نوشته‌ها

مدرسه شوکتیه بیرجند

ساختمان مدرسه شوکتیه از محل موقوفات امیر اسماعیل خان معروف به شوکت الملک اول توسط محمد ابراهیم خان علم (شوکت الملک دوم)، پدر اسدالله علم، در سال ۱۳۰۸ه‍.ق به ‌دست استادان و معماران یزدی شروع و در سال ۱۳۱۲ه‍.ق بنای آن به پایان رسید.

این بنا طی چهار سال از ۱۳۰۸ه‍.ق تا ۱۳۱۲ ه‍.ق (۱۲۶۹ ه‍. ش) تحت عنوان حسینیه شوکتیه توسط محمد ابراهیم خان علم (شوکت الملک دوم) ساخته شد و در ماه ذی الحجه سال ۱۳۲۶ هجری قمری برابر با ۱۲۸۲ هجری شمسی به مدرسه تبدیل شده‌ است.

در شهریور ماه ۱۳۸۲ همایشی به مناسبت یکصدمین سالگرد تأسیس مدرسه شوکتیه در دانشگاه بیرجند برگزار گردید.

پس از مدرسه عالی دارلفنون و پس از مدرسه ابتدائی رشدیه تبریز، مدرسه شوکتیه بیرجند سومین مدرسه از نوع مدارس جدید در ایران محسوب می ‌شود که به دنبال آن دبیرستان شوکتیه و مدارس دشت بیاض نهبندان، سربیشه، خوسف و دبستان دخترانه شوکتی افتتاح گردید.

همزمان با انقلاب مشروطیت امیر اسماعیل خان شوکت الملک که فرزندی نداشت یک سوم اموال خود را وقف امور خیریه کرد و تولیت آن را به برادر کوچک خود محمد ابراهیم خان واگذار نمود.

مدرسه شوکتیه بیرجند

محمد ابراهیم خان علم معروف به شوکت ‌الملک دوم بعد از سفر به تهران و دریافت مقام حکمرانی و امارت قاینات در صدد برآمد موقوفه مذکور را در جهت ایجاد فضای آموزشی مصرف کند. شوکت ‌الملک تحت تأثیر اقدام امیرکبیر در تأسیس مدرسه دارالفنون در صدد برآمد مدرسه مشابهی را در بیرجند تأسیس نماید. او در سال ۱۳۲۵ ه‍.ق مطابق با ۱۲۸۵ خورشیدی در محل حسینیه شوکتیه که توسط برادرش در سال (۱۳۱۲ه‍. ق) ساخته شده بود اقدام به تأسیس مدرسه شوکتیه نمود.

محمد امیر خان برای تشویق افراد به تحصیل در این مدرسه برای محصلین بی ‌بضاعت و خانواده آنها کمک ‌های نقدی و جنسی مؤثری درنظر می ‌گرفت. همچنین آیت ‌الله شیخ هادی هادوی که از علمای طراز اول آن زمان بود با اعزام تنها پسر خود به این مدرسه در ذهن و فکر مردم اثری عمیق بر جای گذاشت و کار مدرسه رونق یافت. این در حالی بود که پیش از تأسیس مدارس به سبک جدید، تعلیم و تربیت به عهده مکتب خانه‌ ها بود که توسط روحانیون اداره می شد.

مدرسه شوکتیه ابتدا مدرسه ابتدائی بود و پس از مدتی دبیرستان شوکتیه نیز به آن افزوده شد. حقوق معلمین این مدارس نیز از بودجه حکومتی سالانه به صورت نقدی و جنسی پرداخت می گردید.

در سال ۱۳۰۱ خورشیدی مدرسه نسوان امارت قلعه افتتاح شد و سپس در سال ۱۳۰۳ در دوره دوم دبیرستان دانش‌آموز پذیرفت. شوکت الملک دوم و همچنین روحانی خوشنام محلی شیخ محمد موحد برای تشویق مردم و جذب بیشتر دانش ‌آموزان، دختران خود را به این مدارس فرستادند. در سال ۱۳۰۱ به منظور تصریح در دخترانه و پسرانه بودن، مدارس پسرانه به شوکتی و دخترانه به شوکتیه نامگذاری شد. همچنین دبیرستان پسرانه شوکتی در سال ۱۳۰۳ خورشیدی از دبستان جدا شد.

مدرسه شوکتیه بیرجند

مشخصات معماری

مدرسه شوکتیه به سبک معماری کویری ایران به صورت چهار فصل ساخته شده که از یک فضای مرکزی به ‌صورت حیاط و بخشی پیوسته دور تا دور آن تشکیل شده ‌است. حیاط بخش عمده ‌ای از بنا را دربر می ‌گیرد که با آجر فرش شده ‌است و در میان آن حوضی قرار دارد که در میان آن سکویی به ارتفاع حدود ۳۰ سانتی‌ متر قرار دارد. سردر ورودی بنا با طاق جناقی دارای تزئینات مقرنس است.
این بنا تک ایوانی بوده و ایوانی بلند و باشکوه دارد. ساختمان از اجزا و عناصر معماری ایرانی از قبیل ورودی، هشتی، دهلیزها، ایوان، حجره ‌های اطراف حیاط، شاه ‌نشین و حمام تشکیل یافته ‌است. این بنا در کوچه ‌ای با شیب نسبتاً زیاد واقع گردیده که از سطح خیابان پایین ‌تر است و دارای دو ورودی است که یکی در ضلع جنوبی و دیگری در ضلع غربی بنا واقع شده است. ورودی‌ های بنا در پایین ‌ترین قسمت بنا قرار دارند.
بنای مدرسه شوکتیه با بهره ‌گیری از حیاط مرکزی به بهترین نتایج از نظر تنظیم عملکرد و فراهم آوردن شرایط محیطی متعادل دست یافته ‌است. این بنا یک کلاه فرنگی زیبا در میان گنبد تالار شوکتیه دارد که با رسمی ‌بندی زیبایی تزئین شده ‌است. همچنین مقرنس‌ ها گچبری ‌ها و آجرکاری ‌هایی بسیار زیبا در این بنا به چشم می ‌خورد.
مدرسه شوکتیه نه تنها بزرگترین حسنیه و تکیه بیرجند بوده بلکه از شاهکارهای معماری زمان خود به شمار می آید. بدون تردید نظیر آن را در کمتر شهری می توان یافت.

در حال حاضر از مدرسه شوکتیه به عنوان حسینیه و جهت برگزاری مراسم مذهبی در ماههای محرم، صفر و اعیاد استفاده می ‌شود. زیارت عاشورا، تعزیه و نمایش از دیگر برنامه‌ هایی است که در این مکان برگزار می گردد.

مدرسه شوکتیه بیرجند

موقعیت مکانی

بنای تاریخی مدرسه شوکتیه یا شوکتی در مجاورت خیابان منتظری (خاکی) در داخل بافت تاریخی شهر بیرجند قرار گرفته است.

مسیر دستیابی

۱–  از سمت زاهدان: خیابان ارتش، میدان ابوذر، میدان شهدا، خیابان منتظری، منتظری ۳
۲– از سمت مشهد: بلوار صیاد شیرازی، خیابان ارتش، میدان ابوذر، میدان شهدا، خیابان منتظری، منتظری ۳
۳– از سمت کرمان: بلوار شهدای عبادی، میدان طالقانی، خیابان شهید مطهری، خیابان منتظری، منتظری ۳

دهکده گردشگری چهارده بیرجند تا پایان سال به بهره‌برداری می‌رسد

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی اظهار کرد: دهکده گردشگری چهارده بیرجند تا پایان سال به بهره‌برداری می‌رسد.

حسن رمضانی، امروز پنج شنبه دوم بهمن به خبرنگاران گفت: چهارده یکی از روستاهای واقع در یکی از دره‌های زیبای رشته کوه باغران در جنوب شهر بیرجند است که با توجه به جاذبه‌های طبیعی زیبا و چشم‌نواز در روستای چهارده و همچنین وجود آبشار چهارده این روستا از دیرباز یکی از تفرجگاه‌های مردم بیرجند بوده است.

وی افزود: از دوسال گذشته با سرمایه‌گذاری بخش خصوص تمامی خانه‌ها و مزارع روستا تملک و عملیات بازسازی و مرمت و ساماندهی منازل و معابر با هدف ایجاد دهکده گردشگری آغاز شد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی گفت: این دهکده با ظرفیت ۴۰ اتاق و سوییت دارای رستوران، فست فود، کافی شاپ، یک واحد دامداری کوچک و استخر پرورش ماهی برای آشنایی گردشگران با طریقه نگهداری احشام در زندگی روستایی و استفاده از محصولات ارگانیک آن در پذیرایی از گردشگران، فروشگاه‌های صنایع‌دستی، مسجد و نمازخانه است.

رمضانی ادامه داد: دهکده گردشگری چهارده با سرمایه گذاری۶۰ میلیارد ریالی بخش خصوصی ایجاد شده و زمینه اشتغال برای بیش از ۱۵ نفر را فراهم خواهد کرد.

وی گفت: براساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده دهکده گردشگری چهارده تا پایان سال جاری به بهره‌برداری خواهد رسید.

راه‌اندازی مرکز آفرینش‌های هنری صنایع‌دستی روستای جهانی خراشاد تا دهه فجر

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی گفت: مرکز آفرینش‌های هنری صنایع‌دستی روستای جهانی خراشاد تا دهه مبارک فجر ایجاد می‌شود.

رمضانی با بیان اینکه روستای خراشاد که از سوی شورای جهانی صنایع دستی در ردیف روستاهای جهانی صنایع دستی به ثبت رسیده است، دارای ۱۷۰ کارگاه پارچه بافی است، ادامه داد: در راستای کمک به توسعه‌ این هنر صنعت و همچنین به منظور برگزاری دوره‌های آموزشی و ایجاد خلاقیت و تنوع‌بخشی به تولیدات و برگزاری مسابقات هنری و انجام مطالعات و پژوهش‌های مرتبط با شیوه‌های بافت از گذشته تا به امروز، روش‌های رنگ‌رزی و دست‌یابی به روش‌های نوین برای بسته‌بندی مناسب و همچنین بازاریابی محصولات تولیدی این مرکز در دهه مبارک فجر امسال به بهره‌برداری خواهد رسید.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان‌جنوبی گفت: پس از جهانی شدن روستای خراشاد علاوه بر تاثیرات مثبت در حوزه فروش محصول، تعداد سه واحد اقامتگاه بوم‌گردی در روستای خراشاد و همچنین روستای نصرآباد ایجاد شده که رونق گردشگری را نیز درپی داشته است.

منبع:ایسنا

مرتبط:

ارگ کلاه فرنگی بیرجند

باغ و عمارت رحیم آباد در بیرجند

قلعه بیرجند _هسته اولیه شهر بیرجند

خانه شریف _هتل بوتیکی که کلنگ آن در زمان قاجار زده شد

خانه شریف عمارتی متفاوت از خانه‌های تاریخی کویری؛ دارای باغ زیبای ایرانی و مشرف به نمای بیرجند است اما این الماس درخشان در قلب شهر یا قلیان خانه بوده و محل دود و دم و یا خالی بوده است و تنها؛ با همه سکوتش و ناشناخته بودنش در بافت تاریخی که سالیان سال کارشان با نخ و رنگ قالی گره خورده بود، هنوز هم می درخشد و زیبایی اش را به رخ خانه های مدرن شهر در قرن ۲۱ می‌کشد و حالا هم که قرار است نام یکی از مدرن ترین هتل بوتیک های کشور را به خود بگیرد.

از میان کوچه‌های شیب دار حکیم نزاری به عمارتی می‌رسی که به دلیل قرار گرفتن در ارتفاع، آب و هوای مطلوبی داشته و بر سر در آن نوشته خانه شریف. وقتی واردش می‌شوی و پله‌ها را یک به یک بالا می‌روی و در پشت بامش می‌ایستی انگار تمام بیرجند و کوه‌های مجاورش زیر پای تو قرار داد. خنکای نسیم از میان درختان تنومند این عمارت بر صورتت می‌وزد و آب جریان یافته در حوض آبی حیاط عمارت را قلقلک می‌دهد و این می‌شود سرآغازی بر یک سفر تاریخی از یک خانه نه چندان بزرگ.

خانه تاریخی شریف یکی از بناهای تاریخی ثبت شده در فهرست آثار ملی کشور بوده که در داخل بافت تاریخی شهر بیرجند در خیابان حکیم نزاری واقع شده است.

فرم معماری، مواد و مصالح و تزئینات بنا حاکی از ساخت این بنا در اوایل دوره پهلوی است، این خانه بیشتر به عمارت شبیه است چراکه از حیاط با فضای سبز، درختان کهنسال، حوض و آب نما برخوردار بوده و مهم تر از همه تسلط و اشراف بر همه شهر دارد و در نوک تپه ای مشرف به بافت تاریخی واقع شده است. این خانه دارای معماری برونگراست، حیاطش کاملا باز بوده و فضاهای اطراف حیاط هیچ حصاری ندارد.

خانه شریف به دلیل داشتن ارزش‌های معماری با شماره  ‎ ۴۵۰۵در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. این خانه بیشتر به عمارت شبیه است چراکه از حیاط با فضای سبز، درختان کهنسال، حوض و آب نما برخوردار بوده و مهم تر از همه این که با واقع شدن در نوک تپه‌ای مشرف به بافت تاریخی بر همه شهر اشراف دارد. دلیل نامگذاری این محله به تپه رنگرزان به این سبب بوده است که در روی تپه‌ای که در آنجا واقع است، در ادوار مختلف، رنگرزان قابل و ماهری مشغول به کار بوده‌اند.

دسترسی نامناسب به این خانه به طوری که از کوچه پس کوچه‌های قدیمی و تنگ خیابان حکیم نزاری بیرجند به آن می‌رسی و قرار گرفتن در یکی از کوچه‌ها که فکرش را هم نمی‌کنی، باعث شده این عمارت که سالیان بسیاری است در این محله نفس می‌کشد و مربوط به خاندانی قدیمی در بیرجند است، ناشناخته بماند.

 

حیاط و اتاق‌هایی که برای مهمان تعبیه شده و در کنارش محلی برای آشپزی و اتاقی که به دلیل دوری از اتاق‌های دیگر سکوت بر آن حکمفرماست و گویی اتاق خواب مهمانان بوده، همه و همه اینها گویای یک امر است، زندگی در سال‌های گذشته این شهر و سکوت و آرامشی که ساکنان این خانه داشتند.

در زمانی که هنوز برج‌های بلند این عمارت را احاطه نکرده بود و خیابان حکیم نزاری یک خیابان تجاری نبود. همان زمانی که انسان دلش می‌خواهد به آرامش بازگردد و با حضور در این خانه آن را می‌یابد و آن گاه درک می‌کند که آری؛ سکوت گمشده قرنش است، سکوتی که جنس آرامش دارد و نمی‌توان آن را در لابلای برج‌های چندین طبقه و ساختمان‌های تجاری و آپارتمان‌های تنگ لمس کرد.

حال فکرش را بکن که این مکان بشود یک بوتیک هتل، جایی که چند روزی را در آن بیاسایی و جدا از تمام همهمه‌های شهر در سکوت این خانه روزگار بگذرانی، در حیاطش قدم بزنی و نرده‌های کاهگلی‌اش را بگیری و به دوردست‌ها خیره شوی. صبح‌ها با طلوع خورشید از میان شیشه‌های رنگی‌اش از خواب برخیزی و پنجره‌های رنگارنگش را باز کنی و به حیاط خانه چشم بدوزی، حوضی با کاشی کاری آبی و ماهی‌هایی که در آن شیطنت می‌کنند و درختان تنومند و باغچه زیبایش به تو صبح بخیر می‌گویند، از همان صبح بخیرهایی که مادربزرگ همیشه تعریفش را می‌کرد و گویی با نسل ما زیاد فاصله داشت.

خانه شریف

رفع موانع گردشگری

ناصر خوش خبر، سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی از پیگیری جدی برای رفع مشکلات دو جاذبه گردشگری در بیرجند از جمله خانه شریف خبر داد.

وی ادامه داد: در بازدید از خانه شریف واقع در بافت تاریخی شهر بیرجند در خیابان حکیم نزاری، وضعیت معابر ورودی این خانه تاریخی نامطلوب ارزیابی شد که استاندار دستورات لازم را برای رفع این مشکل ارائه کرد.

سرپرست معاونت هماهنگی امور عمرانی استاندار خراسان جنوبی بیان کرد: طی جلسه‌ای با شهردار و رئیس شورای اسلامی شهر بیرجند، این موضوع پیگیری و مقرر شد شهرداری، معابر ورودی خانه شریف را از محل اعتبارات سال ۱۴۰۰ بهسازی کند.

علی اصغر مونسان، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در بازدید سال گذشته خود از خانه تاریخی شریف بیرجند خواستار همکاری اداره میراث فرهنگی استان برای مرمت این بنای تاریخی شد.

وی در این بازدید بر لزوم حمایت ویژه از این پروژه تأکید کرد و خواستار همکاری اداره کل میراث فرهنگی استان برای مرمت این بنای تاریخی شد.

خانه شریف

خانه شریف، مدرنترین و اولین بوتیک هتل شرق کشور می‌شود 

علی شریعتی منش، معاون میراث فرهنگی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی گفت: بنای تاریخی خانه شریف در مرکز بافت تاریخی بیرجند و در موقعیتی ممتاز و مشرف به کل شهر قرارگرفته و به عنوان یکی از بناهای تاریخی ارزشمند شهر محسوب می‌شود.

وی با بیان اینکه این بنا مربوط به دوره قاجاریه است، افزود: در حال حاضر این بنا از دو ساختمان مجزا و متعلق به دو دوره تاریخی تشکیل شده است؛ اول ساختمان غربی، بازمانده ساختمانی است که به دوره قاجار تعلق داشته و فضاهایی مانند حوضخانه و مطبخ را در خود جای داده است.

معاون میراث فرهنگی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی بیان کرد: دوم ساختمان شمالی که متعلق به دوره پهلوی اول است و از لحاظ معماری کاملا با بخش اول متفاوت است.

شریعتی منش ادامه داد: یکی دیگر از ویژگی‌های این بنا حیاط آن است که بر خلاف معماری رایج مسکونی ایرانی بویژه در مناطق بیابانی که که حیاط در مرکز بنا قرار دارد و فضاهای بسته آن را احاطه کرده‌اند، این بنا فاقد آن ویژگی است.

​وی با بیان اینکه در حال حاضر این بنا در اختیار شرکت احیاء میراث کویر است و در حال آماده‌سازی برای احداث بوتیک هتل است، افزود: ساماندهی حیاط بنا، بام سازی، نورپردازی، مرمت دیوار پیرامونی، اجرای تاسیسات، ساخت در و پنجره، ساماندهی نماها و اجرای اندود فضاهای داخلی از مهم‌ترین فعالیت‌های انجام شده در بنا است.

معاون میراث فرهنگی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی با بیان اینکه این بنا خیابان حکیم نزاری ۶ واقع است، تصریح کرد: در سال ۹۸ با سرمایه گذاری ۲۵۰ میلیارد ریال در بافت تاریخی بیرجند(تپه رنگرزها) عمارت تاریخی شریف با تملک ۵۱۰۰ مترمربع عرصه و بیش از ۷۰۰۰ متر مربع زیر بنا از امالک پیرامون و تجمیع آنها برای مرمت و بهره‌برداری از پروژه بزرگترین بوتیک هتل کشور با سرمایه گذاری هلدینگ احیای میراث کویر در حال ساخت است.

شریعتی منش یادآور شد: اکنون با فعالیت و سرمایه‌گذاری در عمارت شریف، بزرگترین، مدرنترین و اولین بوتیک هتل شرق کشور در حال بهره‌برداری است.

خانه شریف

 

تاریخچه زندگی شریف‌ها 

وی با بیان اینکه این خانه، کاربری مسکونی داشته است، تصریح کرد: این خانه مربوط به خاندان شریف بوده که در دوره قاجار این خانه را برای خود ساخته و مالک این خانه فرماندار بیرجند بوده است.

معاون میراث فرهنگی، اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی با بیان اینکه این خانه ملک شخصی فرماندار بوده و همراه خانواده در آن می‌زیسته است، اظهار کرد: نوادگان این خاندان هنوز هم هستند، اما میراث فرهنگی این ملک را تملک کرده و از طریق بخش خصوصی در صدد رونق بخشیدن به آن است.

شریعتی منش با بیان اینکه مرمت و بازسازی این ملک به پایان رسیده و بخش خصوصی در حال تجهیز این ملک برای ایجاد بوتیک هتل است، تصریح کرد: این ملک به دلیل زیبایی‌های بصری و تاریخی تبدیل به بوتیک هتل خواهد شد تا بتوان استفاده بهتری از این تاریخ و تمدن کرد.

وی در پاسخ به این سوال که آیا این ملک زمانی قهوه خانه قدیمی بوده است، یادآور شد: این ملک در یک مقطع به شرکت توسعه‌ای اجاره داده شد و در حدود چند ماه سفره خانه سنتی و چایخانه بود که سپس تعطیل شد و میراث فرهنگی تصمیم گرفت از آن کاربری دیگری داشته باشد، به همین خاطر مرمت آن انجام گرفت و قرار است بوتیک هتل شود.

خانه شریف یکی از بناهای تاریخی بیرجند است که به دلیل ارزش‌ معماری خاصش در سال ۱۳۸۰ با شماره ‎ ۴۵۰۵ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

منبع:ایسنا

مرتبط:

ارگ کلاه فرنگی بیرجند

باغ و عمارت رحیم آباد در بیرجند

قلعه بیرجند _هسته اولیه شهر بیرجند

ارگ کلاه فرنگی بیرجند

ارگ کلاه فرنگی یکی از آثار تاریخی و جاذبه‌ های گردشگری است که به نماد و نگین شهر بیرجند مشهور است. این ارگ که در مرکز شهر قرار دارد با شماره ۱۸۸۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
شکل اولیه کلاه‌ فرنگی بیرجند شامل دو بادگیر در دوسو بوده است که در بازسازی‌ های بعدی حذف شده است. در حال حاضر این ارگ در محل استانداری خراسان جنوبی واقع است.
ارگ کلاه فرنگی به عنوان دارالحکومه محل حکمرانی امیر معصوم خان بوده که در اواخر دوره زندیه احداث شده است. بنای مزبور به طور کلی از نظر فرم معماری با سایر بناهای شهری متفاوت است.

این ساختمان در شش اشکوب بنا شده، دو اشکوب آن فضا دار و بقیه طبقات جهت تکمیل فرم نمای بیرونی بر روی گنبد حوضخانه ساخته شده است.

ارگ کلاه فرنگی بیرجند

بخش همکف آن از یک پلان مربع شکل که اتاقهای متعددی آن را احاطه نموده تشکیل شده است. در همین طبقه چهار هشتی به شکل قرینه بچشم می خورد، که اصلی ترین بخش ساختمان یعنی حوضخانه نیز در آن واقع شده است. حوضخانه دارای پلان هشت ضلعی است که طاقنما و سکوهایی آن را احاطه کرده اند. یک حوض در وسط و گنبد با تزئینات مقرنس، رسمی بندی و کاربندیهای زیبا به شکوه آن افزوده است. طبقه دوم شامل یک هشت ضلعی می باشد که چند اتاق را در خود جای داده و بخش های فوقانی فقط جنبه سمبلیک و زیبایی داشته با پنجره هایی کوچک وکم عرض که جهت تأمین نور حوضخانه تعبیه شده وبه کلاه فرنگی موسوم است. بخش محوطه و باغ مجموعه بر اساس اسناد قدیمی آن به شکل چهارباغ بوده که به دلیل تغییراتی که در آن ایجاد شده شکل اصلی خود را از دست داده است.
بخش همكف بنا با داشتن كاملترین نقشه و فضاسازی، جایگاه ویژه‌ای در این بنا دارد.

ارگ کلاه فرنگی بیرجندفضای ورودی ارگ جلوتر از طبقه هم كف ساخته شده و با چند قوس زیبا و چشمگیر طاقهایی را در آن بوجود آورده است. مجموع فضاهای بوجود آمده در طبقه همكف، علاوه بر دارا بودن تزیینات و فنون تزیینی گوناگون به گونه‌ ای طراحی شده كه فضاهای مختلف مانند هشتی، گنبدی‌ ها و اتاق‌ ها به وسیله دالان‌ های ارتباطی با هم مرتبط می‌ باشند.
حوضخانه بنا نیز مركزیتی را در طبقه همكف بوجود آورده بطوریكه ورودیهای مختلفی از فضای پیرامون حوضخانه به این محل گشوده میشوند.
محوطه حوضخانه یك متر از كف اصلی بنا پایین تر است و به صورت هشت ضلعی طراحی و ساخته شده است.
فضای پیرامون این مكان دارای طاق نماهای تزیینی با مقرنسهای زیبا میباشد به تعداد طاق نماها، سكوهای كوتاهی در بخش تحتانی آن تعبیه شده است.

ارگ کلاه فرنگی بیرجند
روشنایی فضای حوضخانه از طریق گنبدی گلاه فرنگی و توسط پنجره‌ های نورگیر تامین می‌ شود. آب نمای زیبایی نیز با فرم مخصوص علاوه بر تهویه حوضخانه، هوای مطبوعی را در این مکان به وجود می‌ آورد.
از جمله تزیینات به کار رفته در فضای حوضخانه، مقرنس، رسمی‌بندی، کاربندیهای لانه زنبوری و تزیینات گلدانی است.
طبقه اول بنا که به صورت هشت ضلعی بر روی طبقه هم کف ساخته شده، دارای فضای کمتری است و چند اطاقک در آن ساخته شده است.
همچنین سه طبقه دیگر بنا به صورت نمادی ساخته شده و صرفا به دلیل فرم پذیری بنا می‌باشد.

این بنا که امروزه با نام ارگ کلاه فرنگی شناخته می‌شود به نام‌های دیگری هم مشهور بوده است از جمله ارگ حسام الدوله، قصر بی‌ بی عروس و ارگ سرکار.

مرتبط:

باغ و عمارت رحیم آباد در بیرجند

قلعه بیرجند _هسته اولیه شهر بیرجند

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

باغ و عمارت رحیم آباد در بیرجند

مجموعه باغ و عمارت رحیم آباد در شهر بیرجند و در روستایی با همین نام واقع شده است. باغ رحیم آباد دارای دو در ورودی است که فضای دسترسی به داخل از همین دو در میسر می باشد.

مجموعه تاریخی رحیم آباد شامل حصار، برجهای نگهبانی، باغ، عمارت اصلی، حوضخانه، عمارت کلاه فرنگی، اصطبل و فضاهای خدماتی می باشد. در سه گوشه حصار گلین باغ بقایای برج ها مشهود است و تنها برج شمال شرقی بنا با ساخت عمارت به کلی از میان رفته است. محور اصلی باغ در حدفاصل دو عمارت و در خط تقارن طولی آن می باشد. این محور با دو حوض، یک استخر و درختانی در دو سوی مسیر از سایر نقاط متمایز شده که خود جلوه ایی است از الگوی باغ ایرانی.

باغ و عمارت رحیم آباد

همچنیـن ایـن عمـارت دارای طاقنـماهای تـزئینی و تزئـینات رسمی بندی می باشد. عمارت اصلی در شمال باغ و در دو طبقه ساخته شده و طبقه همکف آن با تعدادی اتاق و راهروبه عنوان فضاهای خدماتی و انبار استفاده می شده و هیچگونه تزیینی ندارد.
در طبقه اول بنا تالار آینه با تزیینات گچبری شامل نقش سردیس حیوانات، گل و گیاه و اسلیمی های مختلف دیده می‌شود.
با توجه به وجود تالار آیینه و همچنین اتاق بزرگ دیگری در سمت شرقیس ساختمان که دارای تزئینات گچی برجسته ای می باشد می توان دریافت که این بخش مخصوص پذیرایی از میهمانان و محلی برای زندگی حاکم و خانواده اش بوده است.

باغ و عمارت رحیم آباد
حوضخانه و بناهای وابسته به آن در شرق و یک حمام و تعدادی اتاق که به عنوان سکونت و انبار استفاده می شده است در ضلع جنوبی مجموعه قرار دارد.
قدمت این بنا حداقل به دوره زندیـه بر می گردد. در مرکز باغ عمارتی ساخته شده که ویژگی های معماری آن تداعی کننده نوع معماری اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی است. در بنای عمارت تزئیناتی شامل قرنیزهای گچی که البتـه به عنـوان سرستـون نیز محسوب می شود به چشم می خورد. نقشه بنا به گونه ای طراحی شده که با تعبیه درهای متعدد، دستیابی به فضاهای گوناگون به راحتی صورت می گیرد. در مقابل عمارت، استخری در وسط خیابان اصلی باغ واقع شده است. باغ دارای دو خیابان اصلی است که عمارت مرکزی در مرکز تقاطع این دو خیابان قرار دارد. درختان باغ عمدتـاً شامل کاج و سپیـدار و درختـان مثـمری چون زردآلـو و زرشک است.

باغ و عمارت رحیم آباد

تزیینات بنا
باغ و عمارت رحیم آباد در انتهای خیابان مدرس شهرستان بیرجند واقع شده است و قدمت آن به دورۀ قاجاریه می‌رسد. آنچه بیش از همه در تزیینات معماری دورۀ قاجاریه حائز اهمیت است کاشی‌کاری، آیینه‌کاری و گچ‌بری است، و از این میان عناصر تزیینی آیینه‌کاری و گچ‌بری در باغ رحیم‌آباد شاخص است. از ویژگی‌های مهم این بنا نقوش بسیار زیبایی چون سردیس‌های حیوانی، گلدان‌های گل و نقوش اسلیمی و ختایی است.

مرتبط:

قلعه بیرجند _هسته اولیه شهر بیرجند

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

آشنایی با کلاه‌ فرنگی بیرجند

قلعه بیرجند _هسته اولیه شهر بیرجند

وسعت قلعه بیرجند حدود ۳۰۰۰ متر مربع و ساخته دوره صفویه و هسته اولیه شهر بیرجند محسوب می‌شود. برخی نیز بنای این قلعه را به قبل از این دوره نسبت می‌دهند. این قلعه از خشت و گل ساخته شده و مردم دوره صفویه تا قاجاریه را از حمله مهاجمان بویژه ترکمن‌ها و ازبک‌ها در امان نگه می‌داشته است.
قلعه بیرجند در دوره قاجاریه به طور کامل بازسازی و مورد استفاده قرار گرفت. با توجه به شواهد موجود به وسیله نقب های زیرزمینی به نقاط مهم شهر مثل ارگ بهارستان، ارگ کلاه فرنگی و قنات قصبه مرتبط بوده است.
این قلعه دارای ۷ برج بوده که شش برج از آن باقی مانده است. مرمت این بنا در سال ۱۳۷۸ به وسیله شهرداری بیرجند شروع شد.

قلعه بیرجند
در روزگاران گذشته در بیرجند دو قلعه معتبر و چندین ارگ و ساختمان بزرگ وجود داشته که در آغاز سده چهاردهم خورشیدی آثاری از آن دو قلعه و نیز تعدادی ارگ و ساختمان بزرگ باقی است.
قلعه عظیم و قدیمی پایین شهر بیرجند یک قلعه کوهستانی از نوع نظامی می‌باشد. این قلعه نه جای سکونت بلکه مکانی برای انجام وظیفه نگهبانان بوده و ساکنان این قلعه نگهبانانی بودند که وظیفه آن ها رساندن اخبار، تأمین امنیت و حفاظت بود.
در این قلعه انبارهای آب و آذوقه پیوسته نگهداری می‌شد تا در مواقع حملات دشمن یا هجوم های سراسری، ساکنان شهر، تجار، پیشه وران، افراد مهم، فرماندهان با خانواده‌های خود و دارایی هایی منقول از طریق نقب‌هایی که تعبیه شده بود، به قلعه پناه برند.

قلعه بیرجند
این نقب‌ها از قلعه به خانه اشراف و افراد حکومتی، همچنین مرکز محلات (از جمله محله سرو) و مسیرهای متعددی همچون ارگ بهارستان، ارگ کلاه فرنگی را شامل می‌شد.
بنای قلعه را برج‌هایی دو طبقه در چهار طرف با حصار اصلی در میان گرفته بر فراز این برج‌ها که به شکل استوانه هستند.
روزنه‌هایی ایجاد شده که کاربرد آن دیدبانی برای دفاع از قلعه و ساکنان شهر می‌باشد و محل امنی برای تیراندازی و ضربه زدن به دشمن محسوب می‌شده، دیوار بنا با فرم آمده آن همچنین ضخامت آن امکان دیدبانی را بر فراز حصار به نگهبان بهتر می‌دهد.

این قلعه داراى دو در ورودى است که یکى از آنها در ضلع شمالى و دیگرى در ضلع غربى قرار دارد.

مرتبط:

بند دره _سدی تاریخی در دل بیرجند

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

باغ اکبریه _بهشتی که قجری‌ها در بیرجند برای خود ساختند

آنچه حال ناخوش گردشگری را بهتر می‌کند

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری گفت: توسعه گردشگری و حضور گردشگران می‌تواند باعث شکل‌گیری ویژگی‌های خاص فرهنگی در بین مردم بیرجند شود، کیفیت زندگی مردم منطقه ارتقا خواهد یافت و جامعه سطح بالاتری از رفاه را تجربه خواهد کرد.

فرزانه نصراصفهانی  اظهار کرد: امروزه صنعت گردشگری در دنیا یکی از منابع مهم درآمد و در عین حال از عوامل مؤثر در تبادلات فرهنگی بین کشورهاست و به عنوان گسترده‌ترین صنعت خدماتی جهان جایگاه ویژه‌ای دارد.

وی افزود: هر چند رکن اصلی پدیده گردشگری جاذبه‌های طبیعی مقصد مانند کوه‌ها، دریاها و دریاچه‌ها است که سبب می‌شود گردشگران و جهانگردان برای دیدن آن‌ها به آن مقصد خاص سفر کنند، اما عامل مؤثر دیگر در گردشگری امروز مردم دنیا، آشنایی با سبک زندگی مردمان ملت‌های دیگر است؛ از این رو تعاملات میان فرهنگی بین ساکنان منطقه میزبان و گردشگران از موضوعات مورد توجه در این زمینه است.

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری بیان کرد: فرهنگ مردم هر منطقه منعکس‌کننده ویژگی‌های ساکنان هر منطقه است و موفقیت در این عرصه و دست‌یابی به منافع مادی و غیر مادی حاصل از آن مستلزم درک پدیده گردشگری، شناخت ابعاد و آثار آن و همچنین آشنایی با مدیریت صحیح مؤسسات و دستگاه‌های متولی گردشگری است.

نصراصفهانی ادامه داد: شناخت توانایی­های آشکار و پنهان در یک منطقه، برای برنامه­ریزی­های ملی، منطقه­ای و محلی لازم و ضروری است و بدیهی است بدون آگاهی از وجود امکانات طبیعی و خدادادی هر منطقه، امکان برنامه­ریزی و پیش بینی وجود نخواهد داشت.

وی اظهار کرد: در واقع شناخت توان­های طبیعی، اقتصادی و اجتماعی در هر منطقه به محقق و برنامه­ریز این امکان را می­دهد تا بر اساس وضع موجود و توان­های منطقه، توسعه و جهت آن را شناسایی کند.

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری تصریح کرد: گردشگری شهری جزئی از صنعت گردشگری است که از منابع نوپای ایجاد درآمد در شهرها است؛ به ویژه برای مناطق دارای پتانسیل، اما آنچه موجب پرداختن به این مسأله، و مورد توجه ویژه قرار دادن آن شده است، نیازهایی است که شهروندان و شهرنشینان، امروزه با آن روبرو هستند از جمله زندگی آپارتمانی، شلوغی شهرها، یکنواختی محیط کار، استفاده از اوقات فراغت، شهر ستیزی و شهر گریزی، گسترش خانه­های دوم و استفاده از اتومبیل شخصی، آمایش مناطق اطراف شهر و مناطق روستایی، بهره­گیری از مواهب طبیعی، ایجاد زمینه­های اشتغال و غیره، مسائلی است که ما را بر آن می­دارد تا زمینه­های بیشتری را برای برنامه­ریزی و طراحی محیط­های جاذب گردشگری در شهرها و نواحی اطراف آنها، مد نظر قرار دهیم.

نصراصفهانی ادامه داد: در نتیجه توسعه گردشگری و حضور گردشگران می‌تواند باعث شکل‌گیری ویژگی‌های خاص فرهنگی در بین مردم بیرجند شود.

وی افزود: همچنین کیفیت زندگی مردم منطقه ارتقا خواهد یافت و جامعه سطح بالاتری از رفاه را تجربه خواهد کرد؛  از سوی دیگر توجه گردشگران به محصولات منحصر به فرد زمینه توسعه و تولید هرچه بیشتر آن‌ها را فراهم می‌سازد که به طور مستقیم بر اشتغال و درآمدزایی خانوارهای جوامع میزبان اثر مثبت دارد.

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری تصریح کرد: تاثیرات منفی اثرات اجتماعی و فرهنگی گردشگری بر جامعه میزبان در بین کارشناسان گردشگری از هیچ کس پوشیده نیست که این اثرات منفی شامل تاثیرات ناخوشایند زبانی و فرهنگی، افزایش قاچاق، تغییرات ناخواسته بر سبک زندگی، بروز تغییرات منفی در ارزش‌ها و سنت‌ها، تغییر محل زندگی افراد بومی در نتیجه توسعه گردشگری و تغییر در ساختار گروه‌های اجتماعی است.

نصراصفهانی ادامه داد: این مسأله در شهرستان بیرجند به دلیل کوچک بودن جامعه و همچنین بافت سنتی و مذهبی آن اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، از همین رو بر اثرات منفی اجتماعی و فرهنگی گردشگری در این شهرستان باید تأکید بیشتری داشت.

وی با اشاره به راهکارهایی در این خصوص، تصریح کرد: ایجاد فرهنگ‌سازی در جوامع میزبان در راستای معرفی قابلیت‌های گردشگری برای ایجاد رفاه در جوامع انسانی می‌تواند نقش مهمی در تعامل مثبت بین جوامع میزبان و میهمان ایفا کند.

کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری بیان کرد: دستگاه‌های متولی گردشگری و به ویژه دفاتر خدمات مسافرتی و تورگردان‌ها باید ملزم شوند تا به مسافران خود آگاهی‌های لازم پیرامون ویژگی‌های فرهنگی مقصد ارائه کنند تا گردشگران از قبل با آمادگی وارد تعامل با جوامع میزبان شوند.

نصراصفهانی ادامه داد: تدوین، چاپ و نشر دفترچه‌ها،کتابچه‌ها و بروشورها و لوح‌های فشرده ضمن اینکه می‌تواند یک ابزار مناسب تبلیغاتی برای مقصدهای گردشگری مطرح باشد، به عنوان یک ابزار اطلاعاتی می‌تواند آگاهی بخشی مناسبی برای گردشگران به همراه داشته باشد و از بروز رفتارهای نامناسب جلوگیری به عمل آورد.

وی خاطرنشان کرد: جلب مشارکت مردم جامعه میزبان به فعالیت در زمینه گردشگری می‌تواند فرآیند توسعه را با سرعت همراه سازد و در صورت عدم همکاری جامعه میزبان، تضاد و تعارض بین آن‌ها و گردشگران بیشتر می‌شود.

منبع:ایسنا

مرتبط:

هدف سند توسعه راهبردی گردشگری چیست؟

نقطه‌ای مغفول در گردشگری

فناوری دیجیتال، اولویت اصلی کشورها در گردشگری

باغ اکبریه _بهشتی که قجری‌ها در بیرجند برای خود ساختند

باغ اکبریه بیرجند در آغاز قرن ۱۴ هجری قمری در کنار روستای اکبریه، در ۳ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند قرار داشته است، اما به علت توسعه شهر، اکنون در انتهای خیابان معلم بیرجند قرار دارد.

زمانی برای خود اهمیت خاص حکمرانی شهر را داشته و امروز پس از گذشت قرن‌ها در یکی از خیابان‌های بیرجند رخ‌نمایی می‌کند، یک رخ نمایی از جنس تاریخ، از تاریخی که انگار هنوز در بین ساختمان‌های بلند شهر برجسته است و هر بار که از کنارش رد می‌شوی شکوه و عظمتش در برابر ساختمان‌های سر به فلک کشیده امروزی را درمی‌یابی.

به گزارش ایسنا، باغ اکبریه با پیروی از اسلوب باغ ایرانی و با طرح چهار باغ طراحی و ساخته شده و با توجه به نظام هندسی موجود در کرت بندی، انطباق خیابان مرکزی برمحور تقارن کوشک و بنای سردر ورودی، دارای ‏هندسه‌ای خالص و نظام‌مند و نشانگر یک نمونه برجسته باغ ایرانی است.

وارد باغ که می‌شوی از میان سطح سنگفرش شده که به باغ می‌رسی، هوای مطبوعش را در ریه‌هایت حس می‌کنی، پگس از دیدن درخت‌های سر به فلک کشیده که سنشان از سن تو بسیار بیشتر است به عمارتی می‌رسی که شکوه و جلال از آجرهایش می‌بارد.

عمارت اکبریه که در ضلع جنوبی باغ قرار گرفته با سه بخش مجزا، در دو طبقه و در دوره‌های زمانی متفاوت شکل گرفته است. بخش شرقی عمارت که قدیمی‌ترین قسمت عمارت است در زمان امیر علم خان حشمت الملک بنا نهاده شده است و شامل پلکان دسترسی، صحن وسیع و اتاق‌های اطراف آن است. طبقه همکف آن را نیز یک فضای بارانداز متشکل از صحن مرکزی و غرفه‌های اطراف آن ( که به اشتباه به اصطبل معروف شده) و فضاهای انبار تشکیل داده است.

باغ اکبریه

بخش مرکزی که شاخص‌ترین بخش مجموعه به شمار می‌آید توسط محمد ابراهیم خان شوکت الملک و در دوره قاجار الحاق شد و شامل دالان‌های ارتباطی، اتاق‌های متعدد، شاه نشین، هشتی‌ها، حوض‌خانه، گنبدخانه ( معروف به کلاه فرنگی ) و اتاق آیینه است.

حوض‌خانه از طریق سه دری ارسی به ایوان و فضای باغ مرتبط می‌شده است. تغییرات و الحاقات دوره پهلوی (حدود ۱۳۰۰ هجری شمسی ) این بخش از عمارت را در پشت پلکان دسترسی به اشکوب دوم پنهان کرده است.

همچنین پایه‌ای قطور در مرکز حوض‌خانه برای تامین ایستایی فضای گنبدخانه اجرا شده که به کلی معماری فضای حوض‌خانه را مخدوش کرده است. در حال حاضر موزه‌های باستان‌شناسی و مردم‌شناسی در این بخش قرار دارند.

بخش غربی عمارت که شامل؛ پلکان ورودی، پیش صحن، اتاق‌ها و یک راهروی ارتباطی در طبقه بالا و تعدادی اتاق با کاربری انبار و گاراژ در طبقه پایین بوده، در دوره پهلوی (حدود ۱۳۰۰ هجری شمسی) ساخته شده است. طبقه فوقانی عمارت غربی در گذشته و حال دارای کاربری اداری است. سردر ورودی که در ضلع غربی باغ ساخته شده به حیاطی وسیع مرتبط می‌شود که فضای سبزی نامتقارن در آن ایجاد شده است. خیابانی سنگ فرش این بخش را به فضای باغ مرتبط می‌کند.

در ضلع جنوبی عمارت مرکزی حیاط اندرونی قرار دارد که حوض ذخیره آب باغ در آن ایجاد شده است. بخش مرکزی حوض را با سکویی آجری به صورت جزیره احداث کرده و در اطراف آن درختان توت و شاه توت کاشته شده است.

همچنین در دو ضلع شرقی و غربی آن دو کرت ایجاد شده است. در ضلع جنوبی حیاط اندرونی فضای حمام قرار دارد. در کنار حمام قاجاری، حمامی جدید ساخته شده که علاوه بر خزینه آب گرم، دارای دوش آب گرم است.

این مجموعه در آغاز قرن ۱۴ هجری قمری در کنار روستای اکبریه، در ۳ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند قرار داشته است، اما به علت توسعه شهر، اکنون در انتهای خیابان معلم بیرجند قرار دارد.

در زمان‌های قدیم برای خودش اهمیت ایدئولوژیکی داشته، به لحاظ کارکرد سیاسی مهم‌ترین مجموعه حکومتی شهر بیرجند به شمار می‌رفته و به نوعی مقر حکومت چند تن از امرای خاندان علم از جمله “امیر علم خان حشمت الملک”، “محمد ابراهیم خان شوکت الملک” و “اسدالله علم” بوده است.

در گذشته بخش شرقی عمارت و اندرونی آن، ویژه سکونت خاندان علم بوده و بخش مرکزی آن به امور دیوانی و حکومتی اختصاص داشته است. این باغ و زمین‌های کشاورزی وابسته به آن در گذشته از آب قنات اکبریه مشروب می‌شده‌اند، اما در حال حاضر علاوه بر آن، بخشی از آب مورد نیاز باغ از چاه عمیق اکبریه تامین می‌شود.

آب از طریق کانال و لوله‌های زیر زمینی به استخر جنوبی عمارت وارد شده و پس از آن از طریق جوی‌های سر پوشیده و از زیر عمارت به فضای باغ وارد می‌شود. سیستم آبیاری باغ غرق آبی است. انتقال آب در کرت‌ها از طریق دو جوی اصلی و رو باز که در دو طرف خیابان مرکزی قرار دارد صورت می‌گیرد. دو ردیف درخت کاج در مسیر این جوی‌ها کاشته شده تا سایه آن‌ها مانع از تبخیر زیاد آب شود، درخت‌هایی که عمرشان به بیش از ۱۰۰ سال می‌رسد و بعضی از آن‌ها شناسنامه‌ای بر روی تنه خود دارند تا نشان دهند چه تاریخی را پشت سر گذاشته‌اند.

باغ اکبریه

 

در گذشته (دوره قاجار) انتقال آب از استخر جنوبی عمارت به سمت باغ از طریق جوی آب روبازی که از مرکز عمارت عبور می‌کرده انجام می‌شده است. این جوی پس از گذر از حوضخانه عمارت مرکزی، آب مورد نیاز حوض شمالی را نیز تامین می‌کرده است. این جوی در تغییرات دوره پهلوی باغ از بین رفته و کانال‌های سرپوشیده دو طرف عمارت مرکزی جایگزین آن شده‌اند.

وجود انبوهی از درختان غیر مثمر همچون کاج با قدمتی بیش از ۱۰۰ سال در کنار درختان مثمر نظیر پسته و انار، همچنین درختچه‌هایی مانند رز، گل محمدی و بوته‌ها و گل‌های فصلی، تنوع مطلوبی از گونه‌های گیاهی را پدید آورده است.

نظام آبیاری، بهره‌مندی از هوای آزاد، نور و خاک در طراحی این مجموعه مانند دیگر باغ‌های ایرانی روشمند و با برنامه‌ریزی احداث شده است.

نکته شاخص در معماری باغ اکبریه و دیگر باغ‌های نظیر آن که در منطقه کویری بیرجند طراحی و احداث شده‌اند، نبوغ معمار در جدال با طبیعت ناسازگار بیابانی منطقه و استفاده بهینه از آب برای شادابی و نگهداری فضای سبز باغ، تعامل با محیط و چشم انداز، رعایت اصول باغ ایرانی، تنوع و تکثر در عین وحدت و حفظ سبک و نوآوری، شناخت اقلیم و تطابق امکانات با نیازهای طبیعی در ایجاد بهشتی کوچک در دل کویر است.

فرم ویژه بکار رفته در معماری آن نشانگر کاری است ماهرانه که احتمالا توسط معماران یزدی و بومی انجام شده است. همه چیز در این باغ‌ها حسشاب شده طراحی شده؛ از طرز قرار گیری درختان و بوته‌ها تا مکان ساخت باغ و یا حتی جزئیاتی چون پله‌ها.

مساحت عرصه این مجموعه حدود ۳۵۰۰۰ مترمربع و اعیان آن ۵۴۰۸ مترمربع است. به طور کلی مجموعه اکبریه دارای عناصر معماری نظیر سردر ورودی، عمارت، انبار، باغ، فضای بارانداز( اصطبل ) مسجد، استخر و حصار است. این مجموعه تا سال ۱۳۵۵ هجری شمسی در مالکیت خاندان علم بود، اما در این سال از سوی اسدالله علم جهت احداث موزه، وقف آستان قدس رضوی شد.

از سال ۱۳۷۲ مرمت این مجموعه با کاربری موزه آغاز شد و هم اکنون با کاربری فرهنگی در اجاره اداره‌کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی است. در کنار این باغ، روستایی به نام اکبریه وجود دارد که در گذشته محل سکونت رعیت خاندان علم، خدمه باغ اکبریه، مادر و همسر امیر علم خان حشمت-الملک بوده و به عبارتی موجودیتش وابسته به این باغ بوده است. این روستا تا به امروز نیز هویت خویش را حفظ کرده و بیشتر مالکیت آن وقفی است.

باغ اکبریه به همراه ۸ باغ ایرانی با شماره ۰۰۹-۱۳۷۲ به اتفاق آراء در سی و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی در سال ۱۳۹۰ در فهرست میراث جهانی به ثبت رسید. قبل از این، مجموعه باغ اکبریه در تاریخ ۲ خرداد ۷۸ با شماره ۲۳۲۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده بود.

باغ اکبریه

 

باغ‌های تاریخی بیرجند با کاربری‌های متعدد

محمدعلی جنتی‌فر، مدیر پایگاه میراث جهانی باغ اکبریه به ایسنا گفت: در خراسان‌جنوبی ۱۱۹ باغ تاریخی وجود دارد که ۶۵ باغ در فهرست میراث آثار ملی ثبت شده است‌.

وی بیان کرد: از این تعداد ۶۳ باغ در بیرجند واقع شده است که نشان‌دهنده توجه نیاکان ما به کاشت درختان در فضای معماری بوده است‌.

کارشناس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان‌جنوبی ادامه داد: از مهم‌ترین باغ‌های شهر بیرجند می‌توان به باغ اکبریه، رحیم آباد، بهلگرد، شوکت آباد، باغ امیرآباد، بهلگرد، معصومیه، بهارستان و منظریه اشاره کرد که به لحاظ معماری و طبیعی بسیار چشم نواز هستند.

جنتی‌فر افزود: در میان این باغ‌ها، باغ و عمارت اکبریه جایگاه خاصی دارد، چرا که در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیده و در حقیقت در طرح حفاظت میراث جهانی قرار گرفته است‌.

وی با اشاره به اینکه باغ‌های بیرجند نمونه‌های منحصر به فردی هستند، گفت: این باغ‌ها مربوط به دوره‌های تاریخی متعددی هستند و حتی در برخی از باغ‌ها نشانه‌هایی از دوره صفویه نیز پیدا شده است‌.

مدیر پایگاه میراث جهانی باغ اکبریه یادآور شد: باغ‌های بیرجند کاربری‌های متعددی از جمله کاربری‌های مسکونی، تفریحی، کشاورزی، اقتصادی و حکومتی داشته‌اند که در نقاط مختلف بیرجند قدیم استقرار پیدا کرده‌اند.

مرتبط:

بند دره _سدی تاریخی در دل بیرجند

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

آشنایی با کلاه‌ فرنگی بیرجند

بند دره _سدی تاریخی در دل بیرجند

بیرجند شهری تاریخی در دل کویر ایران است و یکی از مناطق گردشگری محبوب ایران به شمار می رود. بند دره که سدی تاریخی است یکی از مهمترین جاذبه های تاریخی این شهر محسوب می شود. قدمت بند دره به اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار بر می گردد.

این بند که مهمترین بند تاریخی و بزرگترین بند کوهستانی شهر بیرجند است، به دستور امیر شوکت ‌الملک در سال ۱۲۹۴ هجری قمری ساخته شده ‌است.

بنای این سد با پیروی از شیارهای کوه و در مناسب ‌ترین قسمت دره پایین روی طبقات رسوبی کف رودخانه بنا شده است. طول تاج آن ۳۱ متر، عرض تاج آن ۳ تا ۵ متر و ارتفاع آن حدود ۱۳ متر و ضخامت دیوار سد در قسمت پایه به ۸ متر و در قسمت تاج از ۳ تا ۵ متر متفاوت است.

بند دره بیرجند

بند دره با مصالحی چون سنگ‌ های شکسته شده کوه ‌ها، آجر و آهک و در بعضی نقاط با ساروج ساخته شده و با توجه به گذشت زمان مقاومت خوبی از خود نشان داده است. نمای بیرونی آن از آجر تشکیل شده است.

این بند یک سازه وزنی بوده و جهت تقویت دیواره‌ بند، پشت بند عظیمی احداث شده است. در وسط دیواره بند محفظه ‌ای عمودی به شکل چاه وجود دارد که در هر یک متر ارتفاع به سمت بند دریچه ‌ای تعبیه شده که به داخل بند راه دارد.

آب این سد از نزولات جوى تامین مى ‏شود و در بدنه بند و در کنار صخره شرقى آن سرریزى تعبیه شده ‏است که مازاد آب بند از طریق آن به بیرون مى ریزد و به مصرف کشاورزى مى ‏رسد. به جز بند دره دو بند دیگر به نام‏ هاى بند عمر شاه و بند النگ (چارده) نیز در همین رشته کوه وجود دارد که از آثار دوران قاجاریه مى ‏باشند.

رودخانه فصلی بند دره در مسیر حرکت خود نقاط زیبا و خوش آب و هوایی را به وجود آورده است که از مهم ترین تفرجگاه های شهر بیرجند محسوب می شوند.

بند دره بیرجند

موقعیت مکانی

این بند یا سد در ۵ کیلومتری انتهای خیابان مدرس بیرجند در میان رشته کوه جنوب این شهر به نام رشته کوه باقران واقع شده است.
راه ارتباطی آن از بیرجند، از طریق خیابان پاسداران بیرجند امکان پذیر است.

مرتبط:

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

آشنایی با کلاه‌ فرنگی بیرجند

عمارت و باغ اکبریه _بنای تاریخی بیرجند

آشنایی با بند امیرشاه بیرجند

شهرستان بیرجند نیز مانند شهرهای دیگر کشور عزیزمان ایران دارای آثار تاریخی و طبیعی بسیار ارزشمندی می باشد. بند امیرشاه بیرجند نیز یکی از این آثار ارزشمند است.

این اثر در دوره قاجار و به دستور شوکت الملک در خراسان جنوبی، دو کیلومتری جنوب غربی بیرجند روی رودخانه فصلی درون رشته کوه باقران، مانند بند دره و بند النگ ساخته شده است. این منطقه میان رشته کوه باقران، بین دره هایی به وجود آمده که در جوار روستایی بسیار زیبا قرار دارد. تجمع جمعیت در منطقه به علت آب و هوای بسیار عالی و قنات های آب شیرین است. دره هایی که در این منطقه هستند در امتداد شمالی جنوبی بوجود آمده اند و سرچشمه جویبارهایی در این منطقه می باشند.

بند امیر شاه بیرجند

بند امیرشاه در بیرجند برای ذخیره آب و سیلاب های ناشی از باران با مصالح آجری، سنگ و ملات ساروج ساخته شده است و از نظر ساختار، جزو سدهای قوسی شکل و پایه دار محسوب می شود؛ البته دو پایه برای پشت بند دیواره های بند امیرشاه در مقابل فشار آب برای آن تعبیه شده است.

اندازه طول تاج بند عمرشاه بیرجند به ۲۷ متر می رسد، عرض آن شش متر و ارتفاع دیواره های آن سیزده متر است. دو کانال تخلیه آب اضطراری در دو طرف بند وجود دارد که با دو پشت بند به عرض هفت متر مهار شده و باعث استحکام بیشتر بنا گشته است.

بند امیرشاه خراسان جنوبی مثل بند دره، هم از نظر ارزش تاریخی و هم از لحاظ گردشگری دارای اهمیت بوده و گردشگران از این منطقه به عنوان یک گردشگاه استفاده می کنند. از این رو بند عمرشاه یکی از مهمترین جاذبه های استان خراسان جنوبی بشمار می رود.

بند امیر شاه بیرجند

این بند در سال ۱۳۶۷ از سوی اداره کشاورزی مورد بازسازی قرار گرفته ولی چهره تاریخی آن مخدوش شده است

بند امیرشاه بیرجند در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۸۱۵ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

ژئومورفولوژی منطقه
منطقه مورد نظر در میان رشته کوه باقران و در کنار یکی از زیباترین روستاهایی که در شمال و جنوب و در بین دره ها به وجود آمده و به خاطر لطافت آب و هوا، چشمه سارها و قنوات آب شیرین از تجمع جمعیت برخوردار است. دره هایی که عمدتا امتداد شمالی جنوبی دارند بریده شده و سرچشمه جویبارها و چشمه های زیادی دارد که تامین کننده آب مورد نیاز روستائیان و اهالی جنوب شهر بیرجند می باشد.

مرتبط:

آشنایی با کلاه‌ فرنگی بیرجند

عمارت و باغ اکبریه _بنای تاریخی بیرجند

آشنایی با قلعه بیرجند