمین شناسی و باستان شناسی علاقه دارید می توانیداز پارک کمر مقبولا در سه کیلومتری طرقبه دیدن کنید. در این پارک، سنگ هایی عظیم که از گدازه های آتشفشانی شکل گرفته اند، وجود دارند. بر روی برخی از آنها سنگ نگاره های چندین هزار ساله کشف شده است. از این رو این پارک مورد توجه باستان شناسان نیز قرار گرفته است. دیدن روستاهای زیبایی نظیر روستای کنگ، نغندر، ده بار، کلاته آهن، مایان، جاغرق، ازغد و … نیز خالی از لطف نیست.

قنات قصبه گناباد

قنات قصبه طولانی ترین قنات جهان است که در شهر گناباد قرار دارد. این قنات بزرگترین و قدیمی ترین قنات جهان نیز می باشد. ساخت این قنات به دوره هخامنشیان بر می گردد و نمونه ای بی نظیر و منحصر به فرد از قنات های ایران و جهان است. این که در آن دوران چگونه توانسته اند اینگونه دقیق و هوشمندانه چنین قناتی را احداث کنند هنوز مورد سوال است. عمق قنات قصبه بیش از ۳۰۰ متر و طول آن حدود ۳۰ کیلومتر می باشد. البته هنوز کسی نتوانسته به انتهای قنات برسد و طول دقیق آن را محاسبه کند.  قنات قصبه از چندین بخش تشکیل شده است. یکی از این بخش ها ورودی های قنات است که به وسیله تونل های درازی ما را به خود قنات می رساند. قنات قصبه ۳ ورودی دارد. ورودی اصلی که در ابتدای قنات قرار گرفته، ۱۷۰ سانتی متر ارتفاع و ۸۰ سانتی متر عرض دارد و با بتن بازسازی شده است. فاصله این ورودی تا قنات حدود ۷۲۰ متر است. ورودی دوم متاسفانه خشک شده است ولی مردم می توانند تا حدود ۵۰۰ متر پیش بروند و از آن بازدید کنند. این ورودی دست نخورده باقی مانده است. ورودی سوم در محل تقاطع تونل های اول و دوم قرار دارد. در محل این ورودی، آب قنات وارد یک تونل مصنوعی می شود.

بخش دیگری از قنات قصبه، دالان های آن است. برای ورود به دالان ها باید از پله های آن پایین رفت. به دلیل طولانی بودن دالان ها، بازدید از همه آنها امکان پذیر نیست و فقط قسمتی از آنها را می توان دید. در دیوارهای این دالان ها، حفره هایی وجود دارد که محل قرار دادن وسائل روشنایی همچون چراغ های پیه سوز بوده است. مجموعه دالان های تو در تو باعث تشکیل رشته هایی به نام قصبه، دولاب نو، دولاب کهنه، رشته فرعی اول و رشته فرعی دوم شده است. قصبه، رشته اصلی قنات محسوب می شود و طول آن به حدود ۱۳۱۳۵ متر می رسد. در طول این رشته ها، چاه هایی با فاصله ۵۰ متری از هم قرار دارند و تعداد آنها ۴۲۷ حلقه می باشد. چاه اصلی قنات که عمق آن حدود ۳۰۰ متر است، در انتهای رشته دولاب نو قرار دارد. قنات ها در واقع چاه هایی هستند که به صورت افقی حفر شده اند. قنات قصبه ترکیبی از قنات و چاه است و همین باعث آوردن آب از اعماق زمین به عمق قابل دسترسی و جاری شدن آن شده است. در ساخت این قنات دو نوع چاه حفر شده است. بعضی از چاه ها کم عمق و عمودی هستند و برخی از آنها عمیق و پله ای هستند.

حفر چاه افقی چیزی بود که باعث ایجاد قنات ها شد چرا که اگر چاه عمودی به چاه افقی تبدیل می شد، آب از سفره‌های زیرزمینی به سطح زمین می رسید و جریان می یافت.

آنچه که در قصبه گناباد وجود دارد جلوه ای هوشمندانه از ترکیب چاه و قنات است که به صورت افقی و عمودی شکل گرفته و تا به امروز حفظ شده است. دو نوع چاه در این قنات حیرت انگیز حفر شده است؛ برخی کم عمق و عمودی هستند و برخی دیگر عمیق و پله ای.

قابل ذکر است که قنات در فاصله ۶۸۳ متری به دو شاخه تقسیم شده است. این کار برای این بوده است که در صورت ریزش قنات و بسته شدن یکی از شاخه ها، آب راه دیگری برای خروج داشته باشد.

قنات قصبه پر آب ترین قنات جهان است و پس از حدود ۲۷۰۰ سال هنوز هم تامین کننده آب شهر است.

آرامگاه خیام نیشابوری

یکی از شاعران مشهور ایران، حکیم عمر بن خیام نیشابوری است. تاریخ زندگی او به قرن پنجم هجری برمی گردد. شهرت او بیشتر به رباعیات او مربوط است اما عمر خیام ریاضی دان، ستاره شناس و دانشمند نیز بوده است. پس از درگذشت خیام، او را در صحن مسجد محمد محروق واقع در گورستان مرکزی نیشابور به خاک سپردند و تنها به ساخت یک اتاقک ایوان مانند بر روی مزارش بسنده کردند. در سال ۱۳۳۵، افرادی که برای مراسم افتتاحیه آرامگاه فردوسی به مشهد دعوت شده بودند، در راه بازگشت از آرامگاه عمر خیام نیز بازدید کردند. با دیدن ویرانه ای از آرامگاه او، پیشنهاد ساخت آرامگاهی شایسته و درخور مقام خیام توسط انجمن آثار ملی ایران مطرح شد. هوشنگ سیحون طراحی بنا را به عهده گرفت و با الهام از زندگی و اندیشه های خیام طرح آن را ارائه داد. ساخت بنا در سال ۱۳۳۸ و در باغی قدیمی آغاز و پس از ۳ سال به اتمام رسید. ۱۰ پایه به کار رفته در بنای مقبره به فاصله ۵ متری از هم قرار دارند. ادامه پایه ها به سمت بالا به صورت مورب همدیگر را قطع می کنند و شکل های هندسی و لوزی های منظمی را تشکیل می دهند و بر سر بنا ستاره ای پنج پر را به وجود می آورند. این بنا که طول آن به ۱۸ متر می رسد، در وسط دایره ای از جنس سنگ گرانیت و با اجزا مثلثی شکل قرار دارد. این دایره به ۱۰ قسمت تقسیم شده و هر پایه بنا در یکی از این قسمت ها قرار گرفته است. شکل های منظم و شاخص بودن عدد ۱۰ در این بنا به تخصص حکیم عمر خیام در رشته ریاضی اشاره دارد. ستاره بالای بنا نیز به دلیل منجم بودن اوست. نمای داخلی و خارجی مقبره با کاشی معرق تزیین و بر روی آنها بیت هایی از اشعار خیام با خط شکسته نستعلیق حک شده است.

در کنار این آرامگاه موزه تخصصی خیام ساخته شده است. این موزه به مساحت ۱۲۰ مترمربع، دارای ۴ بخش اصلی می باشد: در بخش اول می توان به تماشای انواع ابزارآلات ستاره شناسی همچون اسطرلاب، انواع قطب نما و صور فلکی پرداخت. در بخش دوم از ظروف فلزی و مفرغی مربوط به قرن پنجم تا هفتم هجری نگهداری می شود. بخش سوم شامل ظروف سفالین لعابدار قرن سوم تا هفتم هجری است و در بخش چهارم نسخ خطی، نسخ خطی نجوم و تابلوهایی از حکیم عمر خیام قرار دارد. در محوطه موزه نیز تندیسی از خیام را می توان دید.

آرامگاه این حکیم بزرگ که تلفیقی از هنر سنتی و مدرن است، امروزه یکی از جاذبه های گردشگری نیشابور محسوب می شود، به طوری که هر ساله بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی از آن دیدن می کنند.

آرامگاه عطار نیشابوری

یکی از شاعران و نویسندگان قرن ششم هجری، فریدالدین ابوحامد معروف به عطار نیشابوری می باشد. عطار در روستای کدکن از توابع نیشابور به دنیا آمد و در بزرگسالی به حرفه پدرش که عطاری بود، مشغول شد. بر اساس برخی داستان ها، عطار پس از مکالمه ای کوتاه با یک درویش در دکان خود دچار تحول روحی عظیمی شد و به عرفان روی آورد. به همین دلیل دست از کار کشید و نزد عارفی بزرگ به نام رکن الدین، سال ها به ریاضت مشغول شد. پس از آن، چندین سال نیز همانند سالکان به سفر پرداخت و مشایخ و بزرگان زیادی را ملاقات کرد. او سرانجام در حمله مغولان به نیشابور به دست سربازی مغولی کشته شد. از بین آثار این شاعر بزرگ، « تذکره الاولیا » و « منطق الطیر » شهرت جهانی دارند.

آرامگاه عطار در فاصله ۶ کیلومتری نیشابور، در میان باغ زیبایی قرار دارد و قدمت آن به دوره تیموریان باز می گردد. این آرامگاه که از یک بنای هشت ضلعی و یک گنبد بر فراز آن تشکیل می شود، به دستور امیر علی شیر نوایی، وزیر سلطان حسین بایقرا از آجر ساخته شد و در دوره پهلوی مورد بازسازی قرار گرفت. در سال ۱۳۱۴، انجمن آثار ملی ایران به کاشی کاری بنا و گنبد آن پرداخت. بر روی کاشی ها که به رنگ لاجوردی، زرد، سبز و سفید هستند، کتیبه ای کوفی، نقش های هندسی و گل و بوته دیده می شود. آرامگاه دارای ۴ ایوان ورودی است. دیوارهای داخلی با گچ پوشانده شده و برای تزیین در زیر گنبد چند بیت شعر نوشته شده است. سنگ قبر عطار سیاه رنگ بوده و بر روی آن اشعاری به خط ثلث وجود دارد.

در فاصله بسیار کمی از آرامگاه عطار، آرامگاه کمال الملک نقاش و هنرمند برجسته و معاصر ایرانی ساخته شده است. طراحی این آرامگاه نیز بر عهده هوشنگ سیحون بوده است. هماهنگی این دو آرامگاه در طراحی، بر ارزش های فرهنگ ایرانی تاکید دارد.

برای کسانی که به دیدن آرامگاه عطار نیشابوری می آیند، بازدید از مجسمه ها و غرفه های صنایع دستی که در محوطه باغ قرار دارند نیز خالی از لطف نیست.

آرامگاه خیام نیشابوری
آرامگاه عطار نیشابوری

آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری

حاج ملا هادی سبزواری، از اندیشمندان برجسته ایران، در سال ۱۲۱۲ هجری قمری در سبزوار به دنیا آمد. او در جوانی به علوم دینی علاقه مند شد و به تحصیل آن پرداخت. برای این منظور چندین بار به مشهد و اصفهان نیز سفر کرد و پس از آن به تدریس حکت، فقه و تفسیر پرداخت. حاج ملا هادی سبزواری که به « اسرار » شهرت داشت، در سال ۱۲۸۹ هجری قمری درگذشت و در همان سبزوار در زمینی که متعلق به خود او بود، به خاک سپرده شد. از آثار معروف او در فلسفه می توان به  شرح منظومه در منطق ، شرح لیالی، حاشیه بر تجرید  و … اشاره کرد.

 میرزا یوسف مستوفی الممالک که یکی از درباریان بانفوذ ناصرالدین شاه بود، کمی بعد از وفات حاج ملا هادی، برای او آرامگاهی از آجر ساخت. آرامگاه شامل یک اتاق اصلی و چهار ایوان بود که مقبره حاج ملا هادی در اتاق اصلی قرار داشت. بر روی اتاق اصلی نیز یک گنبد ساخته شده بود. طرح داخلی آرامگاه به شکل چلیپا بود و درون آن تعدادی اتاق و حجره تعبیه شده بود. در طول سالیان متمادی، آرامگاه بدون تغییر باقی ماند تا این که در سال ۱۳۴۰ هجری شمسی، انجمن آثار ملی ایران اقدام به مرمت و تزیین آرامگاه نمود. برای نمای بیرونی بنا از هنر کاشی کاری که رنگ غالب آن لاجوردی و فیروزه ای می باشد، استفاده شده است. سقف اتاق اصلی و چهار ایوان نیز با هنر آیینه کاری تزیین شده و به آن زیبایی خاصی بخشیده است. محوطه آرامگاه نیز با درختکاری و چمن کاری به محیطی زیبا و فرح بخش تبدیل شده است. به کسانی که به استان خراسان رضوی سفر می کنند، پیشنهاد می کنیم از آرامگاه حاج ملا هادی سبزواری یا باغ اسرار نیز دیدن کنند.

صنایع دستی استان خراسان رضوی

در استان خراسان رضوی صنایع دستی گوناگونی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:

  • قالی بافی
  • نمد مالی
  • سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ
  • سفالگری
  • شعربافی
  • پوستین دوزی
  • فیروزه تراشی
  • سبد و حصیربافی

قالی بافی

قالی بافی از صنایع دستی مهم این استان است. این صنعت که بیشتر در شهرهای مشهد، بیرجند، طبس، کاشمر، سبزوار و نیشابور رواج دارد، در دوره های مختلف به شکل های گوناگون انجام می شده است. در دوره صفویه قالی ها بیشتر با نقش های هراتی بافته می شده است. برای زمینه قالی از رنگ لاکی سیر یا لاجوردی استفاده و حاشیه باریکی به رنگ زرد روشن به آن اضافه می شده است. در نیمه دوم قرن سیزده، بازرگانان تبریزی که برای تجارت به این استان می آمدند، چندین کارگاه قالی بافی در مشهد و شهرهای دیگر ساختند و از آن زمان علاوه بر گره فارسی ( گره محلی ) گره ترکی نیز در قالی بافی استفاده شد. همچنین نقش ترنج و لچک به نقش های قبلی اضافه شد و حاشیه لاجوردی جای حاشیه زرد را گرفت. عشایر استان خراسان رضوی نیز در هنر قالی بافی مهارت دارند. در بین آنها، قالیچه بلوچی بسیار رونق دارد و چادرنشینان از آن بسیار استفاده می کنند.

نمدمالی

نمدمالی از هنرهای دیرینه استان است. برای تهیه نمد، از پشم گوسفند در فصل بهار استفاده می شود و پس از تبدیل آن به الیاف، با ایجار رطوبت، فشار و حرارت نمد تولید می شود. صاحبان این صنایع در استان خراسان رضوی، برای کیفیت بهتر نمد، از صابون و زرده تخم مرغ نیز استفاده می کنند. نمد، عایق مناسبی در برابر رطوبت و سرما می باشد و برای تهیه کلاه، تن پوش، زیرانداز و پادری از آن استفاده می شود. مرکز اصلی این هنر، شهرهای مشهد و قوچان می باشد.

سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ

یکی دیگر از هنرهای استان خراسان رضوی، سنگ تراشی می باشد. رواج این هنر به دلیل وجود سنگ های سیاه آذرین به نام سرپانتین در این استان می باشد. مردم مشهد با تراش سنگ به ساخت ظروفی مانند قندان، هاون، ظرف دیزی، مجسمه و … می پردازند و برای تزیین آن از هنر قلم زنی استفاده می کنند. به دلیل مقاومت این ظروف در برابر گرما، می توان از آنها برای پخت و پز نیز استفاده کرد. دیگ های سنگی در مشهد رواج زیادی دارند.

سفالگری

خاستگاه این هنر در استان خراسان رضوی، شهر گناباد و روستای مند است.  سفالگری در این استان قدمتی ۵۰۰۰ ساله دارد. با گذشت زمان، این هنر دستخوش تغییراتی شده است و امروزه از بدل چینی و سفال رسی برای این هنر استفاده می شود. هنرمندان این رشته برای رونق بخشیدن به این صنعت، از نقش ها و طرح های سنتی و رنگ های گرم و شاد بهره می برند.

شعربافی

شعر به معنای موی انسان یا حیوان است ولی در واقع نوعی پارچه است که با استفاده از پشم و ابریشم و نوعی دستگاه بافندگی تولید می شود. این هنر که در شهرهای مشهد، گناباد، سبزوار و تربت حیدریه رواج بیشتری دارد، به دو روش انجام می شود: روش ساده و روش میله ای. روش ساده برای بافت شعر به رنگ های زرشکی، بادمجانی، زرد، سبز، بنفش و مشکی برای زنان و روش میله ای برای بافت شعر سفید و سیاه برای مردان به کار می رود. از محصولات عمده این هنر، حوله، بقچه و چادر شب می باشد.

پوستین دوزی

مردم خراسان رضوی برای مقابله با سرما از پوست گوسفند و سایر حیوانات حلال گوشت استفاده می کردند و همین امر باعث به وجود آمدن صنعت پوستین دوزی شد. این صنعت در بین عشایر کوچ نشین رواج بیشتری دارد و ارزش آن به پوست استفاده شده بستگی دارد. از محصولات این صنعت می توان کلاه، شال گردن، دستکش، پالتو، جلیقه، سجاده و پادری را نام برد.

فیروزه تراشی

وجود معادن فیروزه در شهر نیشابور باعث به وجود آمدن صنعت فیروزه تراشی در این شهر و استان خراسان رضوی شده است. قدمت این صنعت به ۶۰۰۰ سال پیش بر می گردد. فیروزه نیشابور از مرغوبترین فیروزه های جهان است. در گذشته بعد از جدا کردن ناخالصی از سنگ فیروزه، آن را با دستگاهی مرکب از چوب و زه می تراشیدند که این کار زمان زیادی نیز می برد. به مرور زمان این صنعت رواج بیشتری یافت و نیاز به سرعت بیشتر در تولید فیروزه احساس شد. در نتیجه به منظور سرعت دادن به کار، دستگاه های تراش برقی جایگزین دستگاه های قبلی شد. این هنر در ساخت زیورآلات و تزیین ظروف کاربرد دارد.

سبد و حصیربافی

هنر سبد و حصیربافی هنری ظریف و کم هزینه است که در استان خراسان رضوی در روستای اطراف طرقبه رواج دارد. برای تولید این محصولات از کاه و شاخه های نازک درختان استفاده می شود. چوب درختچه بیدمشک به علت ظریف و نازک بودن و انعطاف پذیری زیاد آن، در تولید سبد کاربرد بیشتری دارد.

قالی بافی-مشهد-خراسان رضوی
نمدمالی-مشهد-خراسان رضوی
سنگ تراشی و قلم زنی روی سنگ
سفالگری-مشهد-خراسان رضوی
شعربافی
پوستین دوزی
blank
blank
آداب و رسوم خراسان رضوی
آداب و رسوم خراسان رضوی
blank

آداب و رسوم مردم خراسان رضوی

مردم استان خراسان رضوی آداب و رسوم مخصوص به خود را دارند مانند:

  • مراسم باران خواهی
  • ورزش ها و بازی های سنتی
  • مراسم عید نوروز
  • مراسم ماه مبارک رمضان
  • مراسم ماه محرم

مراسم باران خواهی در مشهد

به علت بارش کم باران و کم آبی در این استان، در گذشته مراسم باران خواهی جزئی از آداب و رسوم مردم بوده است. در این مراسم، زنان و دختران عروسک هایی را با استفاده از چوب و پارچه تهیه می کردند و آنها را در محله های گوناگون می چرخاندند. آنها در حین چرخاندن عروسک ها، شعر می خواندند و خدا را به اسماء مقدسش قسم می دادند تا باران ببارد. همچنین رسم بر آن بود که ساکنین محله برای پختن نوعی آش، مواد اولیه را در اختیار آنها قرار می دادند و بر روی عروسک ها آب می ریختند. عده ای از مردم نیز بر بالای تپه ای نماز باران می خواندند. مردم معتقد بودند که پس از این مراسم حتما باران می بارد.

ورزش ها و بازی های سنتی

برخی ورزش ها و بازی های سنتی نیز جزئی از آداب و رسوم مردم مشهد بوده است. از بین آنها می توان به کُشتی با چوخه، کبد پدی، سنگ و پنج، آفتاب و مهتاب، آقاآقا از چنه و … اشاره کرد. پرداختن به این ورزش ها و بازی ها همواره مورد استقبال قرار می گرفته و ریشه در سنت پهلوان پروری و دلیری مردم داشته است.

مراسم عید نوروز

مراسم عید نوروز در این استان تا حدود زیادی شبیه به سایر نقاط کشور است. اما تفاوت هایی نیز دارد. از چند هفته مانده به عید، مردم شروع به خانه تکانی و تمیز کردن خانه می کنند. لباس ها نو می خرند. گندم یا عدس یا دانه ای دیگر سبز می کنند. ظروف مسی خود را به بازار برده و سفید می کنند. کمی قبل از تحویل سال سفره سفیدی پهن می کنند و بر روی آن لاله، آینه، قرآن، سینی هفت سین، یک ظرف عسل، مقداری نان سنگک، یک کاسه آب که نارنجی درون آن است، قرار می دهند. آنها همچنین در اتاق ها شمع روشن کرده و عود و اسپند دود می کنند. جلوی آینه نیز مقداری گندم می پاشند. عده ای بر این باورند که اگر کمی قبل از تحویل سال آب جوجه خروس بخورند یا مقداری شیر بنوشند، تا پایان سال پوستی لطیف و روشن خواهند داشت. عده ای نیز یک سکه یا مقداری دانه برنج در مشت خود نگه می دارند. پس از تحویل سال، همه به هم تبریک گفته و روبوسی می کنند و به هم عیدی و هدیه می دهند. علاوه بر سبزی پلو ماهی، رشته پلو نیز از غذاهایی است که مردم خراسان در شب اول عید می خورند. اولین شنبه سال نیز آش رشته می پزند زیرا باور دارند که این کار باعث رونق کارشان در طول سال می شود. خراسانی ها با شیرینی هایی مانند باقلوا، لوز، حاجی بادام، راحت الحلقوم، نان تاج، نان نخودی، نان خامه ای و آجیل و میوه از مهمانان پذیرایی می کنند.

مراسم ماه رمضان

مردم استان خراسان رضوی سعی می کنند با روزه گرفتن در ۳ روز پایانی ماه شعبان به استقبال ماه رمضان بروند. آنها با تشکیل گروه های ۳۰ نفره به ختم قرآن در طول ماه مبارک می پردازند و معتقدند اگر کسی نتواند این دوره را به پایان برساند، مدیون می شود. همچنین رسم بر این است که کسی که قرآن را با خواندن جزء اول که شامل سوره توحید است به پایان می رساند باید برای بقیه افراد شیرینی بخرد. یکی دیگر از رسم های ماه رمضان، دادن سفره افطار به مردم محل و نیازمندان است. برای این سفره های افطار معمولا حلوا، ماغوت، پنیر و سبزی، شله زرد، خورشت قیمه، شیربرنج، خرما، زولبیا بامیه و خوراکی های دیگر تهیه می شود. از افطاری های مورد علاقه مردم این استان شله مشهدی و حلیم می باشد.

مراسم ماه محرم

در استان خراسان رضوی، ماه محرم با شکوه هر چه تمامتر برگزار می شود. مردم لباس سیاه بر تن می کنند و بر در و دیوار مساجد و حسینیه ها نیز پارچه های سیاه نصب می کنند. آنها با برپایی دسته های عزاداری و تکیه ها، به سینه زنی، مداحی و روضه خوانی می پردازند. در برخی حسینیه ها و تکیه ها، مراسم روضه خوانی سه بار برگزار می شود: بعد از نماز صبح، عصر و بعد از نماز مغرب و عشاء. در این مراسم به سخنرانی، ذکر مصیبت و خواندن روضه می پردازند و از حاضرین پذیرایی می شود. اما یکی از خاص ترین مراسم در ماه محرم، مراسم خطبه خوانی است. این مراسم در صحن انقلاب ( عتیق ) حرم مطهر و در شب های شهادت امام حسین (ع) و امام رضا (ع) برگزار می شود. در شب عاشورا، تمام خدمه و دربانان حرم رضوی شمع به دست می گیرند و دور تا دور صحن انقلاب می ایستند. عده دیگری از دربانان نیز با چراغ لاله هایی که در آن شمع روشن است، اطراف صحن می چرخند. در این مراسم، برخی شخصیت های مهم کشور، مردم و دسته های عزاداری نیز حضور دارند.

سوغات استان خراسان رضوی

زمانی که به استان خراسان رضوی سفر می کنید، برای خرید سوغات گزینه های زیادی پیش رو دارید. از سوغات این استان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

– انگشتر و فیروزه

– ظروف سنگی

– محصولات چرمی

– فرش و گلیم

– چاروق

– عطر

– سجاده، مهر و تسبیح

– زعفران

– زرشک

– انواع نقل و نبات

– ادویه هفت قلم

یکی از سوغاتی های مشهد که تنوع زیادی نیز دارد، انگشتر است. بیش از ۲۰۰ کارگاه تولید انگشتر در مشهد فعال است و مرکز اصلی فروش آن، بازار رضا (ع) می باشد. سنگ های گوناگونی برای نگین انگشتر استفاده می شود اما در بین آنها فیروزه کاربرد بیشتری دارد. از آنجا که این استان قطب تولید و صنعت فیروزه محسوب می شود، دیگر محصولات تهیه شده از سنگ فیروزه نیز از سوغات باارزش مشهد محسوب می شود. ظروف سنگی به ویژه دیگ سنگی های مشهد بسیار معروف است. شما می توانید برای خرید سوغات سری به بازار این محصولات بزنید. اگر به دنبال سوغاتی خاص می گردید، محصولات چرمی مشهد می تواند بهترین گزینه باشد. چرا که چرم مشهد از کیفیت بالایی برخوردار است و معروفترین برندهای چرم در این شهر قرار دارند. فرش و گلیم این استان نیز به دلیل قدمتی که دارد، سوغات ارزشمندی محسوب می شود. اگر به دنبال سوغات متفاوتی هستید،    می توانید چاروق را انتخاب کنید. چاروق پاپوشی است که از چرم، نخ های ابریشمی و سیم گلابتون تهیه می شود. البته از این پاپوش در گذشته بیشتر استفاده می شده اما هنوز هم مشتریان خود را دارد. عطر مشهد نیز که با رایحه های گوناگونی مانند گل سنجد، گل مریم، بهارنارنج، زعفران، گل یخ، گل نرگس، یاس سفید و … تولید می شود، از سوغات مشهد به شمار می رود. مناسب ترین سوغات برای کسانی که اهل نماز و عبادت هستند می تواند سجاده، مهر و تسبیح باشد. سجاده معمولا از ترمه یا مخمل دوخته شده است و تسبیح نیز از سنگ های گوناگونی چون فیروزه، کهربا، شاه مقصود، عقیق، دلربا و ام البنین ساخته می شود. زعفران، زرشک، انواع نقل و نبات و ادویه هفت قلم از مواردی است که حتما خریداری می شود و در کنار بقیه سوغات قرار می گیرد.

blank
blank