نوشته‌ها

هیلتی با گنبد مسجد جامع عباسی چه می‌کند؟

تصاویری در فضای مجازی منتشر شده که به‌وضوح نشان می‌دهد در مرمت گنبد مسجد جامع عباسی اصفهان، از هیلتی استفاده‌شده و ناظر مرمت گنبد مسجد جامع عباسی دراین‌باره توضیحاتی را بیان می‌کند.

منصور عسکری خوراسگانی می‌گوید: در بحث مرمت گنبد از هیلتی استفاده نمی‌شود، مگر برای زمانی که بحث لایه‌برداری از گچ ضخیم زیر کار مطرح باشد و در این مورد نیز، مرمتگر اجازه دارد به‌صورت محدود از هیلتی سبک دریلی استفاده کند.

او ادامه می‌دهد: هیلتی دریلی ارتعاش چندانی ندارد و ازاین‌جهت جای هیچ‌گونه نگرانی نیست.

ناظر مرمت گنبد مسجد جامع عباسی اصفهان خاطرنشان می‌کند: برداشت نخاله‌های زیر گنبد با قلم و تیشه نیز به آجرها آسیب خواهد زد، به همین دلیل در برخی قسمت‌ها از هیلتی استفاده می‌شود اما در کل، لایه بندها را به‌صورت دستی جدا می‌کنند.

عسکری خوراسگانی در واکنش به نقدهایی که درباره مرمت گنبد مسجد جامع عباسی اصفهان مطرح می‌شود، توضیح می‌دهد: اگر همه‌چیز طبق روال پیش برود مرمت گنبد مسجد جامع عباسی امسال تمام می‌شود و داربست‌های آن بالاخره برچیده خواهد شد. آن زمان می‌توان درباره مرمت این گنبد مفصل صحبت کرد و صد البته باید بستری که کار در آن تعریف‌شده را نیز در نظر گرفت.

او می‌افزاید: خیلی از نقدها به‌صورت تئوری مطرح می‌شود درحالی‌که در حوزه عمل باید آن نظر را مورد بررسی قرار داد.

ناظر مرمت گنبد مسجد جامع اصفهان تصریح می‌کند: کاشی‌های گنبد مسجد جامع مربوط به ۱۰ تا ۱۵ سال قبل است و به دلیل پریدگی لعاب‌ها لازم بود که دوباره برچیده و از نوساخته شود. درواقع این بهترین تصمیمی بوده که در آن زمان می‌توانستند بگیرند و باید توجه داشته باشیم که هیچ کاری بدون عیب و ایراد نیست.

منبع: ایسنا

مرتبط:

مسجد جامع اصفهان

مرمت گنبد شیخ لطف‌الله با حاشیه شروع شد!

بازار بزرگ اصفهان گنجینه پر رمز و راز تاریخ

آشنایی با خانه تاریخی زهتاب، خانه ای برجای مانده از دوره ی قاجار در اصفهان

یکی از خانه های تاریخی برجای مانده از دوره ی قاجار در اصفهان، خانه ی تاریخی زهتاب است که در محله ی قدیمی شهشهان قرار دارد. متأسفانه این بنای تاریخی در سال ۱۳۹۴ به طور کامل تخریب گردید.

تاریخچه خانه ی تاریخی زهتاب

یکی از تجار معروف اصفهانی به نام حاج محمد مهدی زهتاب در دوره ی حکومت قاجار پس از کسب موفقیت در بازار پوست اقدام به ساخت دو خانه ی تاریخی زهتاب کرد.

حاج محمد زهتاب این خانه های تاریخی را با به کارگیری معماری قجری در محله ی  شهش هانی اصفهان و خمینی شهر بنا کرد و نام زهتاب را برای آن ها برگزید.

محله ی شهشهان اصفهان بافتی تاریخی دارد که در منطقه ی دردشت واقع است. این محله از قرن چهارم و پنجم هجری تا کنون آباد شده است و محله ای قدیمی در اصفهان به شمار می آید.

نام این محله در گذشته، حسینیان نام داشته است که بعد ها در دوره ی تیموری به موجب فرمان شاهرخ تیموری برای قتل علاءالدین محمد ملقب به شهشهان، از عنوان حسینیان به شهشهان تغییر نام یافته است.

در دهه های اخیر مالکیت خانه های تاریخی زهتاب خمینی شهر در دست نوادگان حاج قربانعلی زهتاب، پسر حاج مهدی زهتاب است. اما متأسفانه به موجب عدم امکانات کافی و مهیا نبودن شرایط زندگی امروزی، مکان مناسبی برای زندگی به شمار نمی آید.

طبق برخی بیانات، نوادگان حاج مهدی زهتاب قصد دارند خانه را تخریب کنند و منزل مسکونی جدیدی را در آن مکان پی ریزی کنند.

خانه ی تاریخی زهتاب در ۱۳ خرداد ۱۳۸۶ به شماره ی ۱۹۲۴۴ در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

در سال ۱۳۹۴ خانه ی تاریخی زهتاب اصفهان توسط عده ای ناشناس تخریب شد.

معماری خانه ی تاریخی زهتاب

خانه ی قدیمی زهتاب اصفهان دارای دو درگاه ورودی در ضلع شرقی بود که به وسیله ی دالانی به حیاط متصل می شد. حیاط خانه نیز دارای یک حیاط مرکزی بود و ضلع شرقی توسط نقوش هندسی به همراه  نوار کاشی های فیروزه  ای و لاجوردی طراحی شده بود.

در قسمت شمالی خانه دو فضای جانبی و تالار هفت دری قرار داشته است. در ورودی شمال شرقی، راهرویی وجود داشته که راه ارتباطی تالار محسوب می شده است اما بعد ها به ورودی خانه مبدل گشته است.

از شگفتی های معماری تاجر اصفهانی در خصوص خانه ی تاریخی زهتاب این است که تمام این معماری های زیبا، در محیطی به مساحت ۳۰۰ متر طراحی شده است.

خانه ی تاریخی زهتاب شاهین شهر نیز با مساحتی بالغ بر ۸۰۰ متر مربع طراحی شده است. طراحی معماری فضای بیرون خانه با فصول مختلف سال از جهت تعادل درجه ی حرارت سازگاری دارد. در داخل خانه ایوانی با ستون های گچبری و سقف چوبی قرار دارد که شامل اتاق های اندرونی و بیرونی می شود.

یکی از مشخصه های برجسته و متمایز خانه های زهتاب وجود فضای ارزشمند شاه نشین و حیاط مرکزی است. در واقع نوع الگوی منحصر به فرد به کار رفته در ساخت این خانه ها موجب شد تا به خانه ای تاریخی شهرت پیدا کنند.

مکان های گردشگری و دیدنی در نزدیکی خانه تاریخی زهتاب

• مسجد جامع خوزان در خمینی شهر

• خانه ی جواهری

• حمام قاضی

• مسجد جمعه ی اصفهان

• سبزه میدان یا میدان امام علی

• مسجد حکیم اصفهان

• عصار خانه ی شاهی

• مناره های دارالضیافه ی اصفهان

• حمام علی قلی آقا

• خانه ی قدسی

• حمام شیخ بهایی

• خانه ی قزوینی ها

دو مورد از مکان های تاریخی در نزدیکی خانه ی تاریخی زهتاب
خانه ی تاریخی مشیر الملک

خانه ی تاریخی مشیر الملک اصفهانی توسط خاندان مشیر از مستوفیان دوره ی صفوی بنا شده است. در داخل این خانه تالار های متعددی تعبیه شده است که آثار خوش نویسی و خوش آوایی نظیر نامه های شاهان ایران، سنگ قبر با نوشته هایی به خط کوفی و قلم کاری های سلجوقی نگهداری می شود.

در خانه ی تاریخی مشیر الملک نوعی گنجینه ی میراث اسلامی قرار دارد که نخستین و بزرگ ترین گنجینه ی اسلامی ایران محسوب می شود.

خانه ی تاریخی شهشهانی

خانه ی قدیمی شهشهانی در جوار خانه ی زهتاب قرار دارد که از دوره ی قاجار بر جای مانده است. بر اساس یافته های به دست آمده توسط سازمان میراث فرهنگی ایران، این خانه ی قدیمی به وسیله ی میرزا حسین آقا نقلی ساخته شده است که دارای دو درب ورودی در ضلع غربی و شرقی می باشد.

در داخل حیاط دو باغچه ی کوچک به همراه یک حوض آب تعبیه شده است و در داخل خانه اتاق های متعددی به وسیله ی طلا و آیینه جلوه نمایی می کنند.

خانه ی شهشهانی در ۷ مهر ۱۳۸۱ به شماره ی ۶۵۲۵ در لیست آثار ملی ایران قرار گرفته است.

دسترسی به خانه ی تاریخی زهتاب

استان اصفهان– شهرستان خمینی شهر- خیابان مدرس- ابتدای خیابان شریعتی شمالی- خانه ی تاریخی زهتاب

آشنایی با مناره‌ های دارالضیافه زیباترین مناره های ایران

در کشور ایران مناره های مختلفی وجود دارد. یکی از زیباترین مناره های ایران که با نقوش و کاشی های رنگارنگ پوشیده شده است، مناره ی دارالضیافه می باشد. در گذشته از مناره ها برای اذان گفتن و روشن کردن معابر در هنگام تاریکی شب استفاده می کردند.  شواهد نشان از وجود کتیبه ای بر بالای مناره دارد که نظریه ی اسلامی بودن ایرانیان در دوره های گذشته به خصوص دوره ی صفوی و سلجوقی را اثبات می کند.

مناره چیست؟

در دوره های گذشته به خصوص در دوران حکومت صفویه و سلجوقی برای رهگذران و عابران مناره هایی تعبیه می شده است که بر روی آن توسط چراغ هایی مسیر عبور و مرور را برای عابران روشن می ساختند تا از خطرات مسیر و گزند حیوانات در امان باشند.

آن ها از مناره صرفا به جهت روشنایی مسیر بهره نمی برند، بلکه بر بالای آن اذان نیز می گفتند و مردم را به نماز خواندن دعوت می کردند.

به طور کلی اصطلاح مناره در معنی چراغ به کار می رود. اما در لغت به معنی ستون هایی است که در ساخت آن ها از جنس سنگ و خشت استفاده شده است و در مسیر جاده و راه ها قرار دارد.

در میان مناره های متعددی که در استان اصفهان قرار دارد، مناره ی دارالضیافه یکی از زیباترین بناهای تاریخی این شهر است. در ساخت و طراحی این مناره از معماری بسیار ظریف و دقیقی بهره گرفته شده است که با وجود گذر قرن ها سال از زمان ساخت آن همچنان استوار است.

شهر تاریخی اصفهان به موجب برخورداری از معماری و هنر گذشته به نصف جهان شهرت یافته است.

در سده های هفتم و هشتم یعنی در دوره ی حکومت سلطان محمد خدابنده شهر اصفهان پایتخت ایران بوده است. بنابراین اصفهان به عنوان مرکز اصلی کشور از لحاظ معماری مورد توجه معماران دوره ی اسلامی  قرار گرفته است. در واقع مناره ها نمادی برای پیروزی به شمار می آیند و نشان از دوران تاریخی در ایران دارند.

وجه تسمیه ی مناره ی دارالضیافه

متأسفانه به موجب فرسوده شدن کتیبه ی موجود در مناره ی دارالضیافه در گذر زمان، تاریخ و دوره ی ساخت مناره به طور قطعی مشخص نمی باشد. برخی شواهد و خصوصیات معماری دارالضیافه حاکی از تعلق مناره به دوره ی سلجوقی به ویژه دوره ی حکومت سلطان دارد.

علاوه بر این، وجود پوشش مناره با کاشی کاری و مقرنس کتیبه بیانگر تعلق بنا به دوره ی ایلخانان مغول به خصوص اولجایتو دارد.

با این وجود اکثر باستان شناسان معتقدند قدمت تاریخی مناره ی دارالضیافه به قرن هشتم هجری قمری یعنی در دوره ی حکومت صفوی و سلجوقی باز می گردد.

نظریه های مختلفی در خصوص انتخاب نام دارالضیافه یا دارالضیاء برای مناره های اصفهان ارائه شده است. برخی باستان شناسان بر این باور هستند که علت نام گذاری مناره ی اصفهان به دارالضیافه به موجب قرارگیری در نزدیکی مهمان سراها یا مساجد و سر پناهی برای مسافران می باشد.

برخی دیگر نیز معتقدند سازنده ی بنای مناره ها شخصی به نام ضیاء بوده است. بدین جهت این معماری به مناره ی دارالضیاء شهرت یافته است.

blank

مناره ی دارالضیافه

به طور کلی مناره متشکل از ۴ بخش اصلی از قبیل ساقه، پایه، رأس و سرپوش می باشد. مناره های دارالضیافه شامل دو مناره  مدوری شکل از جنس آجر می شود که با کاشی معرق رنگین و مقرنس کاری آراسته شده است. در قسمت داخلی مقرنس های دو مناره به خط بنایی فیروزه ای نام های علی، محمد، فاطمه، حسن و حسین ذکر شده است.

شواهد تاریخی حاکی از آن دارد که بر بالای مناره های دارالضیافه کتیبه ای با خط ثلث به صورت حکاکی نوشته شده بوده است. لازم به ذکر است امروزه از کل نوشتار کتیبه تنها یک آیه ی کوتاه باقی مانده است. علاوه براین، در وسط مناره ها دربی قرار دارد که بیانگر بقایای دو بنای بزرگ می باشد. به عبارتی دیگر درب وسطی نشان می دهد که مناره ها بر جای مانده از دو بنای عظیم هستند.

ارتفاع مناره ها معادل ۳۸ متر می باشد که بر روی پایه های هشت ضلعی بنا شده است. در قسمت انتهایی ساقه های مناره کتیبه ای با کاشی های سفید و لاجوردی وجود دارد که اسلامی بودن دوره ی تاریخی گذشته را تأکید می کند.

همچنین نام های مبارک الله و پنج تن آل عبا به خطی معلق بر روی ساقه های آجری شکل مناره چشم نوازی می کند.

مناره های دارالضیافه از پایین به بالا شامل یک ساق و طوق به عنوان گلوگاه می شود. در قسمت گلوگاه مناره، منحنی به شکل چتر وجود دارد که از آن به عنوان نعلبکی یاد می شود. به علاوه در بالاترین قسمت مناره بخشی است که به تاج شهرت دارد.

وجود درب در میان مناره ها و بهره گیری از سبک اسلامی در آراستن آن ها احتمال تعلق مناره ها به یک مسجد را چندین برابر می کند.

مناره های دارالضیافه اصفهان در ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ به شماره ی ۲۷۲ در لیست آثار ملی قرار گرفته است.

دارالضیافه

معماری مناره های دارالضیافه

مناره های دارالضیافه توسط معماران دوره ی اسلامی با بهره گیری از سبک معماری آذری یا مغولی ساخته شده است. علت استحکام مناره ها و برپایی آن ها تا به امروز معماری بی نظیر و منحصر به فرد آن است.

در واقع، معماری دوره ی اسلامی به گونه ای است که از نفوذ ریزش های جوی ممانعت می کند. به عبارتی دیگر، مناره های دارالضیافه از سقف مسطح برخوردار نیستند و ریزش های جوی از قبیل برف، باران و تغییرات آب و هوایی در آن جریان ندارند. این عدم جریان پذیری در درون مناره ها از فرسایش آن ها جلوگیری می کند و باعث ماندگاری مناره ها شده است.

مناسب ترین زمان برای بازدید از مناره های دارالضیافه

همان طور که بیان کردیم مناره های دارالضیافه در استان اصفهان قرار دارند. اصفهان در مرکز فلات ایران و در دشت هایی به موازی زاینده رود قرار دارد. بنابراین آب و هوایی کوهستانی دارد.

در میان چهار فصل سال، فصل بهار مناسب ترین فصل برای مسافرت و بازدید از مناره های دارالضیافه در اصفهان است. در این فصل شکوفه های رنگارنگ زیبایی مناره ها را دو چندان جلوه می دهند و چهره ای شاداب و پر نشاط را به ارمغان می آورند.

از دیگر فصل های مناسب برای سفر به اصفهان و بازدید از دارالضیافه، تابستان است. تعداد توریست های اصفهان در این فصل از سال به گونه ای بسیار است که برخی ارگان های دولتی و مدارس مملو از توریست ها می گردد.

البته فصل پاییز نیز زیبایی های خود را دارد. در این فصل آب و هوایی خنک در اصفهان غالب است و به ندرت بارندگی هایی به شکل باران رخ می دهد.

دارالضیافه

مکان های گردشگری در نزدیکی مناره ی دارالضیافه

شهر اصفهان شهری تاریخی است که علاوه بر مناره های دارالضیافه دارای مکان های متعددی برای گردشگران از قبیل زاینده رود، چهل ستون، میدان نقش جهان، عمارت عالی قاپو، سی و سه پل، منارجنبان، مسجد جامع اصفهان و… می باشد.

اگر قصد بازدید از مناره های دارالضیافه را دارید و به اصفهان سفر کردید، حتما از مکان های تاریخی دیگر موجود در اصفهان نیز دیدن کنید.

مرتبط:

وردشت سمیرم _محور توسعه گردشگری عشایر اصفهان

کویر مصر استان اصفهان، جلوه گاه ستارگان و رمل‌ها

آسیاب آبی «درده» در شهر تاریخی تیران‌وکرون

به واسطه رودخانه مرغاب که در قدیم دومین رودخانه بزرگ بعد از زاینده‌رود در منطقه بود و به صورت دائم نیز جریان داشت، آسیاب‌های آبی فراوانی بر روی آن بنا شده بود که در حال حاضر با توجه به آثار به جای مانده از این آسیاب‌های آبی، تعداد ۱۵ آسیاب برآورد می‌شود.

یکی از آسیاب‌های به جای مانده از اعصار گذشته، آسیاب آبی «درده» است که در مجاورت مسجد تاریخی خان، در مرکز هسته اولیه شهر تیران و در مجموعه‌ای شامل مسجد تاریخی خان، حمام ملک‌السلطان، آسیاب درده (خان عمو)، کاروانسراهای شریعت و سلطان، بازار قدیمی، یخجال قدیمی و خانه خان تیران بنا شده است.

بنا بر نظر کارشناسان و شواهد موجود، این آسیاب آبی در اواخر دوران قاجار و اوایل دوران پهلوی اول در ضلع شرقی مسجد خان و در مجاورت رودخانه مرغاب که از وسط شهر تیران عبور می‌کند، بنا شده است.

براساس اسناد تاریخی، این آسیاب آبی تا حدود ۵ دهه قبل وظیفه تهیه آرد برای قوت مردم شهر تیران را به‌عهده داشته و به تدریج با توجه به صنعتی شدن شهرها بدون استفاده مانده و چون در زیرزمین واقع شده بود به تدریج آوار خاک بر روی آن ریخته شده است.

با توجه به تلاش در راستای توسعه گردشگری در تیران‌وکرون در سال ۱۳۹۷ با نظارت و مدیریت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان و با همت انجمن دوستداران میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تیران عملیات آواربرداری و نجات بخشی این آسیاب منحصر به فرد آغاز و در اردیبهشت ماه امسال با حضور معاون عمرانی وزیر کشور و مدیر کل فقید میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان، راه‌اندازی شد.

در حال حاضر با توجه به کم آبی موجود در منطقه برای راه‌اندازی این آسیاب تاریخی آبی، اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان با همکاری شهرداری تیران، سیستم چرخشی آب را برنامه‌ریزی و اجرا کرده است که در این سیستم، آب در مخزنی جمع‌آوری شده و به طرف آسیاب هدایت می‌شود، پس از چرخش آسیاب و استفاده از آب، مجددا آب استفاده شده به مخزن برگشته و برای چرخش در همین مسیر دوباره استفاده می‌شود.

با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده، کاربری این آسیاب آبی، همان کاربری قدیمی و اصلی بوده و صرفا به‌منظور تهیه آرد استفاده می‌شود و همچنین نانوایی سنتی در مجاورت بنای این آسیاب آبی در حال احداث است که علاوه بر ارائه آرد تولیدی این آسیاب، همزمان نان سنتی به همان روش گذشته پخت خواهد شد.

با راه‌اندازی این نانوایی سنتی، چهار نفر به‌صورت مستقیم در این مجموعه آسیاب و نانوایی سنتی مشغول به کار خواهند شد.

در مرمت و احیای این آسیاب آبی، از تمام تجهیزات اصلی و قدیمی این آسیاب استفاده شده به‌نحوی که سنگ آسیاب، تنوره و دیگر تجهیزات، پس از آواربرداری، کاملا مرمت شده و در جای اصلی خود قرار گرفته و راه‌اندازی شده است.

در حال حاضر شهرداری تیران با هماهنگی و همکاری اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و انجمن‌های دوستداران میراث‌فرهنگی شهرستان پس از مرمت و احیای کامل بنای ساختمان این آسیاب آبی، مشغول به محوطه‌سازی فضای اطراف این اثر تاریخی است.

از جمله مواردی که در مرمت این آسیاب آبی به دقت انجام شده و به همان سبک قدیمی آن اجرا شده است کف فرش و بازسازی تنوره و سیستم آسیاب آبی است که به زیبایی نمایانگر خلاقیت و هنر گذشتگان خوش ذوقمان بوده است.

امید می‌رود تا با تداوم همکاری میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، شهرداری و انجمن‌های دوستداران میراث‌فرهنگی شهرستان تیران‌وکرون، سنت احیا و مرمت بناهای تاریخی دیگری که در منطقه به جا مانده از جمله حمام‌ها و بازارچه‌های تاریخی ادامه داشته باشد و شاهد راه‌اندازی تمامی این آثار منحصر به فرد تاریخی باشیم.

* گزارش از محسن مظاهری تهرانی، رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی تیران‌وکرون

مرتبط:

آشنایی با حمام قاضی، گرمابه سنتی اصفهان

مسجد حکیم اصفهان

خورشت ماست یک قرن زینت بخش سفره اصفهانی‌ها

شش خانه قجری در یک کتاب

«الفت»، «بهشتیان»، «باجغلی»، «کیان‌پور»، «ملاباشی» و «امین‌التجار» نام شش میراث ارزشمند باقی‌مانده از دوره‌ی قاجار در اصفهان است که مریم قاسمی و آزاده حریری، در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» به معرفی آن پرداخته‌اند.

مریم قاسمی، عضو هیأت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان و یکی از نویسندگان کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» به ایسنا می‌گوید: خانه‌های اعیانی باقی‌مانده از دوره‌ی قاجار که در فهرست میراث ملی ثبت شده‌اند، در اقصی نقاط اصفهان پراکنده‌اند و کاربری‌های مختلفی دارند. به‌طور کل، شهر اصفهان ارزش‌های معماری فراوانی دارد و وظیفه‌ی ما نیز چیزی نیست جز صیانت از این ارزش‌ها.

او ادامه می‌دهد: مقدمه‌ی حفظ یک اثر ارزشمند، شناخت دقیق آن است و وقتی بخش اعظمی از خانه‌های ارزشمند بافت تاریخی اصفهان در دوران معاصر تخریب‌شده‌اند، یعنی هنوز آن‌طور که باید این میراث‌های گران‌بها را نشناخته‌ایم و نشناسانده‌ایم.

این پژوهشگر، با شرح سه دوره‌ای که در بررسی خانه‌های تاریخی قاجاری اصفهان باید به آن توجه داشت، خاطر نشان می‌کند: آثار دوره‌ی قاجار به سه دوره تقسیم می‌شود؛ دوره‌ی اول مربوط به زمان آقا محمدخان و فتحعلی شاه که ادامه‌ی معماری دوره‌ی صفوی است و به نام سبک صفوی شناخته می‌شود، دوره‌ی دوم مربوط به زمان ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین شاه است و دوره‌ی سوم نیز متعلق به زمان انقلاب مشروطه  که برخی از تاریخ‌نگاران محلی آن را هم‌زمان با حکومت ظل السلطان در اصفهان می‌دانند.

قاسمی، درباره‌ی ایده‌ی شکل‌گیری کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» توضیح می‌دهد: به دنیا آمدن در محله تاریخی جلفا و تحصیل در محضر استادانی چون باقر آیت‌الله زاده شیرازی، آقایان جبل عاملی، معماریان، منتظر، پور نادری و … باعث شده که علاقه‌ی زیادی به خانه‌های تاریخی داشته باشم و از سال ۱۳۷۵ به‌صورت تخصصی بر همین مقوله تمرکز کرده‌ام.

او می‌افزاید: موضوع تز دکترای من در رشته‌ی معماری، خانه‌های قاجاری بود و سال ۱۳۸۷ از آن دفاع کردم، اما به نظرم برای تبدیل‌شدن به یک منبع مفید برای علاقه‌مندان، هنوز جای کار داشت. بنابراین با کمک آزاده حریری، دانشجوی دکتری مرمت دانشگاه هنر اصفهان، تصمیم گرفتیم که به‌صورت جدی روی شش خانه‌ی قاجاری اصفهان کار کنیم.

عضو هیأت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان با بیان اینکه در پژوهش‌های معمارانه، معمولاً تنها به کالبد بنا توجه می‌شود، خاطر نشان می‌کند که در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» نه فقط کالبد، بلکه وقایع تاریخی‌ای که در این بناها اتفاق افتاده، محله‌ای که خانه در آن بنا شده، استادکارانی که بنا را مرمت کرده‌اند و مالکین آن‌ها نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند تا بتوان از این اطلاعات در بحث گردشگری هم استفاده کرد.

قاسمی یادآور می‌شود که برای نخستین بار در این کتاب، تصاویری از میقوه (بخشی شبیه پایاب) در خانه‌های یهودیان اصفهان را می‌توان دید که تا پیش از این در هیچ منبع مکتوبی به آن اشاره نشده بوده و ابراز امیدواری می‌کند که در جلد بعدی کتاب خود، بیشتر به این میراث‌های مهجور بپردازد.

او با شرح فصل‌های کتاب ادامه می‌دهد: نخستین خانه‌ای که در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» به آن پرداخته‌ایم، خانه‌ی «الفت» است. این خانه، اواخر دوره قاجار به سبک کردی ساخته‌شده و در فهرست میراث ملی هم به ثبت رسیده، اما متأسفانه در چند سال اخیر تخریب‌شده است. ما در بخش خانه‌ی الفت، درباره‌ی شخصیت الفت اصفهانی، شاعری که این خانه به نام اوست و همچنین تلاشی که برای تبدیل این خانه به یکی از کانون‌های ادبی اصفهان کرده بوده نیز مطالبی را نوشته‌ایم.

blank

عضو هیأت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی خوراسگان، دومین خانه‌ی قاجاری ارزشمندی که در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» به آن پرداخته شده، خانه‌ی «بهشتیان» معرفی می‌کند و می‌گوید: ویژگی منحصربه‌فرد خانه عباس بهشتیان این است که در واقع یک خانه_کارگاه بوده و عصاری هم در آن انجام می‌شده است. این تنها خانه‌ی باقیمانده‌ای است که ما می‌توانیم دستگاه عصاری را در آن ببینیم.

blank

قاسمی می‌افزاید: مرحوم بهشتیان یکی از اصفهان دوستان دانا و فرهیخته بود که جلوی عبور تانک‌ها و ماشین‌ها را از روی پل خواجو گرفت و در کتاب، به نقش او در حفظ آثار تاریخی اصفهان نیز اشاره‌شده است. به کمک زنده‌یاد جمشید مظاهری، اسنادی تاریخی در خانه‌ی عباس بهشتیان پیدا شد که آن را بازخوانی کردیم و اطلاعات مفیدی که درباره‌ی تاریخ محلات اصفهان به ما می‌داد در کتاب ذکر کردیم.

این پژوهشگر، خاطر نشان می‌کند که اطلاعات موجود درباره‌ی محله‌های تاریخی اصفهان منسجم نیست و در ادامه تصریح می‌کند: نظر به این کمبود، در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» در کنار معرفی هر خانه و مرمتگران و مالک آن، بحث شناخت محله‌ای که خانه در آن واقع‌شده را نیز بازکرده‌ایم و وضعیت دیروز و امروز آن را به‌واسطه درج نقشه‌ها نشان داده‌ایم.

او می‌گوید: بهانه‌ی خیلی از کسانی که به استفاده از نماهای رومی و کلاسیک روی آورده‌اند این است که ما در معماری ایرانی جزئیات نداریم. ما با علم به این مسئله تلاش کردیم که از جزئیات در و پنجره و ارسی خانه‌های قاجاری اصفهان نیز عکس‌های با کیفیتی را تهیه کنیم، بلکه مورد توجه طراحان قرار بگیرد.

خانه‌ی «باجغلی»، سومین خانه‌ای است که باب آشنایی با آن در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» باز شده و قاسمی، درباره‌ی آن اظهار می‌کند: این خانه متعلق به میرزا علی صراف بوده و دارای آثاری از سه دوره‌ی صفوی، قاجار و پهلوی است. ویژگی منحصربه‌فرد آن نیز دارا بودن حوض‌خانه و بادگیر است؛ به‌طوری‌که می‌توان گفت این خانه قدیمی‌ترین بنای دارای تک بادگیر در شهر اصفهان است.

blank

این مدرس دانشگاه درباره‌ی خانه‌ی «کیان‌پور» توضیح می‌دهد: این خانه سنتی در مقیاسی کوچک اما بسیار ارزشمند است که در حال حاضر به اقامتگاه سنتی تبدیل‌شده و با درج عکس‌های پیش و پس از مرمت آن در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» قصد داشتیم بگوییم خیلی از بناهایی که با برچسب نیمه مخروبه رها می‌شوند نیز قابل مرمت و احیا هستند.

خانه‌ی کیان‌پور

خانه‌ی «ملاباشی» یا «معتمدی» پنجمین خانه‌ای است که در کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» به آن پرداخته‌شده و نویسنده این کتاب درباره‌ی آن یادآور می‌شود: خانه‌ی ملاباشی یکی از مجموعه‌های فاخر دوره‌ی قاجار و متعلق به میرزا حبیب ملاباشی است که نقش او در تاریخ اصفهان قابل‌توجه است و اسناد و مدارک مرمت این خانه توسط آقای معتمدی نیز در کتاب درج‌شده تا دانشجویان به‌صورت جزئی‌تری با ارزش‌های آن آشنا شوند.

خانه‌ی ملاباشی اصفهان

پژوهشگر خانه‌های تاریخی اصفهان، درباره‌ی خانه‌ی «امین التجار» اظهار می‌کند: این خانه که در خیابان عبدالرزاق قرار دارد، با خانه افتخار التجار یا اعلم که آن نیز یک خانه فاخر است شباهت‌های زیادی دارد چرا که متعلق به دو بردار بوده است.

او می‌افزاید: بسیاری از جلسات انجمن تجار اصفهان در خانه امین التجار برگزار می شده و متأسفانه هم‌زمان با احداث خیابان عبدالرزاق، بخش‌هایی از این خانه و دیگر خانه‌های تاریخی پیرامون آن تخریب می‌شود.

خانه‌ی امین التجار اصفهان

قاسمی می‌گوید: خانه‌ی امین التجار دارای مبلمان متحرک است و این، اولین نمونۀ استفاده از هنر دستی ایران به سبک اروپا در یک خانه‌ی تاریخی به شمار می‌رود. خاندان امین‌ التجار یکی از خانواده‌های تأثیرگذار اصفهان بوده‌اند. دختر این خانواده بانو امین، نخستین زن مجتهد جهان اسلام است و پسر آن‌ها، سازنده‌ی مجتمع مسکونی ارزشمند امین، با طراحی فیلیپ جانسون آمریکایی در مجاورت پل خواجو.

عضو هیأت علمی گروه معماری دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان خاطر نشان می‌کند: از سال ۱۳۸۱ بحث خانه‌های قاجاری اصفهان دغدغه‌ی فکری هر روزه‌ی من بوده، چرا که شاهدم در مورد بیشتر این بناها شناخت ناکافی و بعضاً غلط داریم و امیدوارم با کمک مادی و معنوی سازمان نظام‌مهندسی ساختمان اصفهان، دانشگاه آزاد خوراسگان، معاونت فرهنگی سازمان فرهنگی اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان و بنیاد فرهنگی معتمدی که حامی چاپ کتاب «خانه‌های قاجاری اصفهان» از سوی نشر معمار خانه باغ نظر شدند، بتوانیم ۲۰ خانه‌ی تاریخی دیگر را هم در آینده‌ای نزدیک، با عکس‌ها و نقشه‌ها و توضیحات مکفی به مخاطبان علاقه‌مند ارائه کنیم.

منبع: ایسنا

مرمت‌های ‌اصفهان؛ از گنبد تا کاخ

عملیات مرمت گنبد مساجد شیخ لطف‌الله، جامع عباسی و مدرسه چهارباغ، همچنین تزئینات سقف چهلستون، چهار پروژه شاخصی است که به گفته مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان، امسال در دستور کار این اداره کل قرار دارد.

فریدون اللهیاری گفت: مرمت گنبد مسجد جامع عباسی یا مسجد امام (ره) حدوداً از سال ۱۳۹۰ شروع‌شده و در سال‌های اخیر سعی ما این بود که بتوانیم بدون محدودیت مالی این پروژه را پیش ببریم.

وی توضیح داد: زمانی که بنده مدیریت میراث فرهنگی استان اصفهان را بر عهده گرفتم، مرمت ۱۳ ترک از ۱۶ ترک گنبد این مسجد در دستور کار قرار گرفت و در حال حاضر نیز مرمت دو ترک نهایی شروع‌شده که پیشرفت خوبی داشته است.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان ابراز امیدواری کرد که تا پایان سال مالی، یعنی تیر یا نهایتاً مرداد ماه، فاز نهایی عملیات مرمت گنبد مسجد جامع عباسی به اتمام برسد و بتوانیم آن را بدون داربست ببینیم.

«از مرمت گنبد مسجد شیخ لطف‌الله چه خبر؟» اللهیاری، در پاسخ به این سؤال گفت: مرمت سه نیم ترک بعدی این گنبد نیز در دستور کار قرار گرفته و کار را با همان مرمت‌گر قبلی ادامه خواهیم داد.

وی در ادامه، درباره وضعیت مرمت گنبد مدرسه چهارباغ، اظهار کرد: مرمت این گنبد به پایان رسیده، اما به دلیل اشکالاتی که در مرمت قبلی دو ترک از آن وجود داشت، تصمیم گرفتیم که آن را هم اصلاح کنیم و اکنون در حال گرفتن پیمانکار هستیم.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان افزود: با اصلاح این دو ترک، داربست‌های گنبد مدرسه چهارباغ نیز برچیده خواهد شد.

اللهیاری از آغاز مرحله ششم عملیات آسیب‌شناسی و مرمت ایوان ستون‌دار مجموعه جهانی کاخ چهلستون نیز خبر داد و گفت: این عملیات مرمتی شامل آسیب‌شناسی، مرمت و موزون‌سازی رنگی سقف ایوان ستون‌دار کاخ چهلستون می‌شود و وسعتی بیش از ۱۱۰ مترمربع دارد که با توجه به برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، در مدت‌زمان چهار ماه به پایان خواهد رسید.

وی یادآور شد که در حال حاضر، بیش از ۱۰۰ پروژه مرمتی توسط این اداره کل در سطح استان در حال انجام است که چهار مورد یاد شده، از شاخص‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان اصفهان، در پاسخ به این سؤال که «آیا برای نقد مرمت‌های انجام‌شده در اصفهان کنگره‌ای به سیاق کنگره نقد مرمت در گذشته‌های دور برگزار خواهد شد یا خیر؟» اظهار کرد: حدود سه سال پیش کنگره معماری را که در برپایی آن مدت‌ها وقفه ایجادشده بود، برگزار کردیم و در این کنگره نشست‌های مستقلی نیز برپا شد که نقد پروژه‌های مرمتی را در دستور کار داشت، اما کرونا مانع ادامه راه شد و امیدواریم که با بهبود شرایط، دوباره شاهد برگزاری این کنگره باشیم. اگرچه، قرار است که پروژه‌های مرمتی و انواع الگوهای مرمت در فضای مجازی نیز معرفی شود تا اگر صاحب‌نظران دراین‌باره نقد و دیدگاهی داشتند، امکان ارائه نظر برای آن‌ها فراهم باشد.

منبع: ایسنا

مرتبط:

بازار بزرگ اصفهان گنجینه پر رمز و راز تاریخ

کویر مصر استان اصفهان، جلوه گاه ستارگان و رمل‌ها

خورشت ماست یک قرن زینت بخش سفره اصفهانی‌ها

مسجد حکیم اصفهان

مسجد حکیم اصفهان در انتهای بازار رنگرزان واقع شده است و در دوره شاه عباس دوم به دست پزشک او حکیم محمد داوود در محل ویرانه‌های مسجد جامع دیلمی جورجیر یا مسجد صاحب اسماعیل بن عباد از قرن چهارم هجری بنا شده است. کتیبه‌ها، سردرها و ایوان‌های داخل این مسجد اما به سالهای ۱۰۶۷ تا ۱۰۷۳ هجری قمری برمی‌گردد.

بانی آن حکیم محمد داود ملقب به تقرب ‏خان، پزشک شاه عباس دوم و شاه صفی، بوده و بدین سبب، مسجد به حکیم شهرت یافته است و چون در محله قدیمی جورجیر، در محل مسجدی از قرن چهارم معروف به مسجد جوءجوء یا جورجیر، که صاحب بن عباد آن را بنا کرده بود، ساخته شد، مسجد جورجیر نیز نامیده شده است.

مسجد حكيم از مساجد قديمي اصفهان است. بناي اين مسجد به زمان آل بويه بر مي گردد اين مسجد را صاحب بن عباد در قرن چهارم هـ.ق در محلي كه اكنون مسجد حكيم ناميده مي شود بنا نمود. مسجد حکیم یا مسجد جورجیر، از مساجد چهارایوانی مربوط به اواخر دوره صفوی است. این مسجد، در منطقه قدیمی باب‌الدشت اصفهان قرار دارد. اين مسجد به نام «جامع صغير جورجير» بود. بنای آن از ۱۰۶۷ تا ۱۰۷۳ به طول انجامیده و دارای مساحتی حدود ۸۰۰۰ متر مربع است. مقبره محمد ابراهیم کلباسی در این مسجد قرار دارد. چون اين مسجد در بازار رنگرزان بود «جامع رنگرزان» ناميده مي شود. اين مسجد به مرور زمان تخريب شد و در دوره صفويه حوالي سال هاي ۱۰۶۷ تا ۱۰۷۳هـ.ق به وسيله حكيم محمد داوود طبيب شاه عباس دوم مسجدي بنا شد كه به مسجد حكيم شهرت يافت. حكيم داوود اسپهاني ملقب به هندي با هزينه شخصي مسجدي ساخت. وي كه طبيبي حاذق بود در دربار شاه عباس دوم بود كه به دليل غضب شاه به هند رفت و در دربار شاه هند پناهنده شد و به لقب «تقرب خان »سرافراز گرديد و به دليل حذاقت در طب ثروت زيادي اندوخت كه مقداري را به اصفهان نزد اقوام خويش فرستاد و از آنها خواست تا مسجدي به نام وي بسازند. بدين ترتيب مسجدي عالي با وسعت حدود هفت هزار متر با ساختي بسيار مناسب در محل مسجد جورجير بنا گرديد. و اين محله به همين دليل به محله مسجد حكيم معروف گرديد. قبل از انقلاب براي كاستن از حجم ترافيك شهري در محدوده ميدان امام(ره) در صدد احداث خياباني شمالي جنوبي ميان عبدالرزاق و سپه برآمدند كه اين كار پس از انقلاب در سال ۱۳۶۸ش عملي گرديد و به دليل وجود مسجد زيبا و بزرگ حكيم, شوراي نامگذاري شهرداري اين خيابان را به نام خيابان حكيم نامگذاري نمود. اين خيابان جهت شمالي جنوبي داشته و از خيابان سپه آغاز شده و به خيابان جمال الدين عبدالرزاق منتهي مي گردد.

مسجد حکیم اصفهان

مشخصات بنا

مسجد حکیم، با نقشه‌ای نامنتظم، در حدود ۸۰۰۰ مترمربع وسعت دارد. این بنا -که مانند بسیاری از بناهای دوره صفویه از آجر ساخته شده از نوع مساجد چهار ایوانی است.
این مسجد، از نوع مساجد بدون مناره و گنبد برجسته و بزرگ است که مسجد سید از دوره قاجار مشابه آن محسوب می‌شود.
مسجد حکیم از آخرین آثار دوره صفوی است و شاید از دیدگاه پژوهشگران غربی، در مقایسه با مسجد امام و شیخ‌ لطف‌اللّه نمونه‌ای یأس‌آور باشد؛ اما این مسجد با نگاهی معمارانه، به سبب نمایش شکوهمند طرح چهار ایوانی در مقیاسی بزرگ و داشتن آجرکاری، کاشی‌کاری، گره‌کشی و به‌ویژه خط بنّایی، در زمره آثار برجسته آن دوران، در خور ارزیابی است.

سردر شرقی
این مسجد، سه ورودی اصلی دارد. سردر شرقی به شکل پنج ضلعی، با دو سکو در دو طرف، کتیبه‌ای با اشعار فارسی، مقرنس کاری در قوسِ سردر، و دو پشت‌بغل مزین به خط بنّایی کاشی‌کاری‌شده است.

سردر غربی
سردر غربی با مقرنس گچی ساده در قوس، در انتهای کوچه‌ای بن‌بست قرار دارد و به خیابان حکیم راه می‌یابد و نزدیک به در جورجیر است.

سردر شمالی
سردر شمالی با انواع کاشی‌کاری و آجرکاری و دو سکو در دو طرف، ایوان کوچکی به عرض مدخل با طراحی زیبا، در بالای در ورودی دارد که به حجره‌ای راه می‌یابد. در بالای حجره دو پشت‌بغل و در قوسِ ایوان، مقرنس با پوشش کاشی‌کاری مَعْقَلی دیده می‌شود.

اضلاع و ایوان‌ها
مسجد حکیم، با صحنی به ابعاد تقریبی ۶۱ متر × ۵۳ متر که در هر ضلع آن ایوانی قرار گرفته، دارای حوض سنگی مستطیل شکل و دو مهتابی (سکو) در دو طرف آن است که در جنوب هر دو مهتابی، جایگاهی به طول ۱/۷۰ متر برای امام جماعت تعبیه شده است.

مسجد حکیم اصفهان

ضلع شمالی
ایوان ضلع شمالی به طول ۱۱/۵ متر و عمق ۹ متر، در حدود ۱۵ سانتیمتر بالاتر از سطح حیاط قرار دارد. کتیبه‌ای کاشی‌کاری، شامل اشعاری در وصف مسجد، در وسط ایوان دیده می‌شود. ازاره این ایوان تا ارتفاع ۱/۲۰ متر با کاشیهای معقلی پوشیده شده است. در وسط دیوار غربی، راهرویی به عرض ۳/۳ متر دیده می‌شود که راه دستیابی به مدخل شمالی مسجد است و اکنون با دیوار آجری مشبک پوشانده شده است. در بخش فوقانی راهروها، دو ایوان کوچک جلو حجره‌ها قرار دارد. کتیبه‌ای به خط ثلث، از محمدرضا امامی، با زمینه لاجوردی در سه جانب ایوان کار شده است. این کتیبه به همراه پوشش سقف، که کلمه علی را با خط بنّایی از ترکیب آجر و کاشی فیروزه شکل داده، به این ایوان جلوه‌ای خاص بخشیده است. در دو طرف ایوان، ایوانی کوچک‌تر با تزیینات مشابه بنا گردیده و هر کدام از این ایوانها در دو طرف خود طاق‌نمایی به عرض سه متر دارند.

ضلع جنوبی
جبهه جنوبی صحن و نیز ایوان، مشابه ضلع شمالی است و فقط در تزیینات، متفاوت به نظر می‌رسند، از جمله در مقرنسی که در دل رسمی‌بندی بالای ایوان ساخته شده است.

ضلع شرقی و غربی
جانب شرقی و غربی صحن همانند است، مشتمل بر ایوانی به عرض حدود هشت متر و در هر طرف ایوان ابتدا یک طاق‌نما و سپس سه ایوان کوچک‌تر، با عرض نزدیک به پنج متر، قرار دارد. دو طاق‌نمای کوچک نیز در ابتدا و انتهای هر ضلع دیده می‌شود که از داخل آنها می‌توان به حجره‌های بالای آنها دسترسی یافت. در طبقه بالای دو ضلع شرقی و غربی، برای زیباسازی اطراف صحن، طاق‌نماهایی ساخته شده است که هیچ‌گونه بنایی در پشت آنها وجود ندارد، به‌طوری که هوا از میان آنها جریان می‌یابد. بدین‌ترتیب، در هر طرف ایوانهای شرقی و غربی شش طاق‌نما قرار گرفته است.
ایوان شرقی به شکل بدیعی دارای شاه‌نشینی است که طول فرورفتگی آن حدود ۵/۵ متر و دارای قوسی است و روی آن ایوانکی (بالکنی) تعبیه کرده‌اند که حجره‌های دو طرف بدان راه دارند. تزیینات کاشی‌کاری این ایوان در پشت‌بغلها با نقش هشت و چهار سُلی معقلی و نیز کتیبه سرتاسری، مشاهده می‌شود. ایوان غربی نیز با دارا بودن یک شبکه کاشی‌کاری معرق با نقش اسلیمی، در دیوار مقابل ایوان طراحی شده است.

شبستان‌ها و محراب‌ها
مسجد حکیم دارای چهار شبستان و محراب است که شبستان اصلی یا شبستانِ زیر گنبد آن، در پشت ایوان جنوبی واقع شده و به شکل مربعی به ضلع۱۱/۵ متر است. ازاره دیوارها تا ارتفاع ۱/۳۰ متر از نقوش متنوع با آجر و کاشی مزین شده‌اند. همچنین طاق‌نماهایی با تزیینات مشابه با خط بنّایی کار شده است، شامل کلمات «علی»، «یاحنّان»، یا «یامنّان» و غیره. سقف گنبد نیز با نقش هشت و زُهره معقلی طراحی شده است و در زیر آن کتیبه دیگری از محمدرضا امامی دیده می‌شود. بزرگ‌ترین و زیباترین محراب مسجد در این شبستان قرار دارد. این محراب، با عرض تقریبی ۶/۵ متر، هم‏عرض ایوان جنوبی است. ازاره محراب، به ارتفاع ۱/۳۰ متر، از سنگ مرمر است و نبش دیوار داخلی و خارجی محراب با کاشی‌پیچ فیروزه‌ای پوشیده شده است. کتیبه‌ای از آیات قرآن بر لبه خارجی محراب به عرض هشتاد سانتیمتر، بر زمینه کاشی لاجوردی کار شده و بر زیبایی محراب افزوده است.
در دو طرف شبستان زیرگنبد، دو شبستان به ابعاد ۲۲ متر × ۷/۵ متر وجود دارد. در جانب شرقی و غربی این شبستانها ورودی‏هایی به راهروهای اطراف شبستان جای گرفته‌اند. ازاره‌ها دارای تزیینات آجر و کاشی‌اند، به طوری که در شبستان جنوب‌غربی این تزیینات به شکل حصیرِ بافته‌ای که مربعهایی از کاشی را در میان خود دارند، دیده می‌شود. نقاط دیگر، مانند طاق‌نماها، پشت‌بغلها و سقف شبستانها، نیز پوشیده از سطوح تزیینی مشابه دیگر جاهای مسجد است. محرابهای این دو شبستان کوچک‌ترند. محراب شبستان شرقی به شکل نیم‌هشتی است و کتیبه‌ای کاشی‌کاری در لبه پخِ محراب کار شده است. پشت‌بغلها نیز تزیینات کاشی‌کاری دارند و سقف محراب با مقرنس‌کاری آجری شکل گرفته است. محراب شبستان غربی، طراحی ساده‌تری دارد.
شبستان دیگری معروف به شبستان زمستانی در ضلع غربی مسجد قراردارد و دارای دو بخش زنانه و مردانه است. سقف شبستان مردانه خیمه‌ای و ازاره آن مزین به کاشی‌کاری با نقش هشت و صابونک است. شبستان زنانه دارای سیزده ستون با سقفهای چهاربخشی است. وسط هر سقف سوراخی با درپوشی از سنگ مرمر، برای حفظ گرمای داخل شبستان و جذب نور، دارد. در دیوار جنوبی شبستانِ مردانه، محرابی به شکل یک نیم هشت ضلعی منتظم پوشیده از کاشی‌کاری و کتیبه در نیمه بالایی آن است. روی پشت بام شبستان زنانه یک مهتابی و محرابی برای نمازگزاران در فصل تابستان پیش‌بینی شده است.

مسجد حکیم اصفهان

حوض
در ضلع شمال‌شرقی مسجد، نزدیک درِ دیالمه، حوض‌خانه‌ای به ابعاد ۸/۸۰ متر × ۷/۷۰ متر قرار دارد. اطراف حوض‌خانه از طاق‌نماهایی تشکیل شده و طاق‌نمای جنوبی شاه‌نشین است. قسمتی از روشنایی این فضا از شبکه‌های شش ضلعی منظم بالای دیوارها تأمین می‌شود. کف طاق‌نماها درحدود پنجاه سانتیمتر از کف حوض‌خانه بلندتر است تا در موقع وضوگرفتن بتوان روی آن نشست و هم محلی برای قرار دادن لباسهای اضافی باشد. در وسط حوض‌خانه حوضی به‌طول چهار متر و عرض سه متر تعبیه شده است. در وسط حوض فواره‌ای است که آب را از منبع مادر چاه به اینجا منتقل می‌کند. هر چند که شیرهای آب لوله‌کشی نیز در اطراف حوض نصب شده‌اند. این حوض‌خانه از نظر ساخت رسمی‌بندی زیبایی که در زیر کاسه سقف و بر چهار ستون کلاف‌کشی شده اطراف حوض قرار گرفته، شیوه جالب‏توجهی از سقف‌سازی است. این حوض‌خانه نمونه‌ای است که در مساجد مشابه آن کمتر طراحی شده است.

ساعت‌های آفتابی
از دیگر ویژگیهای این مسجد، دو ساعت آفتابی است که یکی در زاویه شمال‌غربی مسجد و دیگری در بالای ایوان شمال‌غربی نصب شده‌اند.

معمار، کاشی‌کار و کتیبه‌نگار
براساس کتیبه‌های مسجد، از معماران این بنا محمدعلی‌ بن استاد علی‌بیک بنّا اصفهانی، از کارشی‌کاران آن میرزامحمد کاشی‌پز، و کتیبه‌نگار آن خوشنویس نام‌آور عهد صفوی، محمدرضا امامی، بوده‌اند. نام خوشنویس دیگری به نام محمدباقر شیرازی نیز در یکی از کتیبه‌ها دیده می‌شود.

مرمت
در ۱۳۱۸ش قسمتی از سردر شمال‌غربی، یا سردر مسجد دوره دیلمیان، از زیر خاک نمایان شد و در ۱۳۳۵ش کاهگل آن کاملاً زدوده گردید این مسجد در دهه سی شمسی و نیز در دهه‌های اخیر، به همت سازمان میراث فرهنگی، مرمت شده است.

بزرگان مدفون در مسجد
در جنوب‌غربی مسجد، مقبره‌ای معروف به مقبره سادات و مقابلِ درِ شرقی، مقبره محمد ابراهیم کلباسی، فقیه معروف قرن سیزدهم، وجود دارد که با مقرنسهای گچ‌بری آراسته شده است. در گذشته در شمال مسجد، مقبره حکیم داود بوده است که امروزه در محل آن مغازه‌ای قرار دارد.
این مسجد موقوفات بسیاری دارد که بخشی از آنها از بین رفته و بخشی شامل تعدادی از دکانهای اطراف مسجد و مغازه‌های بازارهای اصفهان است.

مسجد حکیم: به جا مانده از صفویه، ثبت در سال ۱۳۱۳، نشانی: خیابان عبدالرزاق

اصفهان میزبان فعالان و هنرمندان گره‌ها و نقش‌ها می‌شود

محل دائمی برپایی نمایشگاه‌های بین‌المللی استان اصفهان از سوم تا هشتم اسفندماه و طی شش روز میزبان بیست و سومین نمایشگاه فرش دستباف اصفهان به عنوان زیباترین نمایشگاه تخصصی سال خواهد بود.

این نمایشگاه که مجموعه‌ای بی‌نظیر از هنر دست هنرمندان فعال در حوزه فرش دستباف را گرد هم جمع خواهد کرد، در ۱۲ هزار مترمربع فضای نمایشگاهی و با حضور ۱۵۱ شرکت، موسسه و فعال حوزه فرش از استان‌های مختلف کشور برپا خواهد شد.

تولیدکنندگان، فروشندگان، طراحان و نقاشان فرش دستباف در کنار فعالان حوزه رنگرزی و ریسندگی و تولید کرک و پشم در این نمایشگاه حضور خواهند داشت. بهترین و شناخته‌شده‌ترین برندهای تولید فرش اصفهان مانند صفدرزاده حقیقی، صیرفیان، عصاچی و دردشتی نیز در این نمایشگاه حضور دارند و همراه با فعالان این بخش از استان‌های اصفهان، تهران، یزد، قم، آذربایجان شرقی، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، کرمان، فارس و گلستان به ارائه زیباترین آثار خلق شده توسط هنرمندان فرش دستباف می‌پردازند.

این دوره از نمایشگاه فرش دستباف اصفهان نسبت به دوره‌های گذشته ویژگی‌های منحصر به فردی دارد که از آن جمله می‌توان به افزایش قابل توجه فضا، برگزاری رویدادهای جانبی و نشست‌های تخصصی همزمان با برگزاری نمایشگاه، رونمایی از چند تخته فرش منحصر به فرد که با هدف هدیه به ضریح ائمه اطهار(ع) تولید شده است، حضور و هم‌افزایی صنایع دستی و گردشگری با فرش دستباف، شبیه‌سازی خانه ایرانی در نمایشگاه، ایجاد ایستگاه صادراتی برای مشاوره به غرفه‌داران و حضور زنجیره تولید فرش دستباف در نمایشگاه از تولید کرک و پشم، ریسندگی، طراحی و نقاشی و نقطه‌زنی، بافت، تولید، فروش و صادرات اشاره کرد.

بیست و سومین نمایشگاه فرش دستباف به عنوان یک رویداد هنری و تجاری، در کنار خود میزبان رویدادهای جانبی بسیاری خواهد بود. از جمله این رویدادها برگزاری جلسه کمیته فرش دستباف اصفهان با رویکرد توسعه صادرات، بررسی فرصت‌ها و ظرفیت‌های صادراتی استان اصفهان در نمایشگاه اکسپو دوبی، برندسازی و افزایش فروش فرش دستباف با تکیه بر ابزارهای نوین، نشست تخصصی کاربرد هنر در ارتباطات و نشست هم‌اندیشی مشترک صادرکنندگان فرش دستباف و صنایع دستی به شمار می‌رود که نقش تاثیرگذاری در تبیین نقشه راه حوزه فرش دستباف اصفهان و سراسر کشور ایفا خواهد کرد.

این نمایشگاه با رعایت کامل پروتکل‌های بهداشتی برگزار می‌شود و علاقه مندان به بازدید از آن می‌توانند از ساعت ۱۰ تا ۱۹ روزهای سوم تا هشتم اسفندماه ۱۳۹۹ به محل دائمی برپایی نمایشگاه‌های بین‌المللی استان اصفهان واقع در کمربندی شرق، روبروی منطقه روشن‌دشت مراجعه کنند.

منبع:ایسنا

مرتبط:

احیای خانه تاریخی ارنست هولستر در جلفای اصفهان

تازه‌های گردشگری در اصفهان

خانه جواهری کوهپایه _جواهری در اصفهان

میزبانی اصفهان از نخستین جشنوارۀ بین‌المللی صنایع‌دستی ایران

ششم بهمن‌ماه آیین رونمایی از پوستر نخستین جشنوارۀ بین‌المللی صنایع‌دستی ایران در کاخ نیاوران برگزار می‌شود؛ جشنواره‌ای که اصفهان، در بهار ۱۴۰۰ میزبان برگزاری آن است.

نصیر ملت، دبیر شورای سیاست‌گذاری نخستین جشنوارۀ بین‌المللی صنایع‌دستی ایران، گفت: در ایران جشنواره‌های بین‌المللی مختلفی در رشته‌های فیلم، تئاتر، موسیقی و … برگزار می‌شود و در این بین، جای جشنواره‌ای در حوزۀ صنایع‌دستی خالی بود.

وی تصریح کرد: ۱۲ دستگاه با همکاری یکدیگر برای برگزاری جشنواره بین‌المللی صنایع‌دستی ایران تلاش کردند و ششم بهمن‌ماه آیین رونمایی از پوستر جشنواره، اطلس صنایع‌دستی کشور و چند اثر فاخر صنایع‌دستی اصیل ایرانی با حضور وزیر میراث فرهنگی، گردشگری صنایع‌دستی، معاون وزیر امور خارجه، نمایندۀ یونسکو و دیگر مقامات، در کاخ نیاوران تهران برگزار می‌شود.

دبیر شورای سیاست‌گذاری نخستین جشنوارۀ بین‌المللی صنایع‌دستی ایران توضیح داد که این جشنواره شامل ۴۲ برنامه است و ۱۵ نشان بین‌المللی با عنوان «دست خلاق» به برگزیدگان آن اهدا می‌شود.

ملت خاطر نشان کرد: ازجمله اهداف برگزاری این جشنواره می‌توان به برندسازی مؤثر برای محصولات صنایع‌دستی به‌ویژه در جهان پسا کرونا، ترویج دانش در تولید و عرضه صنایع‌دستی نوین به‌ویژه همپوشانی صنایع‌دستی با صنعت گردشگری، ایجاد پویش ملی در راستای تولید و عرضه بهینه محصولات صنایع‌دستی و تبدیل ایران به یک مرکز مهم و تأثیرگذار در حوزه جهانی صنایع‌دستی اشاره کرد.

وی یادآور شد: نخستین جشنواره بین‌المللی صنایع‌دستی ایران، اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۰ به میزبانی اصفهان، شهر جهانی صنایع‌دستی برگزار خواهد شد.

منبع:ایسنا

مرتبط:

خورشت ماست یک قرن زینت بخش سفره اصفهانی‌ها

نگرانیِ «فرشچیان» برای اصفهان

تازه‌های گردشگری در اصفهان

خورشت ماست یک قرن زینت بخش سفره اصفهانی‌ها

انواع دسرها، چند صباحی بیشتر نیست که سفره های ایرانی را رنگین کرده در نصف جهان اما “خورشت ماست”کهن پیش غذای اصیل و خوش طعمی است که رنگ و لعاب زرین آن با گذشت افزون بر یک قرن همچنان در ذائقه اصفهانی‌ها و گردشگران می‌درخشد.

 ماست چکیده  زعفرانی با تزئینی از زرشک و خلال  پسته و بادام با رشته هایی از گوشت گردن گوسفند، کمی شکر و گلاب ترکیب ملس و کشدار خورشت ماست اصفهان است.

نخستین نکته ای که درباره این پیش غذای اصیل به چشم می آید دمای سرد و سپس خاصیت کشسانی آن است، موضوعی که بسیاری از گردشگران نیز هنگامی که خورشت ماست را با کنجکاوی از منوی رستوران ها انتخاب می کنند به آن اشاره کرده اند.

اگرچه خورشت ماست بیشتر به عنوان خوراک تشریفاتی در مهمانی ها و عروسی ها شناخته شده، اما شهره آن همواره مسیر گردشگران را به سوی اصفهان تغییر داده است و به اذعان محققان حتی در سایر استان ها و کشورهای جهان نیز تهیه و مصرف می شود.

خورشت ماست در کنار بریانی و حلیم بادمجان همواره به عنوان غذای برتر از سوی داوران در جشنواره های استانی انتخاب شده است.

این پیش غذای بومی دارای ارزش تغذیه ای بالا است. یک متخصص تغذیه در این خصوص گفت: در صد بالای ماست چکیده در خورشت ماست منبع غنی از کلسیم و ویتامین B محسوب می‌شود، بنابراین مصرف آن برای زنان باردار، کودکان و سالمندان مفید است.

خورشت ماست

علیرضا نکویی  وجود گوشت گردن بره در این خوراک را منبع اسید چرب اشباع، تامین کننده پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری بدن دانست.

وی افزود: اگر چه  این دسر سنتی در دسته خوراک های پرچرب قرار دارد اما به دلیل آنکه به طور معمول در برخی روزها و مناسبت ها سرو می شود مشکل چندانی ایجاد نمی کند.

مشهدی یحیی صالحی مسئول یکی از سفره های خانه های قدیمی اصفهان درباره پیشینه خورشت ماست گفت: در گویش محلی به این خوراک “خورش ماست” می گویند که در قدیم یک غذای اصلی درباری بود ولی امروزه به عنوان دسر مصرف می شود.

به گفته وی این خوراک به سبک هندی تهیه می شود که در آن به جای شکر و گلاب از نمک و فلفل استفاده می شود.

این سرآشپز خوراک های سنتی اضافه کرد: در این روش گوشت را با روغن تفت داده و پیاز سرخ شده و نمک را به آن می‌افزایند و آب‌پز می‌کنند، سپس ادویه غذا شامل زعفران ساییده، کمی نمک و فلفل و زیره و گشنیز خرد شده به آن اضافه می‌شود، ماست را چنان به‌هم می‌زنند تا صاف شود سپس با مواد مخلوط می‌کنند، پس از افزودن ماست، خورشت نباید بجوشد و همین که ماست گرم شود کافی است.

وی افزود: به طور معمول خورشت ماست بخش ثابت و اصلی سفارش غذای همه مشتریان و بخصوص گردشگران است.

صالحی، خورشت ماست را از جمله خوراک های بومی اصفهان دانست که فرصت های اقتصادی و کارآفرینی پیرامون آن به وفور یافت می شود.

خورشت ماست

 

 

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نیز به این موضوع اشاره و بیان کرد: میراث ناملموس فرهنگ و غذاها می تواند نوعی جاذبه گردشگری محسوب شود.

فریدون اله یاری افزود: توریسم غذا یکی از روش هایی است که می توان از طریق آن دورترین نقاط کشور را به گردشگران جهان معرفی کرد.

وی اضافه کرد: در روستاها و شهرستان های مختلف استان و کشور، فرهنگ استفاده از غذای ایرانی حفظ شده اما در صورتی که به این فرهنگ توجه کافی نشود با موج جدید یکسان سازی که در جهان بوجود آمده از بین خواهد رفت.

با وجود اینکه هزاران نوع غذای محلی در جای جای ایران وجود دارد اما تعداد انگشت شماری از آنها به صورت محدود در رستوران ها یا خانه ها سرو می شود.

این در حالیست که “ویل دورانت” در کتاب “تاریخ تمدن” خود می نویسد: مساله خوراک انسان و تهیه آن بنیان تمدن را تشکیل می دهد، کلیسای جامع و معبد، موزه هنر و تالار موسیقی، کتابخانه و دانشگاه، همه روکار بنای تمدن هستند، باید چشم داشت و در پشت ظاهر ‘مطبخ ‘را دید.

غذاها و خوراک های بومی اگر چه در نگاه نخست، سفره ایرانی را به نمایش می گذارد اما در ورای این جورچین رنگارنگ طعم ها، گنجینه ای فاخر از فرهنگ، باورها و رسوم ایرانی نهفته است که با توسعه توریسم غذا می توان به آن دست یافت.

خورشت ماست

 

یک کارشناس مطالعات گردشگری در این خصوص گفت: پیشینه تاریخی ایران گواه روشنی بر اهمیت سفره ایرانی است، به طوری که خوراک بومی، ساده و مقوی همواره زینت بخش آن است.

مریم نوری افزود: با دقت به ترکیب مواد اولیه غذاها و خوراک های بومی به خوبی می توان به جایگاه تغذیه در تمدن و فرهنگ کهن ایرانیان پی برد.

این کارشناس با بیان اینکه امروز نیازمند ایجاد شبکه ای از مطبخ خانه های سنتی در کشور هستیم، افزود: بسیاری از غذاهای سنتی به فراموشی سپرده شدند و منوی رستوران ها بیشتر شامل غذاهای تکراری و یا بر اساس الگوی کشورهای دیگر است.

وی ادامه داد: اصفهان یکی از استان های محوری کشور در بخش توریسم غذاست و باید طوری برنامه ریزی شود که خوراک های بومی آن مانند خورشت ماست و بریانی تنها جنبه تغذیه ای نداشته باشند بلکه فرصتی برای تبادل فرهنگی و ارزآوری اقتصادی و کارآفرینی نیز باشد.

اصفهان در کنار برخورداری از جاذبه های تاریخی وفرهنگی، تنوع شگفت آمیز از طعم ها، رنگ ها و رایحه غذاهایی است که هر یک در بردارنده رمز و راز زندگی گذشتگان است.
بسیاری از غذاها در این استان خاص اصفهان بوده و در هیچ کجای کشور یافت نمی‌شود و حتی برخی نیز از اصفهان به دیگر استانهای کشور راه یافته است.

برآیند بررسی ها نشان می دهد غذاها در اصفهان در بیشتر موارد به دو بخش تقسیم می شوند. یا آبگوشت مانند هستند و نان را در آن ها ترید (تلیت)می کنند یا حلیمی شکل اند و ترکیب جذابی از گوشت دنده یا گردن با حبوبات هستند که با هم کوبیده می شوند و در بیشتر مواقع با نان و سبزی خوردن تازه سرو می شوند.

اطلس جامع و سند راهبردی غذای ایرانی نیز درسال ۹۵، همزمان با جشنواره منطقه ای ‘سفره ایرانی، فرهنگ گردشگری’  در اصفهان رونمایی شد.
استان اصفهان با بیش از ۲۲ هزار اثر تاریخی، هزار و ۸۵۰ اثر ملی و هفت اثر ثبت جهانی و افزون بر ۶۰۰ خانه تاریخی کانون توجه گردشگران داخلی و خارجی است.

منبع:ایرنا

مرتبط:

معروف ترین غذاهای ایرانی از دید گردشگران

خانه جواهری کوهپایه _جواهری در اصفهان

کاخ هشت بهشت _کاخ عالم اصفهان