نوشته‌ها

تعیین استاندار آشنا به گردشگری برای یزد

 جمعی از فعالان گردشگری یزد از رئیس مجمع نمایندگان استان خواستند تا در پیگیری تعیین و انتخاب استانداری آشنا به حوزه گردشگری از سوی وزارت کشور اقدام کند.

جمعی از فعالان گردشگری یزد در نامه‌ای که به امضای عموماً مسئولان کمیته‌های گردشگری رسیده است، خطاب به رییس مجمع نمایندگان استان و رئیس کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس، خواستار پیگیری این مسئول در رابطه با تعیین و انتصاب استانداری توانمند و آشنا به حوزه گردشگری از سمت وزارت کشور شدند.

متن این نامه بدین شرح است؛

«من تصورم این است که اگر مسئولین کشور بتوانند از همین مسئله گردشگری به شکل درست، با تبلیغات صحیح و با جهت گیری صحیح استفاده کنند، درآمد آن کشور را از همه معونه های دیگر بی نیاز می‌کند.  مقام معظم رهبری(مدظله)

گردشگری امروزه یکی از صنایع مورد تاکید دولت های دنیاست و به سومین اقتصاد بزرگ دنیا مبدل گشته است و بنا بر آمار سازمان جهانی گردشگری بودجه ای که مردم دنیا برای مسافرت و تفریح اختصاص می دهند برابر با ۱۱ درصد درآمد ناخالص کل جهان است.

بر اساس آمارهای موجود، ایران دهمین کشور برتر دنیا از نظر بهره مندی از آثار تاریخی و فرهنگی و همچنین پنجمین کشور برتر دنیا از لحاظ جاذبه های طبیعت گردی است، استان یزد و شهر میراث جهانی یزد در حوزه گردشگری از جهت بهره‌مندی از آثار تاریخی و فرهنگی یکی از غنی‌ترین استان های کشور به شمار می رود.

به استناد آمار وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تا قبل از اپیدمی کووید ۱۹، بیش از هشت میلیون نفر با انگیزه‌های مختلف از سراسر جهان به ایران سفر کرده‌اند که بیش از ۹۰ درصد آنها از کشورهای همسایه بوده و برآوردها حاکی از آن است که بیش از ۶ میلیارد دلار درآمد ارزی از صنعت گردشگری تا قبل از اپیدمی کووید ۱۹ حاصل گردیده است.

فارغ از اپیدمی کووید ۱۹ که صدمات بسیار سنگینی بر پیکره صنعت گردشگری وارد ساخته است نبود آموزش های لازم برای ارائه خدمات به گردشگران، محدودیت آمار و اطلاعات واقعی، کیفیت نامطلوب حمل و نقل درون استانی، سطوح پایین امنیتی تردد جاده ای، ناکارآمدی خدمات گردشگری و مدیریت بازاریابی، تخریب منابع و جاذبه های گردشگری و عدم تمایل سرمایه‌گذاران بخش خصوصی برای توسعه زیرساخت‌های گردشگری که همگی نتیجه بی‌توجهی مسئولان ذیربط به این صنعت مهم است موجب خسارات جبران ناپذیری بر این صنعت گردیده است و بی شک این چالش‌ها جز با انتصاب مدیران توانمند و دغدغه‌مند مرتفع نخواهد گردید.

ما جمعی از فعالان حوزه گردشگری با توجه به واکسیناسیون سراسری در دنیا و به فضل الهی خروج و رهایی بشر از شرایط اپیدمی کووید ۱۹ و آغاز به کار گسترده صنعت گردشگری، از نمایندگان محترم استان استدعا داریم با توجه به اینکه گردشگری و صنایع دستی جزو رسته های اولویت دار اشتغالزایی استان و صنایع پاک می باشد در اسرع وقت نسبت به تعیین و انتصاب استانداری توانمند که به حوزه گردشگری آشنا بوده برای این استان از سمت وزارت کشور اقدام نمایید.»

منبع: ایسنا

مرتبط:

تخریب تزئینات غیراصیل بادگیرهای یزد

 

تخریب تزئینات غیراصیل بادگیرهای یزد

این روزها پرونده ثبت جهانی بادگیر باز شده و جزئیات توجه به این بنا مهم است لذا نباید استادکاران به ایجاد تزئینات در حین مرمت بادگیرهای یزد متمایل شوند و معماری خانه‌ها را از اصالت خارج کنند.

این روزها برخی از معماران به بادگیرهای پر نقش و نگاری که در مرمت‌های اخیر شکل گرفته‌اند، خرده می‌گیرند و آن را متناسب با هویت اصلی یزد نمی‌دانند این در حالی است که برخی معتقد هستند مرمت به هر شیوه‌ای که منجر به حفظ سازه شود در این زمینه از اهمیت بیشتری برخوردار است.

در جدال این دو تفکر، برخی از استادکاران در شهر جهانی یزد تزئینات زیبایی را به بادگیرها الحق می‌کنند که متعلق به این سازه‌ها نیستند و در حقیقت همین مسئله منجر شد تا دوباره به یاد پرونده ثبت جهانی بادگیر بیفتیم، مسئله مهمی که سال‌هاست به تعویق افتاده و امروز از اولویت‌های کشورمان محسوب می‎شود چرا که برخی از کشورها درصدد غارت این غنیمت اصیل ایرانی و خصوصا پرکاربرد در یزد هستند.

یزد شهر بادگیرهای ایران است و تنوع بادگیرها و آیین‌های مربوط به آن زیاد است، حضور بادگیر در زندگی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مردم یزد جزو مواردی است که نمی‌توان به سادگی از آن گذشت و در خصوص ثبت جهانی شدن نمادی که شاید روزی قریب به اکثر خانه‌های یزد داشتند، چشم پوشید.

پس شاید کوچکترین جزئیاتی که امروز در مورد این سازه مطرح می‏‌شود اهمیت دارد چرا که دوباره پرونده ثبت جهانی بادگیر به اهتمام متولیان به جریان افتاده و نباید در این مسیر هیچ خدشه‌ای وارد شود.

«ساشا ریاحی‌مقدم» معاون سابق میراث فرهنگی اداره کل میراث استان یزد ضمن اشاره به این که بادگیر از عناصر و اجزای اصلی بناهای قدیمی است، اظهار می‌کند: ارتفاع و سردر و بادگیر و تزئیناتش همگی جزو اجزایی است که گویای وضعیت اجتماعی و اقتصادی فرد است.

وی با بیان این که معماری یزد با سایر نقاط مانند شیراز و اصفهان متفاوت است، می‌گوید: در معماری یزدی‌ها تا زمانی که لزومی نداشته، تزئینات زیادی هم استفاده نمی‌شده و خانه‌های دارای تزئینات زیاد هم متعلق به تجار و بازرگانان غیریزدی بوده است که مصداق آن را می‌توان خانه شیرازی‌ها دانست.

این کارشناس میراث فرهنگی با بیان این که خانه‌های مربوط به افراد بومی و ساکنان یزد تزئینات نداشته است، می‌گوید: تزئینات زیاد متعلق به منطقه کویری نیست حتی برخی از تزئینات که امروز در بر روی بادگیرهایی ساخته شده در برخی کشورها استفاده شده، امروز در بادگیرها مشاهده می‎شود.

وی با انتقاد به مرمت بادگیرها و ایجاد تزئینات بر بادگیرها اظهار می‌کند: ایجاد چنین تزئینات و گچ‌بری‌هایی که متعلق به یزد نیست در واقع آدرس غلط دادن است چرا که نهایتا تزئینات بادگیرهای اصیل یزد هم دمگیری‌های گچی ساده‌ای بیش نیست.

وی با اشاره به اشتباه تشبیه کردن بادگیرهای یزد به بادگیرهای تازه‌ساز تصریح می‌کند: بعضا تصاویری را می‌بینیم که برخی بادگیرهای یزد را با تزئینات مانند بادگیرهای غیربومی و تازه ساز، با گچ مشبک کرده‌اند و این بادگیرها از اصالت خارج شده‌اند.

تکامل نظارت از دغدغه تخریب تا جزئیات مرمت 

در این خصوص «سیدمصطفی فاطمی» مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یزد نیز در گفت‌وگویی ضمن بیان این که  نظارت بر حوزه مرمت بادگیرها به اندازه نظارت بر سایر بخش‌ها مانند ساختمان‌ها محدود است، می‌گوید: ما برای مرمت بادگیر هم ناگزیر به استفاده از همان نیروی محدود یگان حفاظت هستیم که پایش تمام افت تاریخی را نیز در دست دارند لذا کمتر به مبحث مرمت ورود کردیم.

این مسئول با بیان این که در گذشته تمرکز ما بر نظارت بر تخریب بافت تاریخی بوده است، می‌گوید: یکی از مسائلی که وجود دارد مربوط به مجوزهای مرمت اضطراری است که منجر به توجه نکردن به تزئینات بنا خصوصا بادگیر می‎شود و ما در تلاشیم که از این موضوع جلوگیری کنیم.

وی تصریح می‌کند: بعضا مرمتکاران بر بادگیرها تزئیناتی را استفاده می‌کنند که وجود ندارد و این مسئله تاثیری منفی به اصول مرمت اصولی همراه خواهد داشت اما بر پرونده ثبت جهانی بادگیر اثری ندارد زیرا در بحث بادگیر بیشتر به دنبال پرونده ثبت آیین‌ها و مراسم‌های مربوط به باد هستیم و خیلی به فیزیک بادگیر کار نداریم.

فاطمی در خصوص مرمت بادگیرها تصریح می‌کند: اصالت بادگیر باید حفظ شود و ما موظف هستیم که به این مسئله توجه کنیم خصوصا در حال حاضر که پرونده ثبت جهانی بادگیر در حال پیگیری است؛ این مسئله اهمیت بسیار زیادی دارد.

وی با اشاره به این که بادگیرهای یزد بسیار تنوع دارند می‌گوید: تنوع و تعدد بسیار زیاد بادگیرهای یزد مسلما نیازمند تعداد زیادی نیرو و تنوع زیادی در کار است اما بادگیرهایی که دارای این تزئینات نبوده و امروز به طور اشتباه بر روی آن‌ها تزئینات ایجاد شده است و تعداد محدودی هم هستند را حذف می‌کنیم که البته دستور تخریب یکی از آن‌ها را دادیم.

این مسئول با اشاره به در نظر گرفتن سبقه تاریخی در موضوع مرمت بادگیرها تصریح می‌کند: سابقه تاریخی واصالت در مرمت بادگیر باید رعایت شود چرا که بادگیرها توسط قومیت‌ها و افراد ساخته می‎شدند و همین مسئله در تنوع آنها موثر بوده است.

وی به روند تکامل بادگیر در استان یزد اشاره می‌کند و می‌گوید: مردمانی که در یزد زندگی می کرند ابتدا برای تحمل گرما مجبور شدند یک دیوار را حذف کنند و حذف این دیوار برای جریان باد، تالار را ایجاد کرده است ولی در دوره‌های بعد که معمولا مربوط به قرن پنجم، ششم و هفتم می‎شود  تالارها جمع‌تر و بلندتر شکل گرفتند و طاق بلندها ایجاد شدند تا باد بیشتری را جذب کنند و بخش‌هایی برای جذب بهتر باد به وجود آمدند.

این مسئول با بیان این که در اواخر قرن پنجم بادگیرهای یک طرفه ابداع شدند، تصریح می‌کند: بادگیرهایی که به سبک میبد و اردکان ساخته شده یعنی آن تالارهای باریک و بلندی که در دوره‌های قبلی ارتقا یافتند تبدیل به بادگیرهای یک طرفه می‎شود که این مسئله نشان می‌دهد دانش یزدی‌ها برای ساخت باددگیر و دست یابی به فن آوری ساخت بادگیر ارتقا یافته است.

وی خاطرنشان می‌کند: در دوره‌های بعد، بادگیرهای دو طرفه، چهار طرفه، دایره‌ای، چند ضلعی و نظایر آن در استان یزد ایجاد می‎شود.

وی با بیان این که این روند تکامل بادگیر کاملا مشخص است، می‌گوید: تزئینات بادگیر در دوره‌های بعد از آن به وجود می‌آید، یعنی بعد از اینکه به تکامل بادگیر دست یافته شد درصدد ایجاد تزئینات هستند.

فاطمی ادامه می‌دهد: البته فناوری بادگیر هم متفاوت است و برخی از هوای زیرزمین و برخی از قنات و پایاب و همچنین حوض‌های زیرین بادگیر استفاده می‌کنند تا بتوانند خنکای بادگیر را داشته باشند.

وی در مورد تزئینات یادآور می‎شود: در تزئینات بحث متفاوت است، تمام خانه‌های یزد از نمای بیرونی یکسان هستند چون معماران یزدی آن‌ها را می‌ساختند اما وقتی وارد خانه می‎شوند و به تزئینات دقت می‌کنند، متوجه اعمال سلیقه مالک خانه بر نوع و تنوع تزئینات بادگیرها می‎شوند.

این مسئول با بیان این که بادگیرهایی خانه شیرازی‌ها و عرب‌ها کاملا متفاوت است، می‌گوید: مثلا فردی که ثروتمند بوده مانند زرگرها تزئینات بیشتری در خانه‌هایشان داشتند که عمدتا تزئینات گچبری، آجرکاری و گل کاری بوده‌اند که به مقادیر متفاوتی در بادگیرها استفاده شده‌اند.

وی با اشاره به این که جایگاه افراد در ساخت بادگیرهای باعظمت و متنوع موثر بوده است، می‌گوید: تعداد بادگیر نیز بعضا متناسب با شخصیت فرد افزایش می‌یافته به گونه‌ای که در برخی اتاق‌ها نیز بادگیر ایجاد شده است.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یزد مطالعه تاریخچه و پیشینه بنا در بادگیرها را لازم می‌داند و می‌گوید: مرمتکار باید بداند که بادگیر در چه دوره‌ای ساخته شده است، موقعیت منطقه و محله چیست؟ مالک خانه در گذشته چه کسی بوده و تمایل آن به نوع تزئینات چه بوده است.

وی به تمکن مالی افراد اشاره می‌کند و می‌گوید: شغل و تمکن مالی فرد در شکل‌گیری آن و ابعاد خانه اثرگذار بوده و بادگیرها نمادهایی از این مسئله نیز بوده‌اند در عین حال، در برخی از خانه‎ها بادگیرها نیمه کاره می‌ماندند که دلایلی مانند دین و مذهب در این کارکرد نقش داشتند.

فاطمی تاکید می‌کند: به دلیل قوانین منطقه و دین مربوطه ادیان دیگر در برخی از خانه‌های زرتشتی نیز سبک معماری قدیم منجر شده که بعضا امکان ساخت بادگیر نداشته باشند.

بادگیرهای بیجان ناجی یزد جهانی از نماهای رومی! 

امروزه در مناطق مدرن یزد خانه‌هایی با معماری جدیدتر خودنمایی می‌کنند خانه‌هایی که بعضا معماری‌هایشان تهدید برای شهر پایدارو  اصالت و هویت یزد هستند خانه‌هایی با نماهای رومی که در خیابان‌های یزد ساخته می‎شوند.

اما بعضا برخی از خانه‌ها نمادهای بادگیر را به جای نماهای رومی به کار برده‌اند تا اصالت یزد در این خانه‌ها پررنگ‌تر باشد یکی از این خانه‌ها برج معروف دوقلوی یزد است که با چهار تاج بادگیر خودنمایی می‌کند اما بعضا برخی از معماران به استفاده از نماد بادگیر خرده می‌گیرند و این سبک معماری را هم نمی‌پسندند این در حالی است که بعضا افراد دیگری معتقدند که بادگیر به هر شیوه‌ای در معماری وجود داشته باشد اصالت و هویت یزد را نمایان می‌کند و همین مسئله غنیمتی است که امروز بسیاری از افراد با رغبت به وجود آن در نمای خانه در مناطق مدرن یزد به ارمغان آورده‌اند.

«ساشا ریاحی مقدم» در این باره به عنوان یک کارشناس و دانشجوی دکترای مرمت و پژوهشگر کشوری در حوزه میراث فرهنگی می‌گوید: در معماری قدیمی یزد بادگیر عنصری کاربردی بوده است و حتی بادگیرهایی که در ۵۰ سال اخیر در معماری‌های مدرن هم ایجاد شده‌اند کاربردی بوده‌اند که بعضا کاربرد نورگیر دارند و در خصوص توزیع باد کاربردی ندارند.

وی با بیان این که توسعه تکنولوژی منجر به حذف کارایی بادگیر در خصصو توزیع باد شده است، می‌گوید: باید با تکنولوژی جدید مجددا بادگیر استفاده شود، در این جهت استفاده از بادگیر در معماری مدرن بسیار مطلوب است اما نباید بادگیر صرفا در نماسازی استفاده شود.

ریاحی مقدم با بیان این که بادگیر به عنوان نماد یزد باید المانی کاربردی در خانه‌های مدرن شود، اظهار می‌کند: اگر شکل آن را در نما استفاده کنیم بی‌سلیقگی است اما اگر المانی کاربردی شود یعنی در معماری معاصر هم این نماد به کار برده شده و به عنوان نماد یزد زنده است.

وی به کاربردهایی مانند نورگیر، تهویه هوا و شکل جان‌پناه(محلی ایمن در خانه‌های قدیمی) در معماری یزد اشاره می‌کند و می‌گوید: المان بادگیر باید از حالت فرم و نمادی خارج شود که این مسئله اهمیت زیاد دارد و در پرونده ثبت جهانی بادگیر هم بسیار موثر است.

وی به نقش شهرداری در این باره اشاره می‌کند و می‌گوید: شهرداری نه تنها باید مانع ایجاد خانه‌هایی با نمای رومی شود بلکه باید کاربرد بادگیر در خانه‌ها را نیز حفظ و متناسب با تکنولوژی کند تا این نماد در معماری معاصر نیز کاربردی شود.

وی با تاکید بر این که در ثبت جهانی بادگیرباید تزئینات هم مورد توجه باشد، می‌گوید: هیچ اضافه کردنی مجاز نیست و به اصالت آن خدشه وارد می‌کند ولی در معماری مدرن باید عنصری کاربردی شود تا در پرونده ثبت جهانی هم موثر باشد چرا که یکی از نقوص پرونده در گذشته، تداوم استفاده از عنصر بادگیر در معماری معاصر یزد است که این مسئله می‌تواند موثر واقع شود.

این فعال میراث فرهنگی با بیان این که امروزه در معماری معاصر هم نماد بادگیر وجود دارد، می‌گوید: موزه هنرهای معاصر و راه آهن یزد المان کاربردی بادگیر را آمیخته با معماری معاصر دارند و این مسئله نشان میدهد همواره می‌توانیم از این نماد کاربردی استفاده کنیم.

ریاحی‌مقدم خاطرنشان می‌کند: از دوره صفویه بادگیر به خانه‌های یزد اضافه شده و خود بادگیر یک عنصر الحاقی است که وارد معماری یزد شده است پس باید کاربردهای جدیدی منجر به حفظ آن در معماری یزد شود.

منبع: ایسنا

مرتبط:

ماجرای راهروهایی زیرزمینی خانه‌های تاریخی یزد چیست؟

خانه ای تاریخی در دل شهر بادگیر‌ها

خانه‌های مسافر غیرمجاز در چنگال پلیس یزد

معضل خانه‌های مسافر در محدوده‌هایی که با تمرکز زیرساخت‌های درمانی و پزشکی روبرو بود، امروز با برخورد نیروهای انتظامی و نظارت بیش از پیش روبرو شده است.

بلوار طالقانی و محله اکبرآباد جزو محلاتی هستند که به علت تمرکز زیرساخت‌های درمانی مانند مطب پزشکان و کلنیک‌های متعدد و بیمارستان‌هایی مانند مرکز ناباروری یزد همواره یکی از نقاط شلوغ یزد هستند که با هجوم مسافران غیربومی و بیماران روبرو می‎شوند.

چند سالی است که در حوالی این مناطق خانه‌های مسافر بیشتر رونق گرفته‌اند و تمایل به ایجاد خانه‌های مسافر غیرمجاز نیز در این مناطق بیش از پیش افزایش یافته‌است به طوری که برخی از مردم بخشی از خانه‌های خود را بدون در نظر گرفتن استاندارد به خانه مسافر تبدیل می‌کنند و با قیمت‌های مختلف و خدمات غیراستاندارد در اختیار مسافران غیربومی قرار می‌دهند.

این مسئله امروز نه تنها بازتاب منفی در ابعاد مختلفی را برای یزد داشته بلکه اقشار متعددی خصوصا فعالان گردشگری، هتلداران، صاحبان اقامتگاه‌های مجاز و حتی مردم محلی را نیز متاثر کرده است به طوری که امروز یکی از دغدغه‌های گردشگری سلامت رفع این معصل در یزد است.

در این خصوص، رئیس پلیس استان از پلمب پنج خانه مسافر متخلف در محله «اکبرآباد» و بلوار «طالقانی» در شهر یزد خبر می‌دهد.

سردار «عباسعلی بهدانی‌فرد» با اعلام این خبر اظهار می‌کند: طرح بازدید از خانه های مسافر در یزد، در راستای ارتقای امنیت اجتماعی، به مرحله اجرا گذاشته شد.

وی ادامه می‌دهد: در راستای اجرای این طرح، ماموران پلیس اداره نظارت بر اماکن عمومی از ۱۱ خانه مسافر در محله اکبرآباد و بلوار طالقانی یزد بازدید و پنج خانه مسافر متخلف را که اقدام به اسکان مسافران به صورت غیرمجاز کرده بودند، پلمب کردند.

رئیس پلیس استان یزد در پایان خاطرنشان می‌کند: در این دوره از بازدیدها آموزش‌های لازم در خصوص رعایت نکات انتظامی و بهداشتی نیز به واحدها ارائه شد.

البته یکی از نگرانی‌های امروز جامعه گردشگری از رکود گردشگری راه افتادن گردشگری غیرمجاز و زیرزمینی در پناه کرونا و محدودیت‌های سفر است که البته بارها از سوی فعالان گردشگری و متولیان امر مطرح شده است.

گردشگری سلامت و سفر درمانی‌های یزد که بنا به ضرورت افراد اتفاق می‌افتند، از ظرفیت‌های مهمی درا ین حوزه محسوب می‎شوند که نگران کننده هستند.

«سیدمصطفی فاطمی» مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یزد نیز چندی پیش به مشکلات گردشگری یزد ناشی از شیوع کرونا اشاره کرده بود و گفته بود: در صورت همراهی نکردن دستگاه‌های مختلف قطعاً گردشگری یزد کاملاً ورشکسته خواهد شد و در این حین نیز نگران رونق گردشگری غیرمجاز زیرزمینی در یزد هستیم.

گردشگری زیرزمینی و فعالیت غیرمجاز خانه‌های مسافر امروز تهدیدی نه تنها برای اقتصاد بلکه برای سلامت یزد است و اگر متولیان هر دو حوزه سلامت و گردشگری و همچنین نیروهای نظارتی در این باره اقدام نکنند، تبعات آن شامل حال مردم خواهد شد.

منبع: ایسنا

مرتبط:

ماجرای راهروهایی زیرزمینی خانه‌های تاریخی یزد چیست؟

یزد؛ شهر قنات، قنوت و قناعت

آیا صدای خرانق به سازمان جهانی گردشگری می‌رسد؟

خرانق به عنوان یکی از ۹ روستای گردشگری ایران انتخاب شده و فرصت دارد تا به عنوان یکی از روستای ایران به سازمان جهانی گردشگری معرفی شود؛ روستایی که به زادگاه خورشید شهره است و در اذهان و چشم گردشگران به وی‍ژه گردشگران اروپایی، جایگاه ویژه‌ای دارد.

«رها سالاری» مسئول کمیته گردشگری روستایی استان یزد در گفت‌وگویی با اشاره به این که شعار سازمان جهانی گردشگری، «توسعه گردشگری روستایی» با هدف بازیابی گردشگری داخلی و اقتصاد کشورها از بخش داخلی و گردشگر داخلی است، اظهار می‌‎کند: سازمان جهانی با بیان این شعار معتقد است که مردم هر کشور و جامعه محلی باید از داشته‌های موجود همان جامعه مانند غذاهای سنتی، مناظر طبیعی و جاذبه‌های فرهنگی بهره گیرد.

وی با اشاره به این که طرح ابتکاری دهکده گردشگری از سوی سازمان جهانی گردشگری مطرح شده است، می‌گوید: سازمان جهانی گردشگری به تبع این طرح، به ایران نیز اعلام کرده که سه روستا را می‌تواند معرفی کند و در همین راستا نیز در حال حاضر ۹ روستای گردشگری کشور برای این مهم انتخاب شده که در نهایت سه روستا به عنوان روستاهای برگزیده برای این منظور در دستور کار قرار می‌گیرند.

این فعال فرهنگی با بیان این که روستای خرانق تاکنون استانداردهای مذکور را داشته است، عنوان می‌کند: استانداردهای خاصی برای انتخاب این روستا در نظر گرفته شده که یکی از این شاص‌ها برای ارزیابی جمعیت ۱۵ هزار نفری روستاست گرچه حداقل جمعیتی برای این موضوع انتخاب نشده است.

وی با اشاره به این که چگونگی استفاده و بهره برداری از منابع فرهنگی، تاریخی، تجاری، دانشگاهی، اقدامات مربوط به پایداری زیست محیطی و توانمندی زنان روستایی از دیگر معیارهای انتخاب روستاهای مذکور منظور شده‌اند، می‌گوید: چگونگی ادغام این موارد با زنجیره ارزش روستا نیز مورد تاکید است اما سوال اینجاست که چرا وزارت میراث فرهنگی، خرانق را انتخاب کرده است؟

وی در پاسخ به سوال خود، با اشاره به داشته‌های روستای خرانق خاطرنشان می‌کند: خرانق در مسیر کاروانسراها و در مسیر سفرها قرار داشته به طوری که زیرساخت‌هایی مانند چاپارخانه، قلعه، کاروانسرا و پل آب‌رو نیز در آنجا شکل گرفته و علاوه بر آن سازه‌های متفاوت و جالبی مانند منارجنبان نیز در آن ساخته شده است.

سالاری اضافه می‌کند: میبد، چک‌چک و خرانق، مثلث سفر گردشگران بوده‌ و این مسئله نیز اهمیت زیادی در انتخاب روستای خرانق داشته است.

این مسئول به حیات وحش روستای خرانق اشاره می‌کند و می‌گوید: روستای خرانق در منطقه حفاظت شده قرار داشته و گونه‌های خاصی مانند روباه شنی نیز از داشته‌های ارزشمند این روستا هستند.

خرانق

 

خرانق در کنار برندق و لافت

البته «هما خورشیدی» معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یزد نیز در خصوص روستای خرانق اظهار می‌کند: براساس طرح ابتکاری سازمان جهانی گردشگری در خصوص انتخاب دهکده‌های گردشگری، روستای هدف گردشگری خرانق به‌ عنوان روستای واجد شرایط جهت قرارگیری در شبکه جهانی روستاهای مورد تائید سازمان جهانی گردشگری معرفی و از بین ۹ روستا در سطح کشور، امتیازات لازم را در کنار روستاهای برندق اردبیل و لافت هرمزگان در ارزیابی‌های اولیه کسب کرد.

وی در خصوص اهمیت این موضوع می‌گوید: اهمیت این موضوع زمانی دوچندان خواهد شد که روستاهای منتخب در ابعاد جهانی معرفی‌ شده و نشان سازمان جهانی جهانگردی را کسب کنند تا به‌ عنوان سرمایه‌ای جهانی مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گیرند.

اما شاخص‌های در نظر گرفته شده برای انتخاب روستاهای جهانی چیست؟ سوالی که هماخورشیدی در پاسخ به آن می‌گوید: شاخص‌هایی نظیر ابتکار عمل در روستاها به‌ عنوان محرک گردشگری پایدار، اولویت‌های اقتصادی و اجتماعی و زیست‌محیطی، تاریخچه و جذابیت‌های گردشگری، سیاست‌ها و برنامه‌ها جزو این شاخص‌ها هستند.

وی ادامه می‌دهد: منابع طبیعی و فرهنگی ملموس و ناملموس و میزان اهمیت‌دهی به این سرمایه‌ها توسط جوامع محلی، توجه به آداب‌ و رسوم، معرفی رویدادها، مراسم سنتی و مواردی از این‌ دست به‌ عنوان معیارهای سنجش و ارزیابی اولیه قرار داده شده که با تکمیل اطلاعات و سوابق موجود در راستای توسعه گردشگری، خرانق امتیازات لازم را در ارزیابی اولیه به دست آورده و به سازمان جهانی گردشگری در قالب یکی از بهترین دهکده‌های گردشگری معرفی می‌شود.

خرانق

خرانق کجاست؟

و در نهایت بدانیم که خرانق کجاست و این روستای دیدنی را بیشتر بشناسیم؛ خرانق  یکی از روستاهای شهرستان اردکان از توابع استان یزد است که حدود ۴۵۰۰ سال قدمت برای آن تخمین زده‌اند و به زادگاه خورشید نیز شهره است.

روزگاری روستای خرانق در یزد، سکونتگاه عده زیادی از ساکنان شهری به همین نام بوده و در هر گوشه آن بناهایی منحصر به فردی ساخته شده که امروز این جاذبه‌ها مورد اقبال گردشگران خصوصا گردشگران اروپایی است.

خرانق به علت قدمت تاریخی و سازه‌ها و جاذبه‌های خود یکی از ارزشمندترین دیدنی‌های این مرز و بوم محسوب می‌شود و نخستین بار در میان گزارش‌های یکی از هیربدان زرتشتی در سال ۲۴ هجری شمسی که همزمان با دوازدهمین سال سلطنت یزدگرد ساسانی است، از آن یاد شده و به عنوان یک استراحت‌گاه بین راهی برای تاجران و مسافران محسوب می‌شده است.

شغل اصلی مردم روستای خرانق عموما کشاورزی و دامداری بوده و اقتصادهای دیگری مانند معادن نیز در خصوص این روستا وجود دارد، البته حیات گونه‌های زیادی به این روستا وابسته هستند و در این روستا زیست می‌کنند که از جمله آن‌ها میتوان به یوزپلنگ، قوچ، میش، بز، گربه وحشی، خرگوش و روباه اشاره کرد. همچنین پرندگانی مثل تیهو، کبک، چکاوک بیابانی، زاغ بور و دودک از جمله پرندگان ساکن در روستای خرانق هستند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

آشنایی با خرانق _زادگاه خورشید ایران

مقدمات ثبت جهانی قنات و پل تاریخی خرانق فراهم شد

شکل‌گیری مدرسه مرمت یزد تا ۱۴۰۲

مسئول مرمت آثار و امین اموال فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی یزد از آغاز ثبت‌نام مدرسه مرمت یزد با رشته‌های محدود کار و دانش در آستانه مهرماه خبر داد و اعلام کرد: با توجه به زمان‌بر بودن پروسه شکل‌گیری این مدرسه پیش‌بینی می‌شود راه‌اندازی آن براساس استانداردهای مورد نظر تا ۱۴۰۲ به طول انجامد.

«الهه الوندیان» در مورد مدرسه مرمت یزد که چندی پیش تفاهم‌نامه آن با اداره کل آموزش و پرورش برای اولین بار در کشور منعقد شد، گفت: این مدرسه، مدرسه‌ای کاملا وابسته به میراث فرهنگی است که در آن، کارگران ماهری را در راستای میراث فرهنگی در این مدرسه پرورش خواهیم داد البته در این مدرسه به دنبال تربیت دانشجو و محصل نیستیم بلکه رویکرد پرروش استادکاران و کارگران ماهر برای حوزه میراث فرهنگی است.

مسئول سابق موزه‌های استان با بیان این که استادکاران و کارگران ما همگی غیربومی از اتباع داخلی و خارجی هستند، تصریح کرد: غیرایرانی بودن برای حفظ میراث و آثار ما مثمر ثمر نیست چرا که نیروی غیربومی علاوقه و عشق به وطن و ملیت را به خوبی نیروی بومی ندارد.

وی نسبت به از دست رفتن نیروهای بومی اظهار تاسف کرد و گفت: متاسفانه تاکنون نیروهای ماهر و متخصص خود در حوزه‌های متعدد مانند استادکاران نجار، کاشی، خشت‌زن و متخصص در طراحی سقف‌های متعدد را از دست داده‌ایم و ایجاد چنین مدرسه‌ای رویدادی بسیار مثبت و مطلوب است.

الوندیان هدف از ایجاد این مدرسه را برطرف کردن نیازهای میراث فرهنگی یزد دانست و گفت: ما فقط مبحث مورد نظرمان مرمت نیست و این مدرسه مرمت باید در دو حوزه آثار تاریخی و فرهنگی و همچنین ابنیه بتواند رفع نیاز کند.

وی ساز و کارهای ایجاد چنین مدرسه‌ای را سازکار هنرستان‌های کار و دانش با رویکرد مهارت محوری دانست و گفت: امسال مهرماه از رشته‌های تعریف شده در کار و دانش باید استفاده کنیم چرا که برای هر رشته استاندارد مهارتی خاصی لازم است که باید نوشته شود و کد استاندارد دریافت کند و هنوز چنین اتفاقی نیفتاده است.

مسئول مرمت آثار و امین اموال فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی یزد با بیان این که مدرسه مرمت یزد با استانداردهای مورد نظر به ۱۴۰۲ می‌رسد، تصریح کرد: اگر امروز رشته‌های مورد نظر آن را بنویسم و مصوب کنیم، باید پروسه‌ای طولانی را بگذرانیم لذا با توجه به زمانبر بودن این پروسه و مراحل پیچیده اداری آن، این مدرسه در سال ۱۴۰۲ می‌تواند رشته‌های مورد نظر را داشته باشد.

الوندیان در خصوص جابجایی مدیران در تغییرات دولت و سرانجام این مدرسه مرمت ابراز نگرانی کرد و گفت: مسئله مهم امروز جابجایی مدیران است که باید ببنیم پس از تغییرات صورت گرفته، این مسیر برای تکمیل فرایند مدرسه مرمت تداوم خواهد داشت یا نه؟

مسئول مرمت آثار اداره کل میراث فرهنگی، خاطرنشان کرد: پروسه شکل‌گیری مدرسه مرمت طولانی‌مدت خواهد بود اما در حال حاضر ثبت نام در رشته معماری ساختمان و گرایش معماری سنتی برای علاقمندان در حال انجام است و برای هنرجویان سرفصل‌هایی را تعریف خواهیم کرد.

الوندیان در پایان یاداور شد: این مدرسه فعلاً تحت عنوان هنرستان‌ مانند هنرستان‌های وابسته به میراث فرهنگی در مدرسه قدس خیابان فرمانداری یزد در شرف راه‌اندازی است.

منبع: ایسنا

مرتبط:

یزد؛ شهر قنات، قنوت و قناعت

جنبش سیاه جامگان چگونه به یزد رسید؟

مسجد عرب یزد که تابستان‌خانه‌اش رو به آسمان است

مسجد عرب، مسجدی تاریخی و نُقلی اما منحصر بفرد در یزد است که تابستان‌خانه‌ای روی پشت‌بام دارد و نمازگزاران نمازشان را زیر سقف آسمان می‌خوانند، مسجدی که کتیبه‌اش دزدیده شده اما همچنان استوار قدمت قاجاری‌اش را بر دوش می‌کشد.

هر روز که در بافت تاریخی و زیبای شهر یزد قدم می‌زنم، گذرم به زیر ساباطی در این بافت می‌افتد که یکی از دیوارهایش مشبک و حفره‌حفره‌ است؛ این حفره‌ها در واقع نورگیرهای مسجدی تاریخی هستند اما مدت‌هاست که این نورگیرها خاموش هستند و پشت این نورگیرها را با دیوار پوشانده‌اند.

در کنار نورگیرها تعدادی در کوچک سبز رنگ با فاصله از هم قرار گرفته‌اند که توجه رهگذران را به خود جلب می‌کنند، درهایی که تابلوی مجاور آن از بودن یک مسجد پشت این نورگیرها حکایت دارد.

اما قبلا هر زمان که برای دیدن مسجد مراجعه کردیم، در مسجد با یک قفل نسبتاً درشت بسته بود و گمان می‌بردیم سال‌هاست که این مسجد بسته است، نام مسجد همنام یکی از اقوام تاجر مهاجر به یزد که همان عرب‌ها هستند،  بود و همین مساله منجر شد تا آن را پیگیری کنیم.

«مسجد عرب» یکی از مساجد تاریخی در محدوده بافت جهانی یزد است که مسجد نقلی متعلق به دوران قاجار، با معماری ایرانی اسلامی ساخته شده و با زیلوهایی که به قدمت مسجد سن و سال دارند و بر روی آن‌ها نام وقف کننده و زمان وقف نیز بافته شده، مفروش شده و روی آن را با قالی‌های سرخ یزدی پوشانده‌اند.

مسجد دارای محرابی زیبا با گچکاری‌های زیبایی است که البته دارای کتیبه‌ای نیز بوده که متاسفانه در سال‌های گذشته به سرقت رفته است.

عباس آقای حق‌جو از بومیان محله و خادم مسجد نقلی و زیبای عرب است که برای باز کردن در مسجد و نشان دادن آن به ما در محل حاضر شده است، وی در مورد سوال ما که چرا این مسجد در اکثر مواقع بسته است، می‌گوید: مسجد را نماز صبح تا نماز صبح می‌گشایند و در مابقی موعدها بسته است اما آنطور نیست که کاملا مانند برخی از دیگر مساجد بسته شده باشد.

وی به دزدیده شدن کتیبه مسجد اشاره می‌کند و در مورد مشکلات امروز این مسجد زیبا می‌گوید: مسجد ما سرویس بهداشتی ندارد یعنی بخشی که امروز از ان به عنوان بارانداز(نوعی سرویس بهداشتی در گذشته) یاد می‎شود برخوردار بوده و پایابی که نیازمند بهسازی و مرمت است اما شاکله مسجد به اهتمام اداره کل میراث فرهنگی مرمت شده است.

عباس آقا ما را به پشت بام مسجد که به بافت تاریخی اشراف دارد، می‌برد و با اشاره به نورگیر مسجد می‌گوید: تمام شیشه‌های رنگی این نورگیر همگی قدیمی هستند و در گذشته نور مسجد را تامین می‌کردند.

وی در مورد پشت بام متفاوت مسجد می‌گوید: این پشت بام که مانند صحن مسجد جامع ساخته شده و بخشی از آن بالاتر و بخشی پایینتر است در حقیقت تابستان خانه مسجد به شمار می‌رود که در گذشته در قسمت پایینی نمازگزاران مرد و در قسمت بالاتر نمازگزاران زن نماز جماعت می‌خواندند.

blank

 

پنجره‌های پایینی مسجد که رو به کوچه هستند در واقع نورگیرهایی گین هستند که از داخل مسجد پوشیده شده‌اند، اقای بهجو در این باره نیز می‌گوید: این نورگیرها امکان سرقت را بالا برده بودند و به همین دلیل آن‌ها را از داخل با آجر پوشاندیم.

البته عباس آقا یاداوری می‌کند که این مسجد بخشی از خانه یک تاجار به اسم «محمد علی عرب» در زمان قاجار بوده به طوری که مسجد به نام وی و برای وی ساخته شده است که خانه او نیز در مجاورت همین مسجد قرار دارد.

در خصوص مشکل سرویس بهداشتی مسجد از «علی پورسلمان» معاون سرمایه گذاری اداره کل اوقاف رفتیم، وی در خصوص این مسجد که بخش سرویس بهداشتی آن سالهاست راکد است، اظهار می‌کند: به محض جذب اعتباری برای مساجد به این بنا نیز اختصاص خواهیم داد.

وی با بیان این که این مسجد درآمدی ندارد، تصریح می‌کند: از آنجایی که مسجد درامد ندارد باید منتظر تامین اعتبار برای مسجد باشیم و این مسئله مستلزم تعیین اعتبارات دولت جدید است.

منبع: ایسنا

مرتبط:

«پوترا»؛ مسجدی با معماری ایرانی-اسلامی در میانه آب

آشنایی با مسجد اموی دمشق مهمترین آثار تاریخی دمشق

حیات کارگاه‌های خشت‌زنی شهر میراث جهانی یزد

خشت از مصالح بومی شهر میراث جهانی یزد است که منجر شده تا این شهر به عنوان تنها شهر خشت خام جهان مطرح شود.

خشت که یکی از مصالح ساختمانی  ایجاد شده از خاک آمیخته با آب و گل و خشک شده در آفتاب است، معمولاًبه اشکال و ضخامت‌های مختلف می‌تواند تولید شود ولی مرسوم‌ترین آن شکل مربع به ضلع ۲۰ سانتیمتر و به ضخامت ۵ سانتی‌متر است.

خشت یکی از مصالح بومی سازگار با محیط زیست است و همین مساله نیز منجر شده تا یزد بتواند یکی از شاخصه‌های شهر پایدار را کسب کند.

با وجود مزایایی که خشت نسبت به سایر مصالح ساختمانی دارد، امروزه حرکت به سمت توسعه منجر به استفاده کمتر از این نوع مصالح شده است ولی هنوز هم در شهر یزد کارگاه‌های خشت‌زنی فعال هستند و خانه‌های خشتی ساخته می‎شوند.

خشت که از مصالح ساختمانی قدیمی و با اصالت است از گذشته تاکنون مورد استفاده معمارانی که در حوزه ساخت و ساز و ترمیم بناهای قدیمی فعالیت دارند استفاده می‌شود.

علاقه معماران به استفاده از خشت در ساختمان سازی علاوه بر زیبایی و اصالت بخشیدن به بناهای قدیمی مناسب بودن این مصالح ساختمانی با هر چهار فصل  و مقاوم بودن آن در برابر آب، گرما و سرماست.

خشت ترکیبی از گل نَر، آب و شن ریزه است که کارگاه خشت‌زنی میراث فرهنگی استان یزد یکی از این کارگاه‌ها با تولید روزانه ۵۰۰ خشت در استان یزد است.

blank

blank

blank

blank

blank

منبع: ایسنا

مرتبط:

ماجرای راهروهایی زیرزمینی خانه‌های تاریخی یزد چیست؟

جنبش سیاه جامگان چگونه به یزد رسید؟

حمله مغول‌ها به یادگار انوشیروان

«مهرپادین» مجموعه‌ای تاریخی در قلب سرزمینی به یادگار مانده از دختر انوشیروان در باغشهر تاریخی مهریز در استان یزد که هر کدام از بناهایش روایاتی جالب و شنیدنی دارد؛ از کُشته‌خانه‌ای که حکایت از قربانیان حمله مغول‌ها دارد تا حسینیه‌ای که روزگاری یک قلعه دفاعی بوده است.

سخن در مورد باغشهر تاریخی دیار کهن یزد واقع در فلات مرکزی ایران است؛ سرزمینی که وجود آثار ارزشمند تاریخی در اقصی نقاطش و در سالهای اخیر کشف اشیای بسیار قدیمی و گورستان متعلّق به دوران پیش از اسلام در کاوش‌های باستان‌شناسی محوطه‌ی اشکانی روستای مَدوار(غربالبیز)، نشان از تمدنی کهن در این منطقه دارد. اینجا مهریز است؛ شهری که البته در روزگاران پیشین «مهرگرد» و سپس «مهریجرد» نامیده می‌شده و بنای آن را به «مهرنگار» دختر انوشیروان نسبت می‌دهند.

در کتاب تاریخ جدید یزد در مورد این شهر چنین گفته می‌شود: «شاه قباد درگذشت و انوشیروان به پادشاهی نشست و عدل و داد در اقصای عالم منتشر شد. او را از دختر خاقان ترک، دو فرزند آمد؛ یکی پسر و دیگری دختر. پسر را هرمز نام نهاد و دختر را مهرنگار و چون فرزندان او بزرگ شدند، انوشیروان یزد را به مهرنگار بخشید و مهرنگار از مداین مقنیان را به یزد فرستاد و در یزد بسیار عمارت ساخت و در نزدیکی شهر به هشت فرسنگی، دهی معتبر ساخت و آن را مهرگرد نام کرد و اکنون آن قریه را مهریجرد می‌خوانند. مهرنگار در مهریجرد قناتی بنیان کرد و آن‌ را مهرپادین نام گذاشت و در آن محل، محله عالی ساخت بنام مهرآباد».

واژه‌ی مهرپادین از دو کلمه «مهر» و «پاد» تشکیل شده که مهر همان «خورشید» است و پادین به روایتی یعنی «سرزمین» و در مجموع عبارت است از «خاستگاه سرزمین خورشید». اکنون محله‌ای تاریخی به همین نام در مهریز وجود دارد که قدیمی‌ترین بخش بافت آن مربوط به قرن هشتم هجری قمری و دوران ایلخانی (حکومت محلی آل‌مظفر) در یزد است.

البته مجموعه مهرپادین شامل مسجد، حمام، آسیاب، حسینیه و بخشی به نام کُشته‌خانه، یکی از جاذبه‌های این سرزمین تاریخی و میراثی است که هر ساله گردشگران و مسافران زیادی را جذب دیدنی‌های خود می‌کند.

 

کُشته‌خانه و بقعۀ امامزاده غیاث الدین

جنب مسجد جامع و در جانب شرقی میان‌سرا، بقعه‌ای با گنبدی رفیع قرار دارد که مردم از قدیم به آن «کُشته‌خانه» می‌گفتند و امروزه آن را «امامزاده سیّد غیاث الدین» از فرزندان امام موسی بن جعفر می‌شمارند.

به گفته‌ی اهالی در زمان حمله‌ی مغولان، مردم به این مکان مقدس پناهنده می‌شوند ولی سربازان مغول، خشتی را لای پارچه‌ پیچیده و با عنوان این که قرآن است، سوگند می‌خورند که اگر در را بگشایند، به آن‌ها کاری نخواهند داشت. مردم هم فریب خورده و در را به روی مغولان می‌گشایند. مغولان نیز همه‌ی آنها را کشته و با لباس و اسباب‌شان در همان ‌جا دفن می‌کنند و از آن پس به این مکان «کُشته‌خانه» می‌گویند.

همچنین روایت دیگری وجود دارد که در همین زمان(حمله مغولان)، ۴۰ دختر از ترس دشمن به این مکان فرار کرده و از خداوند می‌خواهند که زمین دهان باز کند و آنجا فرو روند و این گونه می‌شود. ۴۰ دختر در آن‌جا ناپدید می‌شوند و این بخش از مجموعه به «چهل دختران» مشهور می‌شود.

و اینها بخشی از گفته‌های «ساشا ریاحی‌مقدم» در خصوص کُشته‌خانه به عنوان یکی از بخش‌های مجموعه مهرپادین است، این کارشناس میراث فرهنگی در این باره اظهار می‌کند: این بنای معظم، ایام زیادی به صورت خرابه‌ای برجا بود تا این که مردم در سال ۱۳۴۲ شمسی به مرمت و بازپیرایی آن همت گماشتند و در سال‌های اخیر مجدداً اقداماتی روی بنای امامزاده صورت گرفته که خطوط و نقوش قدیمی را به طور کل پنهان کرده است.

وی اضافه می‌کند: در میان این بقعه، صورت قبری به بلندی ۱.۲۵ و عرض ۱.۲۵ و طول ۲.۵۰ متر قرار دارد و اطرافش کاشی‌کاری شده و قبل از مرمت‌های اخیر بیش از یک متر از آن زیر خاک بوده است. از حیث ویژگی‌های معماری ساختمان امامزاده سید غیاث‌الدین، بسیار ساده و بی‌پیرایه و شامل یک اتاق، چهار گوشه‌ی منتظم بزرگ و همچنین دارای مقرنس‌های گچ‌ اندود است.

معاون سابق میراث فرهنگی یزد در مورد دیگر جزئیات این بنا می‌گوید: سطح گنبد با آجرهای مربع‌شکل پوشیده شده و حدود سه متر از ارتفاع و ساقه گنبد گچ اندود شده است.

blank

 

حمام کردن با آب قناتی موسوم به مهرپادین

«ساشا ریاحی‌مقدم» پژوهشگر دکتری مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی و مدرس دانشگاه در گفت‌وگویی در مورد ارزش‌های میراث معماری مجموعه‌ی مهرپادین به عنوان خاستگاه سرزمین خورشید یاد و در خصوص حمام این مجموعه بیان می‌کند: حمام مهرپادین یکی از قسمت‌های این مجموعه است که در فاصله‌ی اندکی از ورودی مسجد جامع و امامزاده قرار دارد و از لحاظ ساماندهی عناصر و فضاهای حمام ایرانی در نوع خود قابل توجّه است.

وی ادامه می‌دهد: ساختمان وضع موجود حمام، مربوط به دوران قاجاری است ولی با کمی دقت و مطالعه بیشتر می‌توان حدس زد که بنای اولّیه آن به زمان پیش از قاجاریه باز می‌گردد.

وی اضافه می‌کند: معمولاً حمام‌هایی که دارای یک مجموعه فضایی هستند، به طور ساعتی برای زنان و مردان مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین حمام‌های موجود در بازارها اغلب فقط مردانه بوده ولی حمام تاریخی مجموعه مهرپادین دارای دو بخش مجزا برای استفاده خانم‌ها و آقایان در طول روز بوده است.

ریاحی مقدم با بیان این که حمام کوچک‌تر به آقایان اختصاص داشته و حمام بزرگتر مختص خانم‌ها بوده است، می‌گوید: حمام کوچکتر(مردانه) دارای یک در چوبی است و یک راه‌ پله‌ی نیم مدور، امکان دسترسی به سربینه یا همان رختکن را فراهم ساخته است، فضای سربینه (رختکن) دارای طاقچه‌های متعددی است و در وسط آن یک حوض آجری هشت ضلعی با اندود سیمان به عمق حدود یک متر و پاشویه قرار دارد و از روزن پوشش گنبدی خود نور می‌گیرد.

وی ادامه می‌دهد: دور تا دور سربینه، سکوهایی جهت پهن کردن اسباب و رخت مشتریان تعبیه شده و در زیر سکوها فضاهای کوچک کنگره‌ای به منظور قرار دادن کفش استحمام کنندگان ساخته شده است.

این کارشناس میراث فرهنگی با بیان این که با یک اختلاف سطح جزئی و از طریق میاندر می‌توان به گرمخانه یا محل شست‌وشو رسید، تصریح می‌کند: فضای میاندر معمولاً راهرویی با پیچ و خم است که سربینه را به گرمخانه متصل می‌کند و دمای بدن را متعادل می‌کند، گرمخانه‌ی حمام مردانه فضایی به ابعاد ۲.۹۰ در ۴.۵ متر با سقف کوتاه گنبدی به ارتفاع حدود ۲.۷۰ متر و دو نورگیر است که هر نورگیر متشکل از دهانه‌ی هفت کوزه‌ی سفالی است.

وی با بیان این که در دور تا دور این بخش به تناوب یک طاقچه بلند و یک طاقچه کوتاه تعبیه شده و در کنار آن حوض کوچکی به عرض حدود یک متر وجود دارد، می‌گوید: خزینه امروزه جای خود را به دوش‌ها در قسمتی پائین‌تر از سطح گرمخانه داده، به طوری که پوشش آن هم سطح کف فعلی کوچه مجاور آن است.

وی در مورد ویژگی‌های دیگر این حمام تاریخی می‌گوید: ابعاد آجرهای به کار رفته در ساخت این حمام بسیار متنوع است که مرمت بنا در دوره‌های مختلف را نشان می‌دهد، حمام بزرگتر که جهت استفاده زنان بوده تا چندی پیش فعالیت داشته و از نظر فضایی، تفاوت عمده‌ای با حمام کوچکتر ندارد.

وی ادامه می‌دهد: پس از در ورودی و هشتی، سربینۀ این حمام دارای پلان هشت ضلعی است و مانند حمام کوچکتر در وسط آن یک حوض هشت ضلعی به عمق حدود ۵۰ سانتی‌متر با اندود گل و آهک ساخته شده و پیرامون این حوض پاشویه‌ای به عرض ۲۰ سانتی‌متر تعبیه شده است.

ریاحی مقدم با بیان این که کف گرمخانه چهار پله پائین‌تر از سربینه است و به وسیله یک دالان باریک (میاندر) به این فضا وصل شده است، تصریح می‌کند: در جانب شرقی آن یک خزینه و در دیواره‌ی جنوبی آن فضایی دیده می‌شود که مجرای عبور و کنترل آب خزینه بوده است.

وی با بیان این که آب مورد نیاز این حمام نیز از قناتی موسوم به مهرپادین تامین می‌شده است، می‌گوید: حمام مهرپادین دارای یک کتیبه از سنگ مرمر است که محتوای آن به این شرح می‌باشد؛ «کلیات عمرانی اردوی شماره دو مهریز تابستان ۲۵۳۷» که منظور از اردو، گروه‌های مرمت دانشجویی است.

blank

 

تنها آب انبار محله مهرپادین

یکی از دیگر بخش‌های این مجموعه تاریخی آب انبار مهرپادین است، ریاحی مقدم در مورد این بخش از مجموعه تصریح می‌کند: ساختمان آب انبار مهرپادین در جانب شمالی شبستان مسجد جامع این مجموعه قرار گرفته، تنها آب انبار موجود در محلۀ مهرپادین است و تمام ساکنان محلات کوچکتر هم از این آب انبار استفاده می‌کردند.

وی ادامه می‌دهد: البته پایاب یا پاکنه‌هایی در برخی از گذرهای محلات مهرپادین جهت تامین آب مورد نیاز ساکنین تعبیه شده است. سردر ورودی آب انبار آجری بوده و دهانه‌ی بزرگ ورودی آن ۳.۳۰ متر، پهنای دهانه‌ی راه پلکانی آن ۱.۸۰ متر و بلندای ورودی آن ۲.۳۰ متر است.

این فعال میراث فرهنگی با بیان این که از طریق ۳۵ پله که دوتای آن عریض‌تر است و احتمالاً به منظور یک توقف و مکث کوتاه بوده، می‌توان به مخزن آب یا پا شیر دسترسی یافت، می‌گوید: جرز یک دیوار خشتی و تخریب شده در ارتفاع حدود ۲ متری ورودی آب‌انبار نشان می‌دهد که کوچه مقابل ساختمان در گذشته به صورت ساباط (پوشیده با طاق) بوده است.

وی ادامه می‌دهد: خشت‌های قدیمی آن به ابعاد ۷×۳۰ ×۳۰ سانتی‌متر و آجرهای به‌کار رفته در بنا ۴×۲۳×۲۳ سانتی‌متر و اندود آن از گچ و خاک و ملات بین آجرها گل آهک است. در طرفین ورودی سکوهایی به منظور استراحت موقّت اهلی ساخته شده که به آن «تقّا» یا «پیرنشین» می‌گویند.

این فعال میراث فرهنگی تصریح می‌کند: عمق آب‌انبار از اولین پله ورودی تا پا شیر حدود ۱۷ متر است و چهار بادگیر با اندود کاهگل دارد. گنبد و بادگیرها بر روی سکوی مدور آجری ساخته شده‌اند و قطر پوشش گنبدی حدود ۱۰ متر است.

 

حسینیه‌ مهرپادین یا قلعه دفاعی؟

ریاحی مقدم به حسینیه مهرپادین به عنوان یکی از دیگر بخش‌های این مجموعه اشاره می‌کند و می‌گوید: در جانب غربی مسجد جامع کوچه‌ای سنگ فرش است که بخش عمده آن تخریب شده و از میان این گذر جوی باریکی می‌گذرد که در اطراف آن چند درخت توت و چنار قدیمی قرار دارد.

وی اضافه می‌کند: این جوی، مسیر قنات مهرپادین است که روگذر می‌شده و از جلوی ورودی مسجد به سوی آب انبار و آسیاب می‌رفته است، در حال حاضر در این مسیر آب چاه جاری می‌شود، بنای حسینیه که نام کنونی آن «حسینیه ارشاد» است، در ضلع غربی مسجد و جوی آب قرار دارد. طبق نظر کارشناسان قدمت اولیه این ساختمان به همان دوران آل مظفر و هم زمان با ساخت مسجد باز می‌گردد.

این فعال میراث فرهنگی با بیان این که با مطالعه‌ی بیشتر در شالوده‌ی ساختمان و نقش‌های موجود در دیواره‌های خارجی بنا می‌توان حدس زد، پیشینۀ این ساختمان کهن‌تر است، می‌گوید: شکل پلان حسینیه‌ی فعلی چهار ایوانی با میانسرای مرکزی است ولی در گذشته این بنا یک ساختمان تدافعی بوده و پیش از ساخته شدن قلعه مهرپادین در کشتخوان‌های دشت توده، این بنا قلعه دفاعی محله‌ی مهرپادین بوده است.

وی با بیان این که ساختار فضایی قلعه پس از ساخت حسینیه به طور کلی از بین رفته و اکنون بنایی عظیم با چهار ایوان، دو ورودی و حجره‌هایی در دو اشکوب در ایام محرم پذیرای عزادارن حسینی است، می‌گوید:  ارتفاع باقیمانده‌ دیوار بیرونی خشتی آن حدود ۱۵ متر است و نقوش و تیرکش‌هایی در قسمت بالای آن دیده می‌شود البته ابعاد خشت‌های بکار رفته در ساخت آن حدود ۱۰×۲۴×۲۹ سانتی‌متر است.

blank

 

آسیاب مدفون مهرپادین قربانی خیابان‌کشی

ریاحی مقدم از بخش دیگر مجموعه تاریخی مهر پادین مهریز با عنوان بازارچه و آسیاب یاد می‌کند و می‌گوید: در پیرامون مجموعه فوق، بناهای دیگری چون آسیاب و بازارچه وجود داشته که به دلیل تعریض خیابان‌های مجاور از بین رفته‌اند.

وی اضافه می‌کند: آسیاب بزرگ مجموعۀ مهرپادین به طور کلی در زیر خیابان مدفون شده و تنها یادی از بزرگی و عظمت آن در خاطرات ساکنین کهنسال محله باقی مانده است ولی از بازارچۀ روبروی مسجد جامع تعداد کمی حجره باقی است که بدون عملکرد تنها یادی از بازارچه کهن و داد و ستد را تداعی می‌کند.

وی تصریح می‌کند: وقتی از آسمانه و گنبد مسجد جامع به بازارچه و پوشش ساختمان‌های مخروبه سمت دیگر خیابان جدیدالاحداث نگاه می‌کنیم کاملاً توالی سقف‌های گنبدی در پی یکدیگر قابل مشاهده است

مسجدی ساده با محلی برای اعتکاف

معاون سابق میراث فرهنگی استان یزد در خصوص مسجد جامع مهرپادین نیز تصریح می‌کند: پایه و اساس مسجد جامع مهرپادین مربوط به قرن هشتم هجری قمری و دوران آل مظفر است، این مسجد بنایی تک مناره با دو بخش تابستانه و زمستانه (گرمخانه یا شبستان) دارد که بخش زمستانه در ضلع شمال شرقی ایوان قرار دارد.

وی اضافه می‌کند: شبستان، ایوان و قسمت‌های دیگر به طور کامل مرمت و بازسازی شده است و دیگر نشانی از آثار قدیم آن اکنون به جای نیست، سردر ورودی مسجد آجرکاری شده و آرایۀ خاصی بر روی آن دیده نمی‌شود، منارۀ مسجد نیز در سمت چپ ورودی قرار دارد و بلندای وضع موجود آن حدود ۲۰ متر و قطر آن حدود ۳.۲۰ متر است، البتّه طبق روایات اهالی محلّه، ارتفاع مناره تقریباً دو برابر وضع موجود آن بوده است.

ریاحی مقدم با بیان این که ساختار بدنه این مسجد از خشت ساخته شده و سطح بیرونی با ملات کاهگل و آهک اندود شده است، می‌گوید: در کمر مناره، کتیبه‌ی بندواره‌ای از کاشی معرق به خط نسخ به فاصله پنج متر از زمین نصب شده است که متأسفانه قسمتی از آن ریخته است.

وی در خصوص آنچه از کتیبه تاریخی باقی مانده می‌گوید: «تَقَرب اِلی الله تعالی … الی حاج محمد بن …. عمل المحفوظ فی رجـ …». ظاهراً بانی منار و احتمالاً مسجد، و یا قسمتی از آن، محفوظ بن محمد بن الحاج الدّین علی است که قبر پسرش علی بن محفوظ بن محمد در مقبرۀ شیخ محمد در خانقاه میبد دیده شد و سنگ قبرش آنجا قرار دارد. به گفته اهالی در قسمت بالای کاشیکاری کتیبه‌ای وجود داشته که بر روی آن عبارت است: «عمل استاد محمد شجاع ‌بنا» نوشته شده که در حین مداخلات بازسازی و مرمت از بین رفته است. پایه مناره به ارتفاع حدوداً ۱.۲۰ متر دارای آجر چینی مدوّر است.

وی ادامه می‌دهد: در بدنه‌ی مناره منافذی جهت تأمین روشنایی و تهویه هوا وجود دارد، ساختمان مسجد به شیوۀ تک ایوانی بنا شده و گنبدخانه، ایوان، شبستان، میانسرا و دالان‌ها از اصلی‌ترین فضاهای آن به شمار می‌روند که ایوان و گنبدخانه در ضلع جنوبی قرار دارد، در فاصله‌ی بین ایوان و شبستان، میانسرای چهار گوشه‌ی نامساوی با ابعاد ۱۰.۷۰ × ۲۰.۵۰ متر قرار گرفته است.

وی تصریح می‌کند: پهنای جلوخان ایوان حدود ۸ متر و کاملاً ساده است، در اطراف صحن نورگیرهایی مشبک با استفاده از خشت ساخته شده و فضاهای دالان شرقی و غربی دو اشکوبه است که فضای اشکوب بالایی به زنان اختصاص داشته است، محراب مسجد بسیار ساده بوده و به طور کامل و بازسازی شده و در طرفین آن دو فضای کوچک وجود دارد که احتمالاً محل اعتکاف بوده است.

ریاحی مقدم در مورد دیگر جزئیات این بنای تاریخی می‌گوید: گنبد مسجد به صورت گردچین و آجری است و قطر آن ۱۳.۵ متر و بلندای آن حدود ۸ متر می‌رسد، مسجد زمستانه یا گرمخانه با همان پلان و فرم اصیل شبستانی موجود بوده که در ظاهر کاملا بازسازی شده است البته زیلوهای نفیس و زیبایی وقف این مسجد شده است.

 

مجموعه ابنیه تاریخی مهرپادین شامل مسجد جامع (زمستانه و تابستانه)، قلعه، حمام، آب‌انبار، حسینیه، بازارچه و تعداد زیادی خانه‌های قدیمی خشتی با نورگیر و بادگیرهای زیباست ولی افزایش تعداد ساکنین، تحولات اجتماعی، فرهنگی و نیازهای زندگی در دوران معاصر باعث از بین رفتن بخش عظیمی از بافت با ارزش کوچه باغی در مهرپادین شده است.

منبع: ایسنا

ماجرای راهروهایی زیرزمینی خانه‌های تاریخی یزد چیست؟

یکی از ویژگی‌های کمتر دیده شده خانه‌های تاریخی را می‌توان در بافت ارزشمند جهانی یزد دید، داشتن راهروهایی زیرزمینی که منجر به اتصال خانه‌ها به همدیگر می‎شود، اما ماجرای این راهروهای زیرزمینی که در برخی از خانه‌های تاریخی باقی مانده چیست؟

یکی از میراث به جای مانده از دوران گذشته که شاید کمتر در مورد آن صحبت شده، راهروهای تارخیی خانه‌های قدیمی یزد است که در قسمت زیرین بافت تاریخی هنوز آثار آن به وضوح دیده میشود و مواردی از خانه‌ها نیز هنوز شاهد وجود این راهروها در خانه‌هایشان هستند.

هرچند خطوط آب و گاز و بعضا آسفالت خیابان موجوب مسدود شدن بسیاری از این مسیرها و راهروها شده اما هنوز برخی از خانه‌ها از راهروهای مرموزی خبر می@دهند که گاها تا خانه همسایه ادامه دارد.

این مسیرهای قدیمی که بعضا دست نخورده همچنان در زیر خانه‌های تاریخی وجود دارند،به کجا خواهند رسید؟ و چرا و به چه علتی ایجاد شده‌اند و قدمت آن‌ها متعلق به چه زمانی است؟

«سیدمصطفی فاطمی» مدیر کل میراث فرهنگی یزد همانند ساکنان بومی بافت در مورد این راهروها به خبرنگار ایسنا می‌گوید: در گذشته و در جنگ جهانی اول که یزد دچار قحطی فراوانی نیز بوده است، مردم از ترس گروه‌های خارجی دشمن به این قسمت‌ها پناه می‌بردند.

وی تصریح می‌کند: در این زمان‌، در مقابل ترس از دشمن فرزندان و همسران خود را در این بخش‌های زیرزمینی پنهان می‌کردند و با مقداری غذا مقابل راهروها را با دیواری تیغه‌ای می‌پوشاندند تا دشمن متوجه این خانواده‌ها نشود و چه بسا بسیاری از این افراد در صورت اسیب دیدن شوهران همینطور پشت دیوار مانده تا می‌میردند.

این مسئول در مورد استفاده از این راهروها در دوره‌های بعدی بیان می‌کند: هر چند ساخت این راهروها منسوخ شده بود اما در زمان‌های بعدی در مورد وقایعی مانند کشف حجاب از انها استفاده شده است.

فاطمی در مورد این راهروهای زیرزمینی می‌گوید: این راهروها که هنوز هم در برخی از خانه‌های بافت تاریخی یزد وجود دارد، عموما بین خانه‌های یک قوم مانند عرب‌ها و همسایگان و مقاصدی مانند مسجد و حمام‌های عمومی ساخته می‌شده است.

البته در تاریخ مکتوب و شفاهی یزد از راه‌های زیرزمینی و مسیرهای زیرزمینی نیز یاد شده است که برخی مربوط به مسیرهای قنات و برخی راهروهای زیرزمینی است که از ابتدای تاریخ یزد در کتب مختلف و دوران مختلف از قرون اولیه اسلامی تا دوران اسلامی از این راهروها استفاده می‌شده است.

در دوران آل مظفر راه‌های رفت و برگشتی به بیرون شهر بوده و بعضا از ارتباط این راه‌ها برای تردد سربازها استفاده می‌کردند. جنگ‌های مختلف مانند دوران افغان‌ها و صفویه و دیگر جنگ‌ها نیز جزو مواردی است که این راهروها مورد استفاده قرار گرفتند تا جنگ اول و دوم جهانی که پایشان به یزد هم باز شده از این مسیرها استفاده می‌شده است.

این راهروها که امروزه هنوز در برخی از خانه‌های تاریخی و حتی مساجد علمیه یزد وجود دارد و تخریب نشده با وجود منسوخ شدن، توسط مالکان این خانه‌ها مورد استقبال قرار گرفته و بعضا درصدد احیای این مسیرها هستند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

ثبت خانه فقیهی زرتشتی‌نشین در بافق یزد

یخچال میبد _یادگارهای یزد

برگزاری اولین جشنواره استانی هنرهای تجسمی به مناسبت ثبت جهانی یزد

نخستین جشنواره استانی هنرهای تجسمی استان یزد با هدف شناسایی و معرفی استعدادها، ایجاد تکاپو در جامعه هنری و همچنین بزرگداشت سالروز ثبت جهانی یزد به مدت یک ماه از سوی سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری یزد و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان برگزار می شود.

موضوعات این جشنواره استانی هنرهای تجسمی در رشته‌های عکاسی، نقاشی، طراحی پوستر و نقاشی خط با موضوعاتی اعم از  ویژگی‌های خاص معماری یزد و عناصر کمتر دیده شده آن، فرهنگ و هنر و اقتصاد شکل گرفته در بافت تاریخی، شرایط اقلیمی سخت در یزد و ارتباط آن با معماری و فضاهای شهری، قناعت و سخت کوشی مردم این خطه و چگونگی تردد در بافت تاریخی و نقاط قوت و ضعف آن است.

باتوجه به این که ثبت شهر تاریخی یزد به عنوان اولین شهر جهانی ایران از مهمترین رویدادهای گردشگری در سال‌های اخیر به شمار می‌آید، لازم است هنرمندان در ثبت و نمایش  این شهر از دیدگاه خود وارد عرصه شده و پیوندی دلنشین میان هنر و معماری را به تصویر کشیده و ثبت کنند.

به نقل از روابط عمومی سازمان فرهنگی اجتماعی ورزشی شهرداری یزد، فراخوان و جذب آثار تا ۱۸ مرداد ماه است و آثار پذیرفته شده در نمایشگاه آنلاین به صورت مجازی از طریق اینستاگرام در معرض دید بینندگان قرار می گیرند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

یزد؛ شهر قنات، قنوت و قناعت

یخچال میبد _یادگارهای یزد

ایران‌ زیباست؛ مسجد جامع کبیر یزد