نوشته‌ها

سفر به سیستان و بلوچستان چه وضعیتی دارد؟

هشت ماه پس از راه‌اندازی پویش معرفی استان سیستان و بلوچستان، حجم سفر به این منطقه رشد کرد. سفر با خودروی شخصی و اقامت مسافران در بومگردی‌ها در این مدت شاهد بیشترین رشد بوده است.

به گزارش ایسنا، دفتر بازاریابی و تبلیغات معاونت گردشگری که این پویش را با عنوان «سیستان را ببینیم، بلوچستان را بشنویم» از اوایل امسال با هدف توسعه گردشگری در استان سیستان و بلوچستان و تغییر ذهنیت نسبت به امنیت این منطقه، راه‌اندازی کرد، اینک با انتشار گزارشی از میزان رشد سفر و اقامت گردشگران در این منطقه خبر داده است.

سفر با خودروی شخصی به استان سیستان و بلوچستان بیشترین رشد را در این هشت ماه تجربه کرده است که احتمالا از هزینه بالای حمل و نقل عمومی به‌ویژه هواپیما و البته نوع سبک سفرهای خانوادگی ایرانی‌ها ناشی می‌شود. طبق گزارشی که دفتر بازاریابی و تبلیغات معاونت گردشگری داده در این هشت ماه ۹۴۲ هزار و ۷۳۲ خودروی شخصی به این استان وارد شده که در مقایسه با مدت زمان مشابه سال گذشته تعداد آن‌ها ۱۸.۸۲ درصد رشد کرده است.

سفر اتوبوسی با جابه‌جایی ۹۸۷ هزار و ۶۶۵ نفر در هشت ماه اول سال نیز ۱۴ درصد رشد را شاهد بوده است. سال پیش ۶۹۱ هزار و ۱۸۵ نفر با اتوبوس و از راه زمینی به این استان سفر کردند. بعد از خودروهای شخصی، اتوبوس‌های مسافربری به نسبت دیگر وسایل نقلیه، بیشترین مصرف را برای سفر به این استان داشته است که احتمالا به خاطر هزینه مقرون‌به صرفه آن در مقایسه با هواپیما و مدت زمان کمتری که در قیاس با قطار صرف می‌کند، است.

در این هشت ماه ۱۰۴ هزار و ۱۳۵ نفر با قطار به این استان سفر کردند که آمار آن در مقایسه با هشت ماه سال ۹۷ بیش از ۳.۳۰ درصد رشد داشته است. با وجود مقرون به صرفه بودن این وسیله نقلیه اما محدودیت خطوط ریلی در سیستان و بلوچستان، استفاده از قطارهای بی‌کیفیت و نامناسب و مسیر طولانی آن باعث شده این وسیله کمتر مورد توجه باشد. درحال حاضر تنها مسیر ریلی موجود در این استان بین تهران ـ بم ـ ‌زاهدان برقرار است.

در هشت ماه نخست امسال ۱۴۱۳پرواز ورودی به این استان ثبت شده که در مقایسه با سال گذشته حدود ۳ درصد رشد داشته است، همچنین ۱۴۶ هزار و ۳۲۳ نفر به سیستان و بلوچستان سفر هوایی داشته‌اند که این آمار نسبت به سال گذشته ۴.۶۷ درصد رشد کرده است.

میزان اقامت مسافران در هتل‌های استان سیستان و بلوچستان نیز این مدت ۳۱ هزار و ۶۷۷ نفر بوده که ۱۲.۴۲ درصد رشد کرده است. آمارها نشان می‌دهد بیشترین اقامت مسافران در بومگردی‌ها بوده که عدد آن امسال به ۷۳۵۶ نفر رسیده و حدود ۴۰ درصد رشد کرده است. استان سیستان و بلوچستان هتل‌های محدودی دارد که با توجه به اقلیم و توریست فصلی آن، سیاستش را بر توسعه بومگردی متمرکز کرده است.

در این آمارگیری اقامت در مدرسه‌ها، کمپ‌ها، خانه مسافرها و خانه‌های شخصی مورد سنجش قرار نگرفته است.

منبع:ایسنا

عملیات اجرایی فرودگاه بین‌المللی چابهار آغاز شد

عملیات اجرایی فرودگاه بین‌المللی چابهار با حضور وزیر راه و شهرسازی، استاندار سیستان و بلوچستان و جمعی از مدیران محلی و قشرهای مختلف مردم آغاز شد.

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی استانداری سیستان و بلوچستان، وزیر راه و شهرسازی در آیین آغاز عملیات اجرایی فرودگاه بین‌المللی چابهار اظهار داشت: در سند توسعه سواحل مکران همه موارد توسعه در نظر گرفته شده و سند جامعی تنظیم شده است.

محمد اسلامی افزود: چابهار موقعیت مناسبی برای توسعه دارد و از کانون‌های مورد توجه سرمایه‌گذاری و گردشگری است و در آینده تمام زیرساخت‌های آن مورد توجه ویژه قرار خواهد گرفت.

وی بیان کرد: ساخت فرودگاه در چابهار می تواند بسیاری از مشکلات را مرتفع کند و موجب تسریع در توسعه سواحل مکران شود.

وزیر راه و شهرسازی ادامه داد: قرارگاه خاتم‌الانبیاء در تکمیل و به سرانجام رساندن پروژه ها به دولت کمک زیادی کرده و امیدواریم پروژه فرودگاه چابهار، بیمارستان ۵۴۰ تختخوابی و بندر شهید بهشتی را هرچه سریعتر تکمیل و راه اندازی کند.

منبع:خبرگزاری مهر

بازگشایی دروازه شبه قاره هند بر روی گردشگران

مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان گفت: تفاهم نامه ای تحت عنوان توسعه پایدار و گردشگری دروازه شبه قاره هند با مرواریدهای گردشگری ایران میان دو استان اصفهان و سیستان و بلوچستان منعقد شد.

 فریدون الله یاری عصر امروز _جمعه ۱۰ آبان_ در افتتاحیه نمایشگاه “از تفتان تا مکران،گستره زیبایی” از توجه هنرمندان به موضوعاتی چون معرفی جاذبه ها و ظرفیت های استان سیستان و بلوچستان اظهار خوشحالی کرد و گفت: یکی از مهمترین و زیباترین منطقه جغرافیایی کشورمان سیستان و  بلوچستان است که متاسفانه در رابطه با حوزه گردشگری و معرفی جاذبه ها در کشور زیاد موفق کار نکردیم در سیستان و بلوچستان به طور ویژه با همه ظرفیت ها شناخت کم است.

مدیرکل میراث فرهنگی اصفهان ادامه داد: خوشحالیم که این توجه صورت گرفته چرا که سیستان و بلوچستان جز پایگاه تمدنی ایران و از پهنه جغرافیایی وسیعی برخوردار است.

الله یاری با بیان اینکه سیستان و بلوچستان از گنجینه های مهم گردشگری است ،تصریح کرد: سیستان و بلوچستان دارای اهمیت بالایی است و این امکان را دارد که با این استان پیوند خوبی برقرار شود و این تنوع ظرفیت گردشگری در کشور، حتما به رشد و رونق گردشگری کمک خواهد کرد.

وی با بیان اینکه تنوع در بحث گردشگری پایدار، تاثیر گذار است، افزود: باید گردشگری را به صورت سرمایه ملی بنگریم چرا که میتواند به توسعه صنعت گردشگری کمک کند و باید زمینه ای فراهم شود تا گردشگرانی که به اصفهان می آیند بتوانند از سیستان و بلوچستان نیز بازدید کنند.

مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان خاطر نشان کرد: این نمایشگاه فرصت و بهانه ای شد تا زمینه همکاری با سیستان و بلوچستان را آغاز کنیم و تفاهم نامه ای تحت عنوان توسعه پایدار و گردشگری دروازه شبه قاره هند با مرواریدهای گردشگری ایران میان دو استان منعقد شد.

سیستان و بلوچستان پتانسیل بالایی برای گردشگری دارد

همچنین علیرضا جلال‌زایی در این برنامه اظهار کرد: سیستان و بلوچستان پتانسیل بالایی برای گردشگری دارد و باید از این سرمایه به نحو احسنت استفاده شود. ظرفیت های سیستان و بلوچستان بر هیچکس پوشیده نیست.

مدیرکل میراث‌فرهنگی استان سیستان و بلوچستان تصریح کرد: مردمان سیستان و بلوچستان فرهیخته و بزرگوار و دارای دین شیعه و سنی هستند که تاکنون بدون مشکلی در کنار هم زندگی میکنند.

جلال زایی گفت: جاذبه های گردشگری، استان سیستان و بلوچستان را به عنوان برندی معرفی کرده که گردشگران را تشویق به بازدید از این استان میکند و امروز در کاخ چهلستون قرار دادی میان استان اصفهان و سیستان بلوچستان منعقد شد که بتواند توفیقات و دست اورد هایی را به همراه داشته باشد.

وی افزود: درسال گذشته سیستان و بلوچستان را باعنوان سفر به سرزمین ناشناخته معرفی کردیم در واقع به گونه ای جلوه گر شد تا خیلی از افرادی که به سیستان و بلوچستان سفر نکردند با عکس ها و تصاویر نسبت به سیستان و بلوچستان آگاهی نسبی پیدا کنند.

مدیرکل میراث فرهنگی سیستان و بلوچستان با اشاره به برنامه های سیستان و بلوچستان در حوزه گردشگری، خاطرنشان کرد: در پنج ماه اخیر کمپین “سیستان را ببینیم و بلوچستان را بشنویم” راه اندازی شده و فرصتی است تا این استان را معرفی کنیم این کمپین در واقع با هدف معرفی رویداد های بسیار خوب شروع شد، مهمترین آن ها در سه حوزه بین المللی بود و ۱۵ رویداد ملی که سیستان و بلوچستان به عنوان استان ساحل نشین معرفی کنیم.

منبع:ایمنا

زابل سرزمین اسطوره‌ها و افسانه‌‌ها/ در سیستان به تاریخ صفاریان گام نهید

سیستان سرزمین پهلوانان و اسطوره‌هاست. سرزمینی که زمستان آن گرمای خاصی دارد و می‌توانید طعم‌ها و عطرهای خاص را در آن تجربه کنید.

هرگاه نام سیستان به گوش می‌رسد، دلیری و آزادگی در ذهن تداعی می‌شود. داستان‌های پهلوانی مربوط به خاندان گرشاسب و دیگر اساتیر پایدار ملی روح هر ایرانی را با خود به اعماق تاریخ می‌برد. همانجاست که یعقوب سیستانی و آنچه برای استقلال و غلبه بر بیگانگان انجام داد، خودنمایی می‌کند. او گفته است: ما به اعتقاد نیکو برخواستیم که سیستان نیز فراکس ندهیم واگر خدای تعالی نصرت کند به ولایت سیستان اندر افزاییم، آن چه توانیم.

درعین حال علاقه او به تثبیت و پاسداشت زبان فارسی ستودنی است. با توجه به نقش و اهمیت یعقوب لیث و حکومت صفاریان در احیای زبان و ادب فارسی و نیز استقلال و هویت ایران هر سال سیستان به مرکزیت زابل میزبان برگزاری همایش یعقوب لیث می‌شود. همایشی که نه تنها با محوریت یعقوب لیث و تاریخی که رقم زده بلکه با تاکید بر معرفی فرهنگ سیستان و آداب و رسوم مردمانی مهمان‌نواز در شرقی‌ترین منطقه ایران برگزار می‌شود.

چگونه برسید؟

در استان سیستان و بلوچستان ۶ مسیر گردشگری تعریف شده است که یکی از این مسیرها در منطقه سیستان قرار دارد. ساده‌ترین و سریع‌ترین راه ورود به این منطقه گردشگری پرواز تهران-زابل است که هفته‌ای یک مرتبه انجام می‌شود، البته با توجه به آنکه پرواز به مقصد زاهدان هر روز است،‌ می‌توانید از زاهدان سفر خود را به سمت سیستان در پیش بگیرید. می‌توانید با قطار هم به مقصد زاهدان بروید و از آنجا به سمت زابل حرکت کنید.

با انتخاب وسیله شخصی برای سفر به زابل، چندین مسیر از استان‌های مختلف کشور پیش روی شما خواهد بود. اگر تهران را به عنوان پایتخت، مبدا سفر قرار دهید، می‌توانید مسیر اسلامشهر یا ورامین را انتخاب کنید. اگر مسیر اسلامشهر را انتخاب کنید، از قم، کاشان، اردستان و بادرود عبور خواهید کرد. با رسیدن به یزد مسیر را در بزرگراه ۷۰ آسیا ادامه دهید و خرانق و طبس را پشت سر بگذارید و به سمت اصفهک برانید. در ادامه مسیر از خوسف و زیدر عبور خواهید کرد و در ادامه مسیر به سمت جاده زاهدان- نبادان- بیرجند برانید و مسیر را تا زابل ادامه دهید.

اگر مسیر ورامین را انتخاب کرده باشید دو مسیر پیش رو خواهید داشت که تا سمنان برانید و بعد از سمنان یا به سمت دامغان و شاهرود بروید و بعد از عبور از سبزوار و گناباد و بیرجند به سربیشه برسید و به سمت جده زاهدان-نبادان-بیرجند برانید و بعد از عبور از شوسف و اسدآباد از نهبندان بگذرید و به سمت زابل برانید.

اگر بعد از سمنان وارد جاده  سمنان-سرکویر شوید بعد از عبور از حسینیان و خور به طبس خواهید رسید و بعد از آن مسیر به سمت اصفهک، زنوغان، نهبندان خواهد بود و در نهایت زابل پیش رویتان قرار خواهد داشت.

از بادهای ۱۲۰ روزه تا تمدنی باستانی

زابل شهری است به رنگ خاکی با خانه‌هایی که تعداد طبقات آنها به ندرت به دو یا سه می‌رسد. افق دید شما در این شهر وسیع خواهد بود و می‌توانید به چشمانتان وعده دیدن آسمانی آبی و افقی پر فروغ را بدهید.

هرچند زابل آب و هوای گرم و خشکی دارد اما قطعا اواخر پاییز و فصل زمستان بهترین فرصت برای سفر به این نگین جنوب شرق کشور خواهد بود. در سفر به سیستان مهمان مردمانی مهربان می‌شوید که تمام آنچه دارند در اختیار مهمان خود می‌گذارند. مردمانی دریا دل و سفره‌دار هستند. در سفر به سیستان هرچند ممکن است با فرهنگی متفاوت از آنچه در مرکز کشور وجود دارد، روبه‌رو شوید اما مهربانی آنها چنان جذبتان می‌کند که احساس غربت نخواهید کرد.

گشت زدن در شهر و دیدن مردمانی با گویش و لباس‌های سیستانی جذاب است. بازار سر پوشیده زابل قطعا بهترین مکان برای آشنایی با آداب و رسوم مردم سیستان خواهد بود. بازاری که راسته‌های مختلف دارد و انواع سوغاتی‌های زابلی را می‌توانید از آنجا تهیه کنید.

اگر کمی از زابل فاصله بگیرید با آثار تاریخی روبه رو خواهید شد که قدمت آنها به دوران پیش از تاریخ می‌رسد. شهر سوخته یکی از معروف‌ترین جاذبه‌های باستانی زابل است. شهری که وسعت زیادی دارد و تاکنون فقط ۵ درصد آن کاوش شده است. نخستین تمدن‌های بشر و زیست محیطی در شهر سوخته کشف شده که از آن جمله می‌توانیم به عمل جراحی چشم و جمجه انسان اشاره کنیم. با گام نهادن در شهر سوخته و دیدن بخش‌های مختلف کاوش از کاخ سوخته گرفته تا گورستان و بخش مسکونی گویی در ساحلی پوشیده از خرده‌های سفال گام برمی‌دارید. سفال‌هایی که خاطراتی از هزاران سال پیش در خود نهفته دارند.

بیشتر کشفیات شهر سوخته در موزه‌ای که در نزدیکی این محوطه ساخته شده نگهداری می‌شود و می‌توانید سری هم به این موزه بزنید. در طول مسیر خود سازه‌های عجیبی را خواهید دید که هرچند همرنگ محیط هستند اما ساز و کاری خاص دارند. این سازه‌ها آسبادهایی هستند که صنعت و نبوغ گذشتگان را در استفاده بهینه از انرژی‌های پاک فریاد می‌زنند. شاید وجود بادهای ۱۲۰ روزه سیستان سبب شده تا مردم سیستان به فکر ساختن چنین سازه‌هایی بیافتند.

در ادامه مسیر می‌توانید قلعه رستم را ببینید که بیش از ۵ هزار سال قدمت دارد. ساختمان سه طبقه خشتی که در عصر خود بی‌نظیر بود اما اکنون جز چند طاق‌ و آب‌انبار و برج و بارو چیزی از این بنای عظیم باقی نمانده است.

از دیدن دهانه غلامان، و کوه خواجه و دریاچه هامون غفلت نکنید. کوه خواجه افسانه‌های بسیار از مدفن رستم گرفته تا آتشکده‌ای که از دوران زرتشتیان باقی مانده را در دل خود دارد. دریاچه هامون در کنار کوه خواجه قرار دارد و از لحاظ سنت‌های زرتشتیان دارای اهمیت بسیاری است. بنابر اعتقادات زرتشتیان سیستان، نطفه زرتشت در دریاچه هامون نگاهداری می‌شود. قلعه چهل دختر، زیارتگاه بی بی دوست و قلعه سام از دیگر بناهای تاریخی این منطقه هستند.

در مسیر می‌توانید سری هم به روستای قلعه نو بزنید. روستایی با معماری قدیمی و خشت و گلی که گنبدهای خانه‌ها زیبایی خاصی به معماری منطقه داده است. سبک پله کانی برخی از خانه‌ها و البته قبرستان قلعه نو سبب شده تا نام ماسوله سیستان را به آن بدهند. در اطراف قلعه نو، مزارع و باغ‌های فراوانی قرار دارد که هوای مطبوع آن می‌تواند عصرگاه زیبایی برای شما بسازد. تمام این آثار معرف تاریخ کهن سرزمین سیستان است.

سوغات از جنس خامه‌دوزی و خوراکی‌های خوشمزه

در زابل بازارهای تجاری راه‌اندازی شده‌اند که برخی از آنها بازار تجاری مشترک ایران و افغانستان است. در این بازارها می‌توانید برخی از کالاهایی که از مرز افغانستان وارد می‌شود را تهیه کنید. درعین حال در بازارهای سنتی انواع خامه‌دوزی و صنایع دستی مانند آهنگری و… در دسترس است.

از آنجایی که زابل منطقه‌ای افسانه‌ای‌ست،‌ می‌توانید میوه‌های خاصی را در این منطقه پیدا کنید. خربزه زابلی با پوستی به رنگ سبز روشن و گوشتی نارنجی رنگ بسیار خاص و منحصر به فرد است. میوه‌ای به نام پشمک در سیستان وجود دارد که به اندازه لیموترش است و طعمی شبیه به خیار دارد. انگور روچه سیستانی، انگور فخری، انار و سبزی‌های خاص سیستان نیز در بیشتر مواقع توسط دستفروشان در بازرهای محلی به فروش می‌رسند.  شیرینی‌هایی مانند قتلمه، قلفی نیز در کنار کلوچه سیستانی از جمله خوشمزه‌های این سفر خواهند بود.

از کشک زرد تا آبگوشت

در سفر به زابل می‌توانید طعم غذاهای پرادویه را بچشید. در واقع می‌توان گفت انواع پلوها با ادویه‌های خوش عطر و طعم در این منطقه درست می‌شود. آبگوشت، کشک، نان، ‌آبدوغٰ، نان لواش،‌ بورک، کشک زرد زابلی، قروت زابلی، آچار که ادویه‌ای مخصوص غذاهای سیستان است، شیر ماست، ماست دوغ زابلی، آبگوشت شرقه زابلی و… از جمله غذاهای خاص این منطقه هستند.

کجا اقامت داشته باشید؟

در سیستان مراکز اقامتی متنوع از هتل گرفته تا مهمانسرا و هتل آپارتمان اقامت مسافران را فراهم می‌کنند. وجود چند هتل ۳ ستاره، واحدهای بومگردی، هتل‌ آپارتمان‌های دولتی و خصوصی و… سبب شده تا مسافران گزینه‌های متعددی برای اقامت پیش رو داشته باشند.

منبع:ایلنا

در فصل زمستان به کجا سفر کنیم؟

اگر شما هم جزو آن دسته از آدم هایی هستید که دلشان می خواهد در فصل زمستان سفر کنند و به شهرهای مختلف و در عین حال مناسب ایران بروند، حتماً این گزارش را بخوانید و بهترین مقصد را برای خود انتخاب کنید. در زمستان سردی و برودت هوا یکی از مهمترین نکته هایی است که بایستی به هنگام سفر مورد توجه قرار بگیرد. به همین خاطر با در نظر گرفتن این مسئله شهرهای جنوبی ایران گزینه مناسبی برای مسافرت های زمستانی خواهند بود.

مسافرت های زمستانی در ایران

استان هرمزگان

جنوب ایران از بکرترین و توریستی ترین مناطقی است که می شود برای سفرهای زمستانی انتخاب کرد  و استان هرمزگان یکی از این مکان های منحصر به فرد است.

جزیره کیش

کیش با دارا بودن امکانات تفریحی و رفاهی مناسب برای گردشگران و مسافران خود مورد استقبال افراد زیادی قرار می گیرد. این جزیره علاوه بر تفریحات ، طبیعتی منحصربه فردی دارد که دیدنش خالی از لطف نیست.  دریای همیشه خلیج فارس نیز پر جاذبه ترین مکان و عنصر جزیره کیش به شمار می رود.

جزیره قشم

از دیگر مقاصد در سفر زمستانی به هرمزگان، جزیره قشم است. جالب است بدانید که در بین جزیره های قشم و کیش، جزیره قشم از محبوبیت بالایی بین اهالی سفر برخوردار است. قشم با دارا بودن جاذبه های طبیعی متعدد سالانه گردشگران خارجی و داخلی زیادی را پذیراست.

استان یزد

علاوه بر نواحی جنوبی ایران بخش های مرکزی هم می توانند برای مسافرت های زمستان گزینه خوب و مناسبی باشند. یزد با دارا بودن بافت قدیمی خاص و معماری های شگفت انگیزش سالانه هزاران نفر را به سوی خود می کشاند. به علت آب و هوای گرم و خشک یزد بهتر است در زمستان به آن سفر کنید. اگر به یزد رفتید مکان های زیر را حتما در اولویت بازدید قرار دهید ؛

خانه لاری ها
نارین قلعه
باغ دولت آباد
مجموعه امیر چقماق
و…

استان سیستان و بلوچستان

متاسفانه همین که نام سیستان و بلوچستان که می آید همه یاد محرومیت های آن می افتند و شاید کمتر کسی بداند که این استان دارای جاذبه‌های گردشگری فوق العاده ای است. اما ما به شما می گوییم برای یک بار هم که شده از این استان دیدن کنید و طبیعت و زیبایی هایش را با چشم دل ببینید و لذت ببرید. صنعت گردشگری می تواند این استان را نیز جزو مناطق دارای امکانات بکند. اگر در زمستان به سیستان و بلوچستان سفر می کنید حتماً مکان های زیر را در لیست بازدیدتان قرار دهید؛

 

استان خوزستان

استان خوزستان با مردم خونگرم و مهربانش و قرارگیری در کرانه خلیج فارس از بهترین  استان ها برای سفرهای زمستانی است. با  رفتن به این استان از مناطق دیدنی بسیاری دیدن خواهید کرد. اما معروف ترین شهرها برای بازدید عبارتند از؛

شوش
پل معلق اهواز
خانه تیزنو دزفول
پل ساسانی
مسجد جامع دزفول
آبشار شوی
و…

استان بوشهر

سواحل و دریای بوشهر از اصلی ترین علل جذب گردشگر این استان به شمار می روند.  از نکات جالب توجه این استان دارا بودن بیشترین وسعت ساحل در کشور است و به عنوان قطب ساحلی شهرت دارد. در زمستان و پاییز می توانید به بوشهر سفر کنید و خاطرات به یادماندنی برای خود رقم بزنید. با رفتن به بوشهر از مکان های زیر دیدن کنید؛

گنبد نمکی
نیروگاه اتمی بوشهر
کاخ بردک سیاه
گورستان و منطقه باستانی سیراف
بازار گناوه دبی ایران

منبع:باشگاه خبرنگاران جوان

آخرین یافته‌های شهر سوخته چه می‌گویند؟ / زنان در ایرانِ باستان “استرس” و “آرتروز” داشتند

کارشناسان، باستان‌شناسان و کاوشگران شهر سوخته طی مقالاتی جداگانه آخرین یافته‌های خود از مردمان ایران باستان را منتشر کردند.

شهر سوخته یک شهر دوران پیش از تاریخی با استمرار هزار و دویست سال زندگی است که تصویری مستند از یک شهر اواخر هزاره سوم قبل از میلاد را در شرق فلات مرکزی ایران به نمایش می‌گذارد. بر اساس نتایج دوازده سال تحقیق در یافته‌های انسانی و شواهد باستان‌شناسی شهر سوخته، چهار دوره زمانی زیست در رشد، توسعه و افول این شهر دیده شده است.

فرزاد فروزانفر (کارشناس ارشد انسان‌شناسی) در مطالعان خود آورده است: ما با تعداد حداقل داده‌های انسانی حاصل از دوازده فصل کاوش توانسته‌ایم براساس کرانیومتری، شصت و یک مورد تیپ مورفولوژیکی مردم این شهر را شناسایی، ثبت و معرفی کنیم. این داده‌های ارزشمند که برای اولین بار در تاریخ مطالعات انسان‌شناسی صورت می‌گیرد، تداخل اقوام و طوایف کهن در هزاره سوم قبل از میلاد را به نمایش می‌گذارد.

برای پی بردن به رازهای نهان شهر سوخته، آنچه در درجه اول اهمیت قرار می‌گیرد، چگونگی شکل‌گیری و گسترش جمعیتی این شهر از یک آبادی کوچک و شناسایی بافت اولیه انسانی و ترکیب نژادی آن در دوره اول زیست است.

در این راستا بر اساس یافته‌های فروزانفر، دوره اول زیست در شهر سوخته را می‌توان، دوره آغازین، دوره دوم را دوره رشد و گسترش، دوره سوم را دوره اوج روابط فرهنگی- تجاری و دوره چهارم آن را دوره افول آن با توجه به تغییرات اقلیمی، عقب‌نشینی هامون، خشک‌سالی، فقر غذایی و بیماری‌های متعدد دانست که به مهاجرت‌های اجباری و تخلیه این شهر دامن زده است،‌ نامید.

بهداشت عمومی و بیماری‌های انگلی در شهر سوخته  

اگر بخواهیم چشم‌اندازی بر بهداشت عمومی و بیماری‌های انگلی در شهر سوخته  داشته باشیم، بر اساس یافته‌های باستان انگل‌شناسی می‌توان گفت؛ در مقایسه با نتایج مطالعات پائوپارازیتولوژی در تعدادی از محوطه‌های باستانی ایران شیوع ظاهری بیماری‌های انگلی در شهر سوخته بسیار پایین دیده می‌شود. توجه به یک مورد آلودگی انسانی در میان تنها ۳ مورد به دست آمده در یک محوطه دیگر باستانی در مقایسه با ۳۲۰ نمونه انسانی شهر سوخته که فقط یک آلودگی انگلی را نشان می‌دهد، موضوعی بسیار قابل بحث است.

غلامرضا مولوی (دانشیار دانشکده علوم پزشکی) و مهسا سادات مکی (دکترای بهداشت دانشگاه تهران) در مقاله‌ای که با محوریت این موضوع نوشته‌اند، عنوان کردند: این اختلاف یافته‌ها را در محوطه‌های گوناگون می‌توان تفسیر کرد و نتایج حاصل را در بیان تفاوت در سطوح بهداشتی آن مناطق مورد بررسی قرار داد. هرچند شیوع بالای بیماری‌های انگلی در هر جامعه می‌تواند نشان از سطح بهداشت پایین باشد، لیکن در نظر داشتن عوامل دیگر اپیدمیولوژیک نیز در این ارزیابی حائز اهمیت می‌باشند. آلودگی spiruridiasis به دلیل انگل کرمی physaloptera در انسان از موارد بسیار نادر در جوامع کنونی دنیا می‌باشد. همچنین شایان ذکر است گزارش این عفونت انگلی در مدارک باستان انگل‌شناسی نیز انگشت شمار است. این مهم که انگل‌های دیگری در نمونه‌های متعدد انسانی مطالعه شده در شهر سوخته دیده نشده است خود گویای نوعی شرایط مطلوب بهداشتی در این شهر باستانی است. لیکن گزارش همین یک مورد در میان ۳۲۰ خاک تدفین انسانی را نیز نمی‌توان به ضعیف بودن وضعیت بهداشت و سلامت اجداد ما در شهر سوخته نسبت داد.

تدفین پشته سنگی

حسین سرحدی دادیان و حسین‌مرادی (باستان شناس) نیز با اشاره به تنوع تدفین در شهر سوخته عنوان کرده‌اند:‌ یکی از ویژگی‌های تدفین در دوره اشکانی، گونه‌گونی و تنوع آنها است که در نقاط مختلف سرزمین‌های تحت فرمانروایی اشکانی با توجه به بافت فکری و مذهبی آن مناطق، روش و ویژگی‌ خاص خود را یافته است. تدفین موسوم به پشته سنگی یکی از شیوه‌های رایج تدفین در مناطق وسیعی از جنوب و جنوب شرق ایران و همچنین سواحل جنوبی دریای عمان و خلیج فارس است که توسط بسیاری از پژوهشگران به دوره پارتی در این مناطق نسبت داده شده است. این نوع تدفین در منطقه بلوچستان ایران از دامنه تفتان تا کرانه‌های دریای عمان به چشم می‌خورد و سنت خاک‌سپاری مردگان در دوره اشکانی در منطقه است. قبرهای پشته سنگی به شکل خرپشته بوده که در ساخت آنها از سنگ‌های سیاه‌رنگ بازالتی که درسرتاسر کوه‌های استان وجود دارند بهره برده شده و از هیچ ملاتی برای چیدن سنگ‌ها روی هم استفاده نشده است. این قبرها بیشتر به صورت دایره‌ای شکل دیده شده‌اند؛ اما قبرهایی با پلان راست گوشه و ساخته شده از سنگ‌های مستطیلی به صورت خشکه چین در میان آنها دیده شده‌اند. سفال، رایج‌ترین ماده فرهنگی پراکنده در اطراف این قبرها است که شامل سفال قرمز ظریف ساده و منقوش بوده که با نقوش هندسی موسوم به سبک لوندو تزیین شده‌اند.

گیاه باستان‌شناختی دشت جنوبی سیستان

زهره شیرازی (دکترای گیاه‌ باستان‌شناسی) با اشاره به شواهد گیاه باستان‌شناختی دشت جنوبی سیستان در هزاره سوم پیش از میلاد گفته است: در دوران پیش از تاریخ، بخش جنوبی دشت سیستان، سرزمینی بایر و خشک بود که مناطق قابل سکونت آن به اراضی دلتای رود بیابان (شاخه‌ای از هرمند) منحصر می‌شد. شاخصه مهم و اصلی آن زمان، فراوانی باران و برف در کوهستان‌های افغانستان میانه و آ‌ب‌های هلمند بود که از مجرای رود بیابان وارد این اراضی می‌شد. از این‌رو حیات، شکل‌گیری و پویایی استقرارهای واقع در این بخش از دشت، به رغم گرمای شدید و بارندگی کم دلتای هیرمند همواره ناشی از رود هیرمند بود و اراضی آنها از موقعیت توپوگرافی مناسبی برای تامین آب و آبیاری برخوردار بوده‌اند. شواهد گیاهان باستان‌شناسی یافت شده (گندم اینکورن، گندم ایمر، گندم نان، گندم اسفراککم، جو دو ردیفه، جو نودووم، عدس، نخود سبز، ماشک، خیار، خربزه و هندوانه، خرما، انگور و کتان) از شهر سوخته، یکی از تمدن‌های اصلی پیش از تاریخ سیستان و دیگر محوطه‌های پیش از تاریخ واقع در بخش جنوبی دشت سیستان از جمله تپه صادق، تپه طالبخان، تپه یلدا و تپه گراتزیانی نشان می‌دهد که قبل از زوال و نابودی رود بیابان، بخش جنوبی دشت سیستان جلگه‌ای حاصلخیز بوده و این امر باعث شده که ساکنان منطقه بتوانند زودتر به کشاورزی و زراعت بپردازند و در مرحله شهرنشینی به پیشرفت‌هایی در این زمینه دست یابند.

او ادامه داده است: علاوه بر این، وجود شواهد زغال چوب درختانی مانند گز، اسفناجیان، صنوبر و زبان گنجشک در بسترهای باستان‌شناسی متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد که به عنوان سوخت توسط ساکنان منطقه مورد استفاده قرار می‌گرفت، شواهد دال بر پوشش گیاهی کاملا متفاوت با چهره گیاهی امروزی بخش جنوبی دشت سیستان است. همچنین شواهد چوب درختانی غیربومی مانند نارون، افرا، داغدغان، پسته کوهی، آبنوس، حبال مرجان و آدنیا به دست آمده از دوره دوم، سوم و چهارم در شهر سوخته بیانگر روابط تجاری و فرهنگی گسترده با مناطق همجوار چون ترکمنستان در شمال، بین النهرین در غرب و تمدن سند در شرق است.

کشفیات ایتالیایی‌ها

درعین حال طی دو سال گذشته، منطقه شهر سوخته موضوع فعالیت‌های باستان شناختی جدیدی شد که با همکاری باستان‌شناسان ایرانی و ایتالیایی انجام پذیرفت. مطالعات انسان‌شناختی در شهر سوخته نیز توسط پیرفرانچسکوفابری، سرنا سیینا و جورجیاوینچنتی انجام شد. در مطالعاتی که تیم انسان‌شناختی جنسیت، سن، قد را بررسی کردند، ساییدگی دندان را مشخص و آنها را برآورد نموده‌اند و شاخص‌های استرس استئولوژیکی و دندانی را در یک نمونه اسکلت ثبت کرده‌‌اند. این موارد در زنان بیشتر از مردان یافت شد و مشاهده شد که شیوع بیماری آرتروز به طور معناداری در زنان بیشتر از مردان است. این یافته می‌تواند به تقسیمات جنسی نیروی کار و احتمالا استفاده زیاد از سنگ آسیاب مرتبط باشد.

در مقاله‌ای که ارائه شد درخصوص پروژه‌ای چند رشته‌ای شهر سوخته به منظور توسعه مطالعه درباره مجموعه حیواناتی است که در کاوش‌های باستان شناختی جدید به واسطه باستان‌شناسان ایرانی در شهر سوخته یافت شد صحبت به میان آمد و عنوان شد: به دلیل تعداد زیاد حیواناتی که در طول دوره دوم و سوم وجود داشت بیش از ۱۲۰۰ حیوان به جا مانده در مرحله اولیه ثبت شده است. در عین حال کشفیاتی درخصوص جزییات اسکلتی از میمون رزوس در گورستان هستیم که هنگام مرگ حدود ۵ سال داشت و مطابق همان رسوم تشییع نوزادان انسان در گورستان دفن شده است.

از نکات جالب توجه این است که بررسی پاتولوژیک استخوان ران نشان می‌دهد این میمون در قفس نگهداری می‌شد و شاید به دلیل فشار فیزیکی فوت کرده باشد این گونه میمون از گون‌های بدوی غیرانسانی بومی ایران نیست. میمون‌های رزوس در بخش‌هایی از مناطق جنوبی و جنوب شرقی آسیای مرکزی ساکن بودند و زادگاه احتمالی این میمون را می‌توان دره سند فرض کرد. این کشف یکی از اولین نمونه‌های میمون‌هایی را نشان می‌دهد که به عنوان حیوانات خانگی نگهداری می‌شدند.

منبع:ایلنا

چابهار سرزمین ناشناخته

چابهار، یکی از شهرهای جنوبی استان سیستان و بلوچستان و تنها بندر اقیانوسی ایران است که در کرانه دریای مکران و آب‌های گرم اقیانوس هند قرار دارد. این ناحیه دارای بهترین کرانه اقیانوسی کشور و معتدل‌ترین هوای جنوب کشور است و شاید به همین دلیل است که چابهار (چهاربهار) نام گرفته است. در چابهار با پیمودن ۱۰۰ کیلومتر می‌توان جاذبه‌هایی منحصر به فرد دید که در جهان کمیاب است از کوه‌های مریخی که نمونه‌اش در آمریکای جنوبی است، تا تلاقی کویر و دریا که در آفریقا دیده می‌شود. مردم چابهار بلوچ هستند، و به گویش بلوچی سخن می‌گویند. اکثرشان اهل سنت و بسیار خونگرم و مهمان نوازند. همجواری منطقه آزاد چابهار با دریا، نزدیکی به مدار رأس‌السرطان و قرار گرفتن در مسیر بادهای موسمی شبه قاره هند و جبهه‌های استوایی موجب شده است که دارای آب هوایی گرمسیری معتدل با رطوبت نسبی باشد. این منطقه گرم‌ترین نقطه کشور در زمستان و خنک‌ترین بندر جنوبی ایران در تابستان است. بندر چابهار با مساحت یازده کیلومتر مربع هم عرض جغرافیایی بندر میامی در شبه جزیره فلوریدای آمریکا بوده و شرایط آب و هوایی آن نیز دقیقاً مشابه بندر میامی است. بندر چابهار گرچه شاید در نخستین نگاه، ناحیه‌ای محروم و فاقد جاذبه‌های گردشگری و پیشینه تاریخی به نظر آید؛ اما واقعیت آن است که چابهار بهشت گمشده ایران بخاطر جاذبه‌های فراوان طبیعی و تاریخی اش زیبایی بهشت گونه دارد و بخاطر عدم برخورداری‌اش از زیرساخت‌های گردشگری و راه‌های نامناسب دسترسی، گویی گمشده و از نگاه گردشگران پنهان مانده است.

منبع:ایسنا

گذری به شهر سوخته‌ سیستان و بلوچستان/ کشف عجایبی در یک شهر باستانی

در کشوری که دارای فرهنگ و تمدن دیرینی است، داشتن یک سری چیزای زیرخاکی بعید نیست، مخصوصاً اگر از جنس شهر باشد.

در استان سیستان و بلوچستان در ۵۶ کیلومتری زابل و در حاشیه‌ی جاده زابل- زاهدان، شهری باستانی معروف به «شهر سوخته» واقع شده است.
این شهر به عنوان الگوی شهرسازی و معماری هزاره سوم، به عنوان شهری است که خلاقیت بشری را یک برنامه‌ریزی منحصر به فرد دارد.
بر مبنای یافته‌های باستان‌شناسان شهر سوخته ۲۸۰ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان می‌دهد که این شهر دارای پنج قسمت اساسی بوده که شامل بخش مسکونی واقع در شمال شرقی شهر سوخته؛ بخش‌های مرکزی؛ منطقه صنعتی؛ بناهای یادمانی؛ و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و چسبیده به هم واقع شده‌اند. هشتاد هکتار از شهر سوخته را بخش مسکونی تشکیل داده‌ است.
ساكنان «شهرسوخته» در پنج هزار سال قبل مواد اوليه ساخت جواهرات را از نقاط دوردستی از جمله بدخشان افغانستان و خراسان به صورت خام به اين مكان وارد می‌كردند.
همچنین ساكنان شهر سوخته به علت همراه گذاشتن اشيا، ابزار كار، موادغذايی و آرايشی در گور مردگانشان به زندگی پس از مرگ اعتقاد داشته‌اند.
تنها، مسأله وسعت نیست که شهر سوخته را به یکی از بزرگترین شهرهای باستانی ایران و خاورمیانه تبدیل کرده است. بلکه یافته‌های متنوع آن باعث تعجب باستان شناسان گردیده است. از جمله:
اولین جراحی مغز در ۴۸۰۰ سال پیش در شهر سوخته انجام شده است.
ساکنان شهر سوخته کفش تولید می‌کرده‌اند و صنعت کفاشی داشته‌اند.
کهن‌ترین انیمیشن (جان بخشی) و تصویر متحرک در شهر سوخته یافت شده است که در این انیمیشن بزی به یک بوته گیاه نگاه می‌کند و از آن بالا می‌رود.
برای اولین بار در ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد شتر در شهر سوخته مورد استفاده قرار گرفته است.
یک خط کش چوبی باستانی با دقت نیم میلی متر در شهر سوخته یافت شده است.
مردمان آن روز شهر سوخته از شطرنج و تخته نرد استفاده می‌کرده‌اند.
مراکز صنعتی مردم شهر سوخته خارج از شهر بوده است.
تعدادی لوله‌های سفالی در شهر سوخته پیدا شده که احتمالاً جهت آب‌رسانی یا دفع فاضلاب استفاده می‌شده است.
پارچه‌هایی که در شهر سوخته یافت شده مطلقاً در هیچ کجای ایران یافت نشده است.
صنایعی مانند ریسندگی، خراطی، معرق‌سازی، مرمرسازی، سفال‌گری، مهرسازی، حصیربافی و ساخت ابزار فلزی در شهر سوخته رواج داشته است.
منبع:باشگاه خبرنگاران جوان

نخستین شهر ایرانی که براساس اصول معماری ساخته شد

شهر باستانی دهانه غلامان یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی سیستان و بلوچستان است.

در سال‌های اخیر شاهد گسترش فرهنگ گردشگری در کشور بوده‌ایم و در این میان علاقه‌مندی به سفر‌های خارج از کشور نیز بیش از پیش افزایش یافته است. این موضوع اگر‌چه از دیدگاه جهانگردی و کسب تجربه و اطلاعات امری پسندیده است؛  اما این در حالی است که هنوز بسیاری از مردم کشورمان شناخت کافی نسبت به مکان‌های دیدنی و جاذبه‌های گردشگری تعداد زیادی از شهرهای ایران ندارند.

در حالی که اگر هزینه‌های سفرهای خارجی در داخل ایران که تاریخ و تمدنی کهن و طبیعی کم‌نظیر دارد، ‌صرف شود، اثرات مثبت چشمگیری در زمینه‌های مختلف از جمله هتلداری، صنایع دستی،‌ حمل و نقل و غیره خواهد داشت که در مجموع موجب رونق اقتصادی کشور و اشتغال‌زایی می‌شود.

در «ایران‌زمین»، قصد داریم تا هر هفته با معرفی یکی از جاذبه‌های سرزمین‌مان اطلاعاتی در‌ جهت آشنایی بیشتر با مناطق گردشگری ارائه کنیم.

استان سیستان و بلوچستان با حدود ۷۲۶۱۸۰ کیلومتر مربع، یازده درصد وسعت کشور را شامل می‌شود و با دو کشور افغانستان و پاکستان مرز خاکی دارد. جاذبه‌های گردشگری بسیار در این استان، می‌تواند آن را به مقصدی برای سفرهای نوروزی بدل کند.

شهر دهانه غلامان در حدود دو کیلومتری روستای قلعه نو و ۴۵ کیلومتری شهر زابل،‌ یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی استان سیستان و بلوچستان به شمار می‌آید. این شهر در واقع بازمانده شهری هخامنشی است که در کتیبه‌های هخامنشی، بیستون، تخت جمشید و نقش رستم از آن به نام «زرک» یا «زرکانی» یاد شده است.

در حال حاضر آثاری از این شهر در محوطه‌ای به طول تقریبی چهار تا پنج کیلومتر وجود دارد که تا کنون ۲۷ ساختمان آن شناسایی شده‌اند.

این شهر که نشانی از حاکمیت هخامنشیان بر مناطق شرقی ایران است، در سال ۱۳۳۹ شمسی (۱۹۶۰ میلادی) توسط اومبرتو شرراتو و گروهی از باستان شناسان ایتالیایی کشف شد و حفاری آن از ۱۳۴۱ تا ۱۳۴۴ به مدت سه سال به طول انجامید.

از نکات قابل توجه این شهر سبک معماری آن است. بنابر اظهارات کارشناسان، مهندسان هخامنشی پس از کشیدن نقشه‌ای مدون و دقیق اقدام به احداث شهر فوق کرده‌اند و در آن آمیخته‌ای از معماری سنتی هخامنشیان و معماری سنتی سیستان به چشم می‌خورد.

توجه به جهت وزش بادهای سیستان در ساخت خانه‌های این شهر و محل قرار گرفتن درها و پنجره‌های آنها دیگر موضوع حائز اهمیت در زمینه معماری دهانه غلامان است. از آنجایی که بادهای ۱۲۰ روزه معروف سیستان همیشه از شمال غرب به جنوب شرق می‌وزند، تمامی درهای ورودی خانه در ضلع جنوبی آن‌ها قرار دارند.

ساختمان‌های این شهر همگی از خشت با نقشه‌های مربع یا مستطیل شکل منظم و دارای ستون‌های متعدد و با سقف‌های گنبدی شکل و ضربی ساخته شده‌اند. باستان‌شناسان معتقدند شهر دهانه غلامان در دوران هخامنشیان به دلیل نزدیکی رودخانه هیرمند دارای بخش‌های مختلف بوده؛ اما خشک شدن ناگهانی جریان آب در رودخانه هیرمند، سبب شده تا این شهر عمری کوتاه بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ سال در قرن‌های ششم و پنجم پیش از میلاد داشته باشد و به سرعت متروکه شود.

اشیای متفاوت بسیاری نیز طی کاوش‌های متعدد در این منطقه به دست آمده که اطلاعات مفیدی در اختیار باستان‌شناسان قرار داده است.

سفر به دهانه غلامان بدون شک کوله‌باری از اطلاعات ارزشمند ملی و تاریخی برای علاقه‌مندان به همراه خواهد داشت.

منبع:باشگاه خبرنگاران جوان

جنگل‌های حرا بوشهر

«جنگل هاي حرا» با تصوری که از جنگل به صورت عام وجود دارد، متفاوت است. این جنگل‌ها درون آب پدیدار می‌شوند و برای جنگل‌نوردی در آن‌ها باید از قایق استفاده کرد! همین تفاوت، باعث جذابیت جنگل‌های حرا می‌شود.
بر روی نقشه ایران به ویژه در جنوب آن نقاط سبزرنگی مشابه جنگل‌های شمالی ایران دیده می‌شود که نشان‌دهنده این گونه از جنگل‌هاست.
جنگل هاي حرا یا مانگرو از گواتر در استان سیستان و بلوچستان تا بُردِخون در استان بوشهر گسترده شده است. سرزمین های رویش مانگروی ایران در چارچوب تالاب های بین‌المللی، حفاظت‌شده، پارک ملی و ذخیره‎گاه زیست‎کره نام گذاری و مرزبندی شده است.
این جنگل‌ها در گویش بومی مردم بندرعباس حرا، در بلوچستان تمر، در بوشهر گُرم و در جاهایی دیگر از سرزمین‌های جنوبی نیز تول خوانده می‌شود. این در حالی است که نام لاتین گیاه حرا یا مانگرو از نام ابن سینا «آویسِنیا» گرفته شده است.
در جنگل های حرای ایران، گونه آویسنیای مارینا بیشترین رواج را دارد. پس از آن، آویسنیای نیتیدا که به نام حرای سیاه شناخته می شود، در این پوشش گیاهی فراوان است و همچنین آویسنیای آفیسینالیس را نیز می توان در جنگل‌های ایران یافت.
این گیاه گرمسیر با بلندای میانگین ۲ متر و تاج کمتر از یک و نیم متر و پهنای کمتر از ۴ متر، در زیستگاه آب شور می روید و خوراک خود را با ریشه های هوایی رو به بالا دریافت می کند. بلندی این درختان در جنگل‌های حرای ایران گاه تا نزدیک به ۷ متر نیز می رسد.
برگ های حرا پوششی نگهدارنده در برابر از دست دادن آب دارد و در گونه هایی چند از درخت حرا، ساز و کاری برای راندن نمک از پیکر گیاه سازگار شده است. درخت حرا گیاهی زنده زا و شبه زنده زا است بدین معنی که شاخه تازه از پیکر گیاه مادر جدا شده و با پاگیری در بستری نزدیک می روید. البته درخت حرا با روش دانه پراکنی نیز پرورش می یابد.
جنگل‌های حرای «نای بند» بوشهر گسترده‌ترین پراکنش این گونه گیاهی را با گستره ۳۹۰ هکتار در جنوب غربی آسیا و ایران دارد. همچنین جنگل‌های حرای «عسلویه» بوشهر، حکم انبار هوای زیستی آب‌های جنوب ایران را در آن حجم آلودگی مناطق نفتی و گازی دارد.
در اکوسیستم حرا گونه های گوناگونی زندگی می کنند. پرندگان به ویژه پرندگان ماهی خواری که با درختان حرا هم‎زیستی دارند؛ گونه هایی مانند انواع ماهی خورک، دُرنا، لَک لَک، پِلیکان، مرغابی و مرغ دریایی هستند که از پوشش حشرات این جنگل ها مانند تارتنک، کرم، مگس و نیز آبزیانی همچون گل خورک، مار دریایی، خرچنگ، میگو، شیلو، کلینگ، حلزون و قورباغه و دیگر ماهی ها بهره می برند.

جنگل های حرا در رسته جنگل های غیر صنعتی جای دارند اما از جایگاه درمانی و گردشگری درخور توجهی برخوردارند.

منبع:ایران ویزیت