نوشته‌ها

خلیج‌فارس، نام، تاریخ و جغرافیا (بخش پایانی)

نقش سر چارلز بلگریو در تغییر نام خلیج‌فارس

در سال ۱۹۵۵ م/ ۱۳۳۴ شمسی (۱۳۷۴ قمری) سر چارلز بلگریو (Chales Belgarave Sir) یکی از دیپلمات‌های انگلیسی که مدت سی سال در خلیج‌فارس اقامت کرده بود، در مقاله‌ای در مجله عربی زبان بحرین، فریبکارانه این جمله را نوشت: «خلیج‌فارس که اعراب آن را خلیج العربی می‌گویند.» و بدین‌وسیله بود که این سیاستمدار انگلیسی برای اولین بار فتنه‌ای را کاشت که در مهروموم‌های بعد مورد استفاده ناسیونالیست‌های عرب قرار گرفت. (مجتهد زاده، ۱۳۷۸: ۶۱)

در سال ۱۹۵۸ م/ ۱۳۳۷ شمسی (۱۳۷۷ قمری) این اصطلاح مورد استفاده عبدالکریم قاسم که با کودتایی در عراق به قدرت رسیده بود، قرار گرفت. او برای برانگیختن احساسات عمومی اعراب علیه ایران، نام خلیج عربی را به‌جای خلیج‌فارس به کار گرفت. تبلیغات خلیج العربی در بین عرب‌ها طرفداری پیدا نکرد.

پس از عبدالکریم قاسم، جمال عبدالناصر، رهبر مصر که به‌شدت طرفدار پان‌عربیسم بود، این اصطلاح جعلی و هدف‌دار را به کار گرفت تا به‌واسطه اختلافاتی که با محمدرضا شاه بر سر مسئله شناسایی اسرائیل از طرف ایران داشت، بهره برد. اقدام ناصر چون با جریان ناسیونالیسم عرب همراه شده بود، اثرات منفی خود را در منطقه شیخ‌نشین‌های کرانه جنوبی خلیج‌فارس به‌جا گذاشت.

در سال ۱۹۶۴ م / ۱۳۴۳ شمسی (۱۳۸۴ قمری) اتحادیه عرب برای نخستین بار نام مجعول خلیج العربی را در یک سند رسمی ذکر کرد و به دنبال آن، تصمیم گرفت این نام را در برنامه‌های درسی کشورهای عضو اتحادیه عرب و مکاتبات رسمی به کار ببرد.

در حال حاضر کشورهایی مانند امارات متحده عربی و قطر در مکاتبات و پژوهش‌های تاریخی و جغرافیایی خود با یکدیگر واژه خلیج به‌تنهایی و زمانی خلیج العربی را به کار می‌برند. این در حالی است که در تمام سازمان‌های بین‌المللی و اطلس‌های جهانی همواره نام تاریخی و واقعی خلیج‌فارس به کار می‌رود و برخی از دانشمندان و دانشگاهیان کشورهای عربی نیز تغییر نام خلیج‌فارس به خلیج العربی را مورد تمسخر قرار داده و تلاش برای دگرگون کردن این نام را محکوم کرده‌اند.

خلیج‌فارس در دوران باستان

کرانه‌های خلیج‌فارس از دوران گذشته به دلیل ثروت‌های فراوان و موقعیت ممتازی که داشته، همواره عمران و آباد بوده و مرکز بسیاری از تمدن‌هایی که در منطقه بین‌النهرین به وجود آمده، بوده است.

دولت ایلام که در قلمرو آن شوش شروع می‌شد و تا کرانه‌های شمال خلیج‌فارس و بوشهر کنونی (لیان قدیم) گسترش می‌یافت، نخستین دولتی بود که از این آبراه مهم و استحکامات آن استفاده می‌کرد. لیان (Lyan)، در زمان سلسله ایلامی یکی از مراکز مهم فرهنگی و تجاری به شمار می‌رفت، این شهر تاریخی پل ارتباطی ایلامی‌ها با نواحی اقیانوس هند و جنوب شرقی آسیا بود. پادشاهان معروف ایلامی در دوران طلایی این تمدن همچون شیل هاک اینشوشیناک، هوبان نومنا و شوتروک ناخونته در این منطقه معابد و بناهای مذهبی احداث کرده بودند. از جمله این بناها می‌توان به معبد کیریریشه ایزد بانوی ایلامی در منطقه دستک (Dastak) و سَرتُل (Sertol) در جنوب شهر بوشهر امروز اشاره کرد. (مشایخی؛ ۱۳۸۲:۱۴)

در کاوش‌های باستان‌شناسی منطقه لیان کتیبه‌های سنگی به خط میخی، چند خمره استخوان مردگان، چند مجسمه فلزی، سکه‌های قدیمی و آثار دیگری به دست آمد که هم‌اکنون در موزه لوور فرانسه نگهداری می‌شود. (اقتداری؛ ۱۳۴۸:۱۸۱) اگرچه دولت‌های سومر، اکد، کلده و آشور در کار تجارت و بازرگانی از این دریا استفاده می‌کردند، اما غیر از دولت بابل هیچ‌یک از آن‌ها نیروی دریایی مهمی نداشتند.

با ورود آریایی‌ها به ایران، اولین سلسله‌ای که در کوه‌های غربی ایران استقرار یافت و اقدام به تأسیس دولت کرد، مادها بودند. درباره حضور مادها در کرانه‌های خلیج‌فارس و سیادت دریایی آنان اطلاعی در دست نیست، اما جانشین مادها، پارس‌ها بودند که در سال ۵۵۰ ق. م به قدرت رسیدند و قلمرو آریایی آنان حوزه حدفاصل بین دریای پارس و دریای مدیترانه بود.

دوران هخامنشی، دوران سیادت دریایی ایرانیان بر خلیج‌فارس است. پارس‌ها  از طریق خلیج‌فارس و دریای عمان، قدرت خود را به سوت مصب سند و دریای سرخ ادامه دادند و با حفر کانالی، این دریا و رود نیل (در محل سوئز) را به یکدیگر پیوند دادند.

اهداف داریوش و جانشینانش که برای نخستین بار پس از ایلامیان توفیق آن را یافتند تا امپراتوری هخامنشی را از طریق راه‌های آبی و زمینی گسترش دهند، علاوه بر گسترش آن امپراتوری، فراهم کردن زمینه‌ها و شرایط بازرگانی و تجاری در آن روزگار بود. پس از کوروش و کمبوجیه، داریوش اول، اولین پادشاه ایران بود که توجه کاملی به اهمیت خلیج‌فارس کرد. او به‌خوبی دریافته بود که برای توسعه امپراتوری هخامنشی دست‌یابی به یک مسیر تجارت دریایی امری ضروری است. بنابراین، یکی از اقدامات مهم این پادشاه حفر کانال بین دریای سرخ و رود نیل بود که باعث شد ارتباط مستقیمی بین ایران، مصر و هند به وجود آورد.

داریوش در کتیبه‌ای که از او به‌دست‌آمده و به کتیبه حجر الرشید معروف است، با خطوط پارسی باستان، اکدی و هیروگلیف از چگونگی حفر این کانال شرحی آورده است تا آیندگان را از این کار مهم آگاه سازد. در این کتیبه چنین آمده است: «من داریوش، پادشاه ایران، مصر را تصرف کردم. من فرمان حفر این ترعه (کانال) را دادم…»

همچنین در کتیبه، عبارتی آمده که از خلیج‌فارس با عنوان دریای پارس یاد کرده است. این عبارت نیز چنین است: «دریا تیه هچا پارسا آئی تی؛ (Draya hacha parsa aity) دریایی که از پارس می‌رود، سر می‌گیرد.»

داریوش پس از حفر کانال سوئز، دریانوردی یونانی به نام اسکیلاکس کاریاندی (Scylax Caryanda) را به سفر اکتشافی هند اعزام کرد. اسکیلاکس پس از رسیدن به سواحل غربی هند، با عبور از جنوب عربستان و دریای سرخ به مصر رسید. این سفر دریایی نیز سبب شد تا خلیج‌فارس در توسعه بازرگانی این دوره اهمیت ویژه پیدا کند.

پس از فروپاشی دولت هخامنشیان در سال ۳۳۰ ق.م به دست اسکندر، این سردار مقدونی که به اهمیت خلیج‌فارس پی برده بود، به یکی از سرداران خود به نام نئارک (نئارخوسNearchus ) دستور داد تا سفر دریایی خود را به دهانه سند به سمت شمال خلیج‌فارس به انجام رساند. سفرنامه نئارک که از طریق کتاب آریان نیکومدی (۹۵-۱۷۵ م) به دست ما رسیده است، اطلاعات ارزشمندی از مسیر دریایی این دریانورد در اختیار ما قرار می‌دهد. با استناد به این سفرنامه و طبق نوشتار آریان، ناوگان نئارک پس از یک دریانوردی دشوار و پر از موانع، که پنج ماه به طول انجامید، اطلاعات فراوانی در مورد نقشه خطوط ساحلی شمال اقیانوس هند، دریای عمان و خلیج‌فارس تهیه کرد که در اکتشافات جغرافیایی عصر جدید مورد استفاده دریانوردان قرار گرفت.

تا قبل از سفر نئارخوس، برداشت‌های جغرافیایی از خلیج‌فارس مبهم بود و نویسندگان یونانی، خلیج‌فارس، خلیج عدن و دریای سرخ را تحت عنوان دریای اریتره نام‌گذاری می‌کردند.

مأموریت نئارک، شناسایی سواحل و لنگرگاه‌ها و نیز دیدار از شهرهای دریایی در طول مسیرش بود، او توانست این وظیفه مهم را تا هنگام رسیدن به نزدیکی شوش به‌خوبی عملی سازد. دریاسالار اسکندر در بازگشت، به سفر دریایی خود به کوگانا اشاره می‌کند که احتمالاً باید بندر کنگان کنونی در استان بوشهر باشد، او مدت ۲۱ روز در آنجا توقف کرد. همچنین در کنار رودخانه سیناکوس (مند کنونی) توقف کرد، سپس رهسپار مزامبریا (بندر بوشهر کنونی) شد. پس از آن از بندر ریگ و بندر دیلم، از بنادر شمالی استان بوشهر، عبور کرد و از آن مسیر دریایی به شوش رفت و سرانجام به اسکندر پیوست.

خلیج‌فارس در دوران سلوکی، اشکانی و ساسانی

سلوکیان که جانشینان اسکندر مقدونی بودند، نزدیک به یک قرن بر ایران حکومت کردند. آن‌ها هم مانند اسکندر به اهمیت خلیج‌فارس آگاه بودند. سلوکیان نُه شهر در کرانه‌های خلیج‌فارس بنا کردند که از جمله می‌توان به انطاکیه پارس یعنی بوشهر امروزی اشاره کرد. همچنین در زمان سلوکوس اول (۲۸۰-۳۱۲ ق.م) شخصی به نام مگاستن (Megasten) از راه خلیج‌فارس به هند فرستاده شد. او نخستین کسی بود که مطالبی در مورد سیلان نوشت. مستندات تاریخی بیانگر این واقعیت است که در دوران سلوکیان هم تجارت دریایی بین خلیج‌فارس و شرق دور وجود داشته است.

قوم پارت که بنیان‌گذار سلسله اشکانی بودند، دو قرن طول کشید تا کاملاً بر ایران مسلط شوند. پارت‌ها دولت قدرتمندی تشکیل دادند که بر سراسر ایران و از جمله بر خلیج‌فارس تسلط داشتند.

در عصر مهرداد دوم (۸۷-۱۲۳ ق.م) پادشاه اشکانی، رقابت‌های تجاری بین ایران و روم سبب شد تا پارت‌ها جاده ابریشم را ایجاد کنند.

در نیمه دوم حکومت پادشاهی اشکانی با وجود همه گرفتاری‌هایی که پارت‌ها در مرزهای غربی کشور با امپراتوری روم غربی داشتند، تجارت در خلیج‌فارس و بین بنادر آن با هند برقرار بود.

پارت‌ها از آبراه خلیج‌فارس استفاده شایانی کردند. یکی از دریانوردان یونانی که در حدود سال ۸۰ ق.م سفری به دریای سرخ و سواحل آفریقا و هند کرد، در سفرنامه خود به نقاطی اشاره می‌کند که در طرف خلیج‌فارس در دست پادشاهان اشکانی بوده است. در این سفرنامه قسمتی از سواحل جنوبی خلیج‌فارس با عمان را نیز جز قلمرو دولت اشکانی معرفی کرده است.

با فروپاشی دولت اشکانی و قدرت‌یابی ساسانیان در سال ۲۲۶ میلادی، پادشاهان این سلسله از همان آغاز حکومت توجه خود را به خلیج‌فارس معطوف کردند و در این راه تلاش فراوانی کردند.

توجه شاهان ساسانی به شهرسازی در کرانه‌های شمالی و جنوبی خلیج‌فارس، مهم‌ترین دلیل بر توجه آنان به این آبراه استراتژیک است. شاهد بارز این قول ساخته‌شدن بندرهایی چون هرمزادرشیر (اهواز)، وه اردشیر (سلوکیه)، وهمن اردشیر (بهمن اردشیر)، ریو اردشیر (بوشهر کنونی) و رام اردشیر و بت اردشیر در سواحل بحرین است.

شاپور دوم (۳۰۹-۳۷۹ م) توجهی خاص به دریای پارس داشت، تا آنجا که اقدام به ایجاد یک نیروی دریایی برای دفاع از مرزهای طولانی ایران کرد. سِر پرسی سایکس می‌نویسد: «از زمان سناخریب آشوری تا نیمه قرن چهارم میلادی، نخستین بار بود که یک نیروی دریایی در خلیج‌فارس پدید آمد. فرماندهی مستقیم این نیرو (که بیشتر برای رفع مزاحمت دزدان عرب سواحل و بسط قدرت دریایی امپراتوری ساسانی در خلیج‌فارس به کار گرفته شد) با شاهنشاه ساسانی شاپور دوم بود.»

گسترش قلمرو دریایی ایران تا سواحل شرقی عربستان و تجارت دریایی ایرانیان در سواحل عمان، هند و سیلان از ویژگی‌های دوران شاپور دوم ساسانی بود.

از مطالعه منابع عصر ساسانی و آثار متقدم اسلامی می‌توان نتیجه گرفت که پادشاهان دیگر ساسانی نیز به دریای پارس توجه داشتند، تا آنجا که وقتی شاهزاده یمنی برای نجات سرزمین خود از سلطه حبشی‌ها از خسرو انوشیروان یاری طلبید، پادشاه ساسانی برای کمک به مردم یمن، یکی از سرداران خود را به نام وهرز دیلمی، همراه سپاهی، مأمور کمک به سیف ابن ذی یزن، پادشاه آنجا کرد.

سپاه ایران از بندر اُبله در نزدیکی بصره سوار کشتی و عازم یمن شدند. بر پایه گزارش طبری، سپاه ساسانی با هشتاد فروند کشتی به‌سوی یمن حرکت کردند. شمار سپاهیان ایرانی حدود ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ نفر گزارش شده است. سپاهیان ساسانیان پس از حدود دو هزار مایل دریانوردی در خلیج‌فارس، دریای عمان و اقیانوس هند در ساحل یمن پیاده شدند. بر پایه گزارش منابع اسلامی، وهرز دیلمی با تدبیر و حیله جنگی بر سپاهیان فرمانروای حبشی یمن، مسروق بن ابرهه پیروز شد، در این جنگ ۳۰ هزار تن از حبشیان کشته شدند.

سپاهیان متحد ساسانی و عرب، نواحی مختلف یمن را یکی بعد از دیگری به تصرف درآوردند و سرانجام وارد صنعا مهم‌ترین شهر جنوبی عربستان شدند. طبری چگونگی ورود وهرز به شهر صنعا را چنین گزارش می‌کند: «وهرز روی به صنعا نهاد، و چون به دروازه آن رسید، گفت: عَلَم من هرگز خم نشود! دروازه را خراب کنید، پس دروازه را خراب کردند و وهرز داخل شهر شد و عَلَم افراشته را پس‌روی همی ‌بردند.»

پس از پیروزی ایرانیان در یمن، وهرز نامه به خسرو انوشیروان نوشت و چگونگی پیروزی سپاهیانش را گزارش کرد. به دستور خسرو، سیف ابن ذی یزن به‌عنوان پادشاه دست‌نشانده ایران در یمن به حکومت خود ادامه داد. در نتیجه این پیروزی دولت مقتدر ساسانی تجارت جهانی را در حوزه خلیج‌فارس تا یمن و عدن در اختیار گرفت و رقبای رومی را با مشکلات فراوان مواجه کرد.

منابع و مآخذ

ـ اصطخری، ابواسحاق ابراهیم (۱۳۴۰)، المسالک و الممالک، به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب

ـ اقبال، عباس (۱۳۲۸) بحرین و جزایر و سواحل خلیج‌فارس، چاپخانه مجلس، چاپ اول.

ـ اقتداری، احمد (۱۳۴۸)، آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان، تهران، انجمن آثار ملی

ـ باسورث، کلیفورد ادموند (۱۳۸۴)، نام‌گذاری خلیج‌فارس، ترجمه منصور چهرازی، پژوهشنامه خلیج‌فارس، ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا

ـ بلاذری، احمد بن یحیی (۱۳۴۸)، فتوح البلدان، ترجمه مصطفی خواجه‌نوری، تهران: انتشارات ابن‌سینا، چاپ اول

ـ چیت‌ساز، محمدرضا (۱۳۸۴)، خلیج‌فارس و خلیج العربی، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیج‌فارس در گستره تاریخ، به کوشش دکتر اصغر منتظم القائم، جلد دوم

ـ حدود العالم من المشرق الی المغرب (۱۳۷۳) با تعلیقات و مینورسکی، ترجمه میرحسین شاه، به تصحیح مریم میراحمدی و غلامرضا ورهرام، تهران: دانشگاه الزهرا

ـ حمزه ابن حسن اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء (تاریخ پیامبران و شاهان)، ترجمه جعفر شعار، تهران: امیرکبیر، ۱۳۶۷

ـ سایکس، پرسی (۱۳۷۰)، تاریخ ایران، ترجمه فخر داعی گیلانی، تهران: دنیای کتاب، جلد ۱

ـ سعیدی، محمد (بی‌تا)، خلیج‌فارس (۱)، خلیج‌فارس در روزگار باستان، تهران: اداره‌کل انتشارات رادیو

ـ گیرشمن، رومن (۱۳۶۸) ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه محمد معین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم

ـ محتهدزاده، پیروز (۱۳۴۹)، شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس، انتشارات عطایی، چاپ اول

ـ منتظر القائم، اصغر (۱۳۸۴) مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیج‌فارس در گستره تاریخ، پیشین، جلد اول

ـ ویلسن، آرنولد (۱۳۶۶) خلیج‌فارس، ترجمه محمد سعیدی، تهران: انتشارات علمی ـ فرهنگی، چاپ دوم

* گزارش از عبدالکریم مشایخی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی شعبه بوشهر

مرتبط:

«خلیج فارس» از کجا می‌آید؟

«خلیج فارس» از کجا می‌آید؟

احمد اقتداری در مقاله «خلیج فارس و نام آن» و محمدحسن گنجی در کتاب «وصف خلیج‌ فارس در نقشه‌های تاریخی» پاسخ‌هایی علمی به کسانی که به دنبال تحریف نام خلیج فارس هستند، داده‌اند.

همزمان با روز ملی خلیج‌ فارس (۱۰ اردیبهشت‌ماه) صفحه چشم و چراغ وابسته به فرهنگستان زبان و ادب فارسی مطالبی را درباره خلیج فارس و در پاسخ به تحریف نام آن منتشر کرده است.

احمد اقتداری در  مقاله «خلیج فارس و نام آن» که در نشریه اطلاعات سیاسی – اقتصادی (سال ۱۳۸۹، شماره ۲۷۱ _۲۷۲ صفحه، ۶۴- ۶۵)  منتشر شده نوشته است:

چند نمونه از منابع مشهور و معتبری که نام خلیج فارس در آن‌ها آمده است:

کهن‌ترین نامی که از خلیج فارس به جای مانده نامی است که آسوریان، پیش از ورود نژاد آریا به فلات ایران، بر این دریا گذاشته‌اند. در کتیبه‌های کهن آسوری از این دریا به نام «نار مرتو» به معنی «رود تلخ» یاد شده است.

در کتیبه‌ای که از داریوش بزرگ در تنگه سوئز یافته‌اند، در بیان صدور دستور داریوش برای حفر ترعه سوئز، «دریایی که از پارس آید» ذکر شده است.

هرودوت، مورخ یونانی، از دریایی به نام «اریتره» نام می‌برد که برای اقیانوس هند و بحر عمان و خلیج فارس اطلاق می‌شد.

فلاویوس آریانوس، مورخ یونانی، که در سده دوم میلادی می‌زیست، در کتاب خود به نام «لشکرکشی‌های اسکندر» نام این خلیج  را «پرسیکون کاای تاس» نوشته است

استرابون، جغرافی‌دان معروف یونانی، که در نیمه اول سده‌ نخست میلادی می‌زیست، می‌نویسد که عرب‌ها بین خلیج عرب (بحر احمر کنون) و خلیج فارس جای دارند. استرابون نیز نام «پرسیکون کاای تاس» را بر خلیج فارس به کار برده است.

بطلمیوس که در سده دوم میلادی زندگی می‌کرد، در کتاب معروف جغرافیای خویش که به زبان لاتین نوشته است، از این دریا به نام «پرسیکوس سینوس» یاد کرده است که درست به معنای «خلیج فارس» است.

مورخ رومی، کوینتوس کوروسیوس، که در سده نخست میلادی می‌زیست،  این خلیج را «آکواریوم پرسیکو» یعنی «آبگیر پارس» نامیده است.

نام خلیج فارس در زبان فرانسوی Golfe Persique، در انگلیسی Persian Gulf، در آلمانی Persischer Golf، در ایتالیایی Golfo Persico و در ژاپنی Perusha Wen است که در همه آن‌ها نام پارس وجود دارد.

در دوران اسلامی، نام این خلیج «بحر فارس» و «البحر الفارسی» و «الخلیج الفارسی» و «خلیج فارس» یاد شده. خوشبختانه نویسندگان، مورخان، جغرافی‌دان‌ها و جهانگردان دوران اسلامی کتب معروف و معتبری در این‌باره به جای گذاشته‌اند از آن جمله: ابن الفقیه، ابوعلی احمد بن رسته،  الطاهر بن المطهر المقدسی، ابوالقاسم محمد بن حوقل، ابن البلخی و بسیاری دیگر.

blank

 

 

این صفحه همچنین در مطلب دیگری به معرفی کتاب «وصف خلیج فارس در نقشه‌های تاریخی» پرداخته و نوشته است: در سال‌هایی که بدون توجه به اسناد و حقایق جغرافیایی و تاریخی و باستان‌شناختی، نام «خلیج فارس» تحریف می‌شد، پدر دانش جغرافیای نوین ایران، محمدحسن گنجی، و تنی چند از متخصصان جغرافیا و اسناد تاریخی، اثری تدوین کردند که پاسخی علمی و مستدل به این تلاش‌های مذبوحانه بود.

کتاب در سه بخش تنظیم شده‌ است. در بخش‌های نخست و سوم، مکتب‌های نقشه‌نگاری اسلامی و اروپایی معرفی شده و فهرست‌های متنوعی از عنوان‌های نقشه‌های مندرج در کتاب، نام‌های خلیج فارس، طراحان نقشه‌ها، کتاب‌شناسی منابع و غیره آمده ‌است.

بخش اصلی و دوم کتاب دربرگیرنده حدود دویست نقشه، از جغرافی‌دانان و نقشه‌نگاران دوران اسلامی و اروپایی است که وجه مشترک همه این نقشه‌ها، ذکر نام خلیج فارس در آن‌هاست. در فصل نقشه‌های اسلامیِ این بخش، چهل نقشه، و در فصل اروپایی صدوبیست نقشه آمده‌ است. همه این نقشه‌ها از مراکز آرشیویِ ایران و جهان، نسخه‌های خطی و چند نسخه چاپی گرفته شده‌اند و برخی از آن‌ها برای اولین‌بار در این کتاب منتشر و شرح داده شده‌اند.

کتاب «وصف خلیج فارس در نقشه‌های تاریخی» در قطع سلطانی چاپ شده و یکی از چند اثر پژوهشیِ ارزشمندی است که زیر نظر مرحوم دکتر حسن حبیبی در بنیاد ایران‌شناسی تدوین شد.

منبع: ایسنا

مرتبط:

۴۱ زیبای خفته ایرانی در خلیج فارس

قلعه هرمز _یادگار حضور استعمار در خلیج فارس

۴۱ زیبای خفته ایرانی در خلیج فارس

حدود ۹۵ جزیره در خلیج فارس وجود دارد که بیش از ۴۰ جزیره در جغرافیای ایران قرار گرفته است. بیشتر این جزیره‌ها زیستگاه گونه‌های جانوری، پایگاه نفتی و غیرمسکونی است و فقط در دو جزیره ایرانی زیرساخت گردشگری وجود دارد.

خلیج فارس حوزه مشترک ایران، بحرین، کویت، عمان، قطر و عربستان سعودی است. از بین این کشورها بیشترین جزایر متعلق به ایران است. بحرین که یکی از جزایر خلیج فارس نیز محسوب می‌شود، هفت جزیره دیگر را در مالکیت دارد. ۹ جزیره دیگر در محدوده کویت، پنج جزیره متعلق به عمان، هفت جزیره در حوزه استحفاظی قطر، ۱۱ جزیره در اختیار عربستان و ۱۶ جزیره دیگر در مالکیت امارات متحده عربی است. البته اختلافاتی بین ایران و امارات بر سر مالکیت جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، زرکوه و آریانا وجود دارد، هرچند اسناد و قراردادهای تاریخی مالکیت ایران بر سر این جزایر را اثبات و تایید می‌کند.

به جز قشم و کیش، که نام‌آشناتر از سایر جزیره‌های خلیج فارس هستند، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، هندورابی، لاوان، هنگام، ناز، لارک، سیری، فرور بزرگ و کوچک، فارسی، نگین، خارک، خارکو، شیف، مینو، خور موسی، دارا، صدرا، تهمادون، آریانا، زرکوه، شیدور، عباسک، ام‌الکرم، نخیلو، گرم، بونه، قبر ناخدا، سه دندون، مطاف، میر مهنا، ام سیله، شیخ کرامه، چراغی، مرغی و مولیات دیگر جزایر ایرانی خلیج فارس به شمار می‌آیند.

خلیج فارس

نیمی از این جزایر مسکونی بوده و در برخی از آن‌ها تاسیسات نظامی و نفتی مستقر شده است. بیشتر جزایرِ خالی از سکنه نیز به زیستگاه جانوری تبدیل شده‌اند. دسترسی به بیشتر این جزایر دشوار و در مواردی ناممکن بوده و گاه به مجوزهایی از فرمانداری، محیط زیست، منابع طبیعی و سایر نهادها نیاز دارد.

تردد مسافری بین بیشتر جزایر خلیج فارس با قایق‌های صیادی صورت می‌گیرد و دسترسی با اتوبوس دریایی و کشتی‌های مسافربری تنها برای تعداد محدودی از جزایر از جمله کیش، قشم، هرمز و خارک برقرار شده است. تردد دریایی بین جزایر معمولا ممکن نیست، مثلا از جزیره کیش نمی‌توان به قشم سفر کرد، باید به بنادر هرمزگان برگشت و از آن‌جا به قشم یا هرمز رفت. برای سفر به جزیره هنگام که در فاصله نزدیکی از جزیره قشم قرار دارد نیز باید حتما تا قشم رفت و از آن‌جا با قایق‌های صیادی به جزیره هنگام رسید.

برای سفر به جزیره ابوموسی که طرح تبدیل آن به منطقه گردشگری از زمان محمود احمدی‌نژاد مطرح شد و ناکام ماند، از هواپیماهای کوچک می‌توان برای جابه‌جایی استفاده کرد، که البته فقط ساکنان این جزیره چنین امکانی دارند و استفاده از این هواپیما برای مسافران تنها در صورت داشتن جوازِ ورود به ابوموسی امکان‌پذیر است. از تهران و بندرعباس نیز پروازهای موردی برای جزایر خارک و سیری وجود دارد، اما از آن‌جا که این دو جزیره به همراه لاوان محل استقرار دکل‌های نفتی و پایگاه مهم صادرات نفت به شمار می‌آیند، سفر به این جزایر برای گردشگر و مسافر بدون مجوز میسر نیست و عملا این جزایر برای گردشگران در دسترس نیستند.

در بین این ۴۱ جزیره، فقط کیش و تا حدی قشم برای گردشگری آماده شده‌اند. جزایر هنگام و هرمز که تردد مسافری به آن‌ها نیز انجام می‌شود، با وجود داشتن اقامتگاه‌های بومی، اما دارای ضعیف‌ترین خدمات گردشگری، به‌ویژه در بخش حمل و نقل عمومی هستند. از طرفی آماده نبودن محیط برخی از این جزایر با توجه به حریم‌های نظامی، محدودیت‌هایی را برای رفت و آمد و عکاسی گردشگران به‌وجود آورده است که سفر را چندان آسان نمی‌کند.

مرکز مطالعات خلیج فارس (موسسه مطالعات ژئوپولتیک استراتژیک تاریخ و جغرافیای خلیج فارس) در گزارشی به وضعیت جزایر ایرانی خلیج فارس پرداخته و با انتقاد از ضعف امکانات و فقر خدمات به‌ویژه در جزایر مسکونی خلیج فارس و در مقابل رونق گردشگری، تجارت و تولید ثروت در جزایر کشورهای عربی تاکید کرده است: جزایر ایرانی همچون الماسی هستند که می‌توانند عامل تولید و ثروت، رونق تجارت، جذب سرمایه‌گذار خارجی و توسعه صنعت گردشگری برای کل کشور شوند، اما امروز از مدیریت نادرست رنج می‌برند.

blank

 

در کلیات این گزارش آمده که اهالی جزایر مسکونی خلیج فارس با مشکلات عدیده اقتصادی، آموزشی، فرهنگی، رفاهی و درمانی مواجه‌اند. ساکنان برخی از این جزایر با وجود استقرار پایگاه‌های نفتی و دریایی از ثروت، اما در بیکاری و فقر به سر می‌برند و از ابتدایی‌ترین امکانات بی‌بهره‌اند و شغل اهالی بعضی از این جزایر فقط به صیادی محدود شده است.

مرکز مطالعات خلیج فارس یادآوری می‌کند که وسعت جزیره قشم ایران به تنهایی از ۲۲ کشور مستقل جهان بزرگ‌تر است. اگر ایران می‌خواست فقط یک جزیره مصنوعی شبیه قشم (بدون ویژگی‌های طبیعی) در خلیج فارس ایجاد کند، باید بالغ بر ۲۶۶۵ میلیارد دلار برای آن هزینه می‌کرد.

این اندیشکده پیشنهادها و طراح‌های در دسترس و واقع‌گرایانه‌ای را برای آبادانی و عمران جزایر خلیج فارس و خروج از وضعیت نامناسب رفاهی تهیه کرده است که به آن‌ها اشاره می‌شود:

حیاتی‌ترین نیاز مردمان جزایر آب شرب و برق است. در نبود آب شرب سالم، هیچ طرح عمرانی و رفاهی نمی‌تواند موفق شود. امروزه جزیره آبادان در خوزستان پس از طی کردن هشت سال ویرانی و جنگ و نابودی در جنگ تحمیلی،  متاسفانه هنوز از داشتن آب مناسب شرب و سازندگی و زندگی رفاهی مناسب محروم است.

کمک به صیادان جزیره و دادن امکانات رفاهی به آن‌ها برای رونق زندگی خود که تنها منبع درآمدشان از صید ماهی و میگو است. به همین منظور شرکت سهامی شیلات باید حاصل تلاش روزانه آن‌ها را خریداری و مبلغ آن را روزانه یا ماهانه پرداخت کند. ایجاد مراکز بهداشتی بسته‌بندی برای استانداردسازی صیدهای دریایی می‌تواند نه تنها به فروش آن کمک کند، بلکه پلی برای صادرات به دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس است.

ساخت سردخانه برای محافظت از محصولات دریایی صیادان جزیره می‌تواند به نحو ارزنده‌ای موثر واقع شود؛ زیرا با ذخیره‌سازی آبزیان در سردخانه صیادان می‌توانند زمینه را برای بسته‌بندی و صادرات به دیگر مناطق هموار کنند.

blank

اشتغال‌زایی از مولفه‌های مهم برای ایجاد رفاه اجتماعی در جزایر است. ساخت کارخانه‌های بومی بسته‌بندی و سردخانه یکی از پیشنهادات برای ایجاد شغل در جزایر است. از دیگر اقدامات برای به کارگیری نیروهای بومی منطقه ساخت کارخانه لنج‌سازی و تعمیر قایق‌های صیادی است.

برآورد موقعیت جزایر و ساخت اسکله‌های متناسب با موقعیت آن‌ها. ساخت اسکله‌های چوبی استوار و مناسب برای توقف صیادان و لنج‌های‌شان و همچنین بنادر تجاری و سوخت‌رسانی برای شناورهای غول‌پیکر.

ساخت مناطق ویژه گردشگری در جزایر. توریست‌های بسیاری تمایل به آن دارند که برای اوقات فراغت از سفر دریایی استفاده کرده و به جزیره‌ای در دریا بروند که هزینه‌های زیادی نیز برای‌شان در برنداشته باشد. از آن‌جایی که سفرهای توریستی به جزایری همچون کیش و قشم با هزینه‌های تقریبا زیادی انجام می‌شود، می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب و ایجاد پارک‌های دریایی، پلاژها، هتل و متل‌ها و فضای گردشگری با ورودی مناسب جریان زندگی و رونق و آبادانی و گردش سرمایه را در جزایر به حرکت انداخت.

گردشگری دریایی یکی از مهم‌ترین زیرشاخه‌های صنعت گردشگری است که در ایران به آن توجه کمتری شده است. در حال حاضر بخش خصوصی خواهان سرمایه‌گذاری در جزایر خلیج فارس برای رونق گردشگری در این مناطق است. با این وجود به‌رغم این‌که کشور ما از سواحل زیبایی در بخش‌های شمالی و جنوبی برخوردار است، اما نبود امکانات و تاسیسات مورد نیاز گردشگری، وسیله حمل و نقل دریایی و مجتمع‌های تفریحی دریایی در سواحل این دریاها باعث شده است تا درخواست گردشگران داخلی و خارجی برای استفاده از تورهای دریایی بی‌پاسخ بماند. ایجاد تورهای گردشگری دریایی برای اسکی و غواصی و … در جزایر می‌تواند باعث شکوفایی و رونق و آبادانی این مناطق شود.

منبع:ایسنا

مرتبط:

قلعه هرمز _یادگار حضور استعمار در خلیج فارس

نگاهی به جزیره کیش ، مروارید خلیج فارس

غواصی در خلیج فارس

حیات‌وحش دریایی کشور در خطر انقراض

مدیرکل زیست‌بوم دریایی سازمان حفاظت محیط‌زیست گفت:حدود ۱۶۰۰ گونه ماهی، ۱۰ گونه پستاندار دریایی، هفت گونه دلفین، پنج گونه لاک‌پشت دریایی و حدود ۱۰۰ گونه آبسنگ مرجانی در آبهای جنوب ایران و بیش از دو هزار گونه در دریای خزر شناسایی شده‌اند که بخش زیادی از آنها در معرض انقراض هستند.

دریاها و اقیانوس‌ها با وسعت بیش از ۷۱ درصد سطح کره زمین و برخورداری از بالاترین تنوع زیستی، از اهمیت بسیار زیادی برخوردارند، تنوع زیستی از نظر علمی به مجموعه‌ای از تنوع ژنی، تنوع گونه‌ای و تنوع اکوسیستمی در یک منطقه گفته می‌شود اما به زبان ساده‌تر تنوع زیستی را می‌توان گوناگونی در شکل حیات یک منطقه دانست، در حقیقت تنوع زیستی یک ثروت طبیعی است که نیاز بشر را در زمینه پوشاک، خوراک، مسکن و حتی سلامتی روح و روان تامین می‌کند.

در دنیا کشورهایی که دریا دارند از نعمات آن نیز بهره می‌برند، برداشت از منابع دریایی می‌تواند بخش زیادی از نیازهای آن سرزمین را رفع و بحث امنیت غذایی آن را تامین کند از این رو دارا بودن یک کشور از سواحل و دریا یک مزیت است غیر از آنکه از منابع زیستی برداشت می کند، فعالیت‌های اقتصادی، حمل و نقل کالا، مواد سوختی، تولید انرژی های تجدید پذیر، آموزش، تحقیق، تولید دانش و محصولات زیست فناوری همه از مزیت هایی است که دریاها برای یک کشور در راستای توسعه دریا محور به ارمغان می‌آورند.

ایران با دارا بودن سه حوضه آبی مهم شامل دریای خزر در شمال، خلیج فارس و دریای عمان در جنوب یکی از کشورهای مطرح در زمینه علوم دریایی و توسعه دریا محور است که زیستگاه هزاران گونه آبزی است و ظرفیت بسیار بالایی از لحاظ اقتصادی و توسعه پایدار دارد.

به اعتقاد کارشناسان، زیستمندان موجود در طبیعت برای محیط زیست و انسان‌ها بسیار مفید هستند، بر همین اساس بر ارزش ذاتی حیات وحش و کارکردهای مختلف آن شامل کارکردهای محیط زیستی، ژنتیکی، اقتصادی، اجتماعی، علمی، آموزشی، فرهنگی، تفریحی، زیبایی شناختی و همچنین نقش حیات وحش در توسعه پایدار و رفاه انسانی تاکید شده است.

بر اساس آمار سال ۲۰۱۵، بیش از ۶۱ هزار گونه جانوری در دنیا زندگی می‌کنند که حدود ۶ هزار گونه از آنها در معرض تهدید قرار دارند، این آمار بر اساس فهرست سرخ IUCN (اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست) تهیه شده و نشان می‌دهد که اکنون ۹.۷ درصد مهره‌داران جهان در معرض تهدید هستند.

در ایران، حدود هزار و ۱۷۰ گونه مهره‌دار وجود دارد که بر اساس فهرست سرخ IUCN حدود ۷۸ گونه از آنها در معرض تهدید هستند البته درجه این تهدیدات مختلف بوده و ممکن است برخی از آنها به شدت در معرض انقراض و برخی با درجه کمتر باشند اما آنچه گفته شده این است که حدود ۷ درصد از گونه‌های جانوری مهره‌دار کشور در معرض تهدید قرار دارند.

اما در این میان به دریاها و موجودات زنده آنها به عنوان اکوسیستمی ارزشمند، با وجود اهمیت زیادشان در چرخه طبیعت، آن‌طور که باید توجه نشده است در حالی که زیستگاه های ارزشمندی برای هزارن گونه دریایی هستند، در آبهای جنوبی ایران حدود هزار و ۶۰۰ گونه ماهی، ۱۵ گونه میگو، ۱۰ گونه پستانداران دریایی، ۷ گونه دلفین، ۵ گونه لاک‌پشت دریایی، حدود ۱۰۰ گونه آب‌سنگ مرجانی و بیش از ۷۰ گونه پرنده گزارش شده است، لاک‌پشت‌های دریایی و برخی ماهیان از جمله کوسه‌ماهی‌ها جزو گونه‌های در معرض خطر محسوب می‌شوند.

blank

 

داود میرشکار مدیرکل زیست‌بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست روز دوشنبه در گفت وگو با خبرنگار محیط زیست ایرنا گفت: داشتن دریا یکی از نعمت هایی است که برخی کشورها از جمله ایران از آن برخوردارند، حال در این میان تعدادی از کشورها از منابع زیستی آن به نحو مطلوب بهره برداری و استفاده می کنند تعدادی هم آنطور که باید و شاید از آن بهره مند نمی شوند در حالی که کشورها می توانند با توسعه دریا محور، توسعه پایدار را به ارمغان آورند.

وی افزود: همانطور که در قرآن کریم در سوره انبیاء نیز آمده، حیات از زیر دریاها آغاز شده، از این رو این مقوله بسیار حایز اهمیت است، همواره زندگی در زیر دریاها برای انسان جالب بوده و سعی در کشف آنها داشته اما با همه این کنجکاوی‌ها دانشمندان معتقدند هنوز شاید بسیاری از گونه‌های دریایی شناسایی نشده باشند.

میرشکار ادامه داد: ایران از شمال با دریای خزر و از جنوب با خلیج فارس و دریای عمان احاطه شده و این سه دریا مزایای ویژه‌ای هم از نظر اقتصادی و هم استراتژیک برای کشور ایجاد کرده است.

وی گفت: خلیج فارس و دریای عمان با دارا بودن منابع عظیم زیستی و ذخایر عظیم غیر زیستی از بزرگ‌ترین پناهگاه‌های موجودات دریایی مانند آب‌سنگ‌های مرجانی، ماهیان کوچک، ماهیان شیلاتی و غیر شیلاتی، صدف‌ها، حلزون‌ها، نرم تنان، شقایق‌های دریایی، اسفنج‌های دریایی، عروس‌های دریایی، لاک پشت‌ها، دلفین‌ها، کوسه‌ماهی‌ها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر است.

 

وی افزود: حدود ۱۶۰۰ گونه ماهی، ۱۵ گونه میگو، ۱۰ گونه پستانداران دریایی، هفت گونه دلفین، پنج گونه لاک‌پشت دریایی، حدود ۱۰۰ گونه آب‌سنگ مرجانی و بیش از ۷۰ گونه پرنده در آب‌های جنوب ایران گزارش شده است، لاک‌پشت‌های دریایی و برخی ماهیان از جمله کوسه‌ماهی‌ها جزو گونه‌های در معرض خطر محسوب می‌شوند.

میرشکار ادامه داد: همچنین جنگل‌های مانگرو و آب‌سنگ‌های مرجانی دو زیستگاه با اهمیت و پر تولید خلیج فارس و دریای عمان هستند که جنگل‌های مانگرو به عنوان اکوسیستم‌های حایل بین دریا و خشکی است که از دو گونه حرا و چندل تشکیل شده و مجموع مساحتی بیش از ۲۱ هزار هکتار را در سواحل ایران شامل می‌شود.

 

وی اظهار داشت: در واقع در خلیج فارس و دریای عمان دو زیستگاه بسیار با ارزش و پر تولید مانند جنگل‌های حرا و آب‌سنگ‌های مرجانی وجود دارد که از زیستگاه‌های پر تولید کره زمین محسوب می‌شوند یعنی تولید اولیه آنها بسیار بالاست و ماهیان شیلاتی تولید می‌کنند و زادآوری در آنها بسیار زیاد است از این رو بیوم زنده‌ای که تولید می‌کنند بسیار بالا است.

blank

مدیرکل زیست بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: آب‌سنگ‌های مرجانی بعد از جنگل‌های حاره‌ای به عنوان دومین بیوم پرتولید کره زمین محسوب می‌شود، در واقع حیات بیش از هزاران گونه جانوری به این زیستگاه‌ها مرتبط است این زیستگاه‌ها محیطی امن برای زادآوری، گذراندن زمان لاروی و نوزادی برای این گونه‌ها هستند، در واقع نوزادگاه‌های ما در دریاها محسوب می‌شوند، البته باید بدانیم آب‌سنگ‌های مرجانی جزو گونه‌های در معرض انقراض در کل کره زمین هستند.

وی گفت: علف‌های دریایی، سواحل صخره‌ای، سواحل شن و ماسه‌ای، مناطق جزر و مدی، مصب‌ها، خوریات و خلیج‌ها از دیگر زیستگاه‌های دریایی محسوب می‌شوند که تنوع زیستی منحصر به فردی را در خود جای داده‌اند.

 

میرشکار افزود: این زیستگاه‌ها مزایای بسیار زیادی چه از حیث اقتصادی، تنوع زیستی و گردشگری برای ما ایجاد کردند از برخی از این پتانسیل‌ها توانستیم به درستی استفاده کنیم و از برخی نیز به علت برداشت بی‌رویه و تخریب زیستگاه‌ها محروم شدیم و در برخی نقاط کشور مانند خلیج نایبند این زیستگاه‌ها کارکرد اصلی خود را به دلایل مختلف اعم از تخریب، آلودگی بالا و استحصال سواحل از دست داده و یا بسیار ضعیف شده‌اند.

مدیرکل زیست بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست به گونه‌های دریایی در خطر انقراض در خلیج فارس اشاره کرد و گفت: لاک‌پشت‌های دریایی، پرندگان آبزی و کنار آبزی، پستانداران دریایی و برخی از ماهیان، شکم پایان، صدف‌ها و خارپوستان جزو گونه‌های در خطر انقراض هستند.

میرشکار افزود: پنج گونه لاک‌پشت شامل منقار عقابی، پشت چرمی، سبز، زیتونی و سرخ در خلیج فارس وجود دارد که لاک‌پشت منقار عقابی، سبز و زیتونی در یک دهه اخیر برای تخم‌گذاری در سواحل خلیج فارس، جزایر و دریای عمان دیده شده‌اند.

وی درباره تعداد گونه‌های دریایی در خلیج فارس گفت: طی بررسی‌های اخیر که در حوزه سواحل مکران انجام شد بنا به گفته صیادان با برابری در کلیدهای شناسایی حدود ۱۹ گونه دریایی مانند دلفین‌ها و نهنگ‌ها شناسایی شده است اما گزارش تکمیلی با پایش میدانی توسط کارشناسان پستانداران دریایی در حال انجام است ، در گذشته ۱۰ گونه پستانداران اعلام شده بود که اکنون به ۱۹ گونه رسیده است.

blank

 

میرشکار در ادامه به شرایط آبسنگ های مرجانی اشاره کرد و افزود: حدود ۱۰۰ گونه آبسنگ‌ مرجانی ثبت شده در خلیج فارس و دریای عمان وجود دارد که بسیاری از آنها به علت بهره‌برداری ناپایدار، تغییرات اقلیم، صید و صیادی غیر مسئولانه و غیر مجاز، آلودگی‌ها، استحصال زمین از دریا و گردشگری دریایی غیر مسئولانه در معرض خطر انقراض هستند.

میرشکار درباره وضعیت زیستی دریای خزر گفت: دریای خزر زیستگاه و مامن گرانبهاترین ماهیان دنیاست و به لحاظ تنوع زیستی بسیار غنی است، بهترین گونه شناخته‎ شده ماهیان خزر، ماهیان خاویاری است که از منابع اقتصادی با ارزش و از حیث تنوع زیستی جزو گونه‌های ارزشمند این اکوسیستم محسوب می‌شوند.

 

وی افزود: تاکنون بیش از دو هزار گونه در دریای خزر شناسایی شده است، حضور ماهیان مهم‌ترین فون ( تنوع زیستی) این اکوسیستم آبی به شمار می‌رود، اکوسیستم دریای خزر دارای ۱۳۳ گونه ماهی، ۳۸۰ گونه زئوبنتوز، ۳۱۵ گونه زئوپلانکتون ،۴۵۰ گونه فیتوپلانکتون و ۴۶۶ گونه پرنده است.

میرشکار ادامه داد: از میان ماهیان شناسایی شده بیشتر ساکن آب شیرین (رودخانه‌ها و تالاب‌ها) هستند و حدود ۲۳ درصد از آنها را ماهیان مهاجر از دریا به رودخانه تشکیل می‌دهند، حدود ۱۷ درصد از گونه‌های ماهی این منطقه غیر بومی هستند. ۴۴ درصد از گونه‌های ماهیان این منطقه قابلیت بهره‌برداری اقتصادی دارند و ۲۴ درصد از گونه‌های ماهیان این منطقه، انحصاری دریای خزر بوده و در سایر نقاط دنیا وجود ندارند.

مدیرکل زیست بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: این گونه‌ها به لحاظ حفاظتی دارای ارزش ویژه‌ای هستند ضمن اینکه از خصوصیات ویژه این اکوسیستم منحصر به فرد به حساب می‌آیند و باید نسبت به حفاظت از آنها تمهیدات خاصی صورت گیرد.

وی گفت: ۶ درصد از گونه‌های این منطقه شدیدا در معرض خطر انقراض هستند، ۲۱ درصد نیازمند حفاظت بوده و فقط ۳۶ درصد وضعیت خوبی دارند، به طور کلی تخریب زیستگاه مخصوصا برای ماهیانی که مهاجر بوده و در رودخانه تولید مثل می‌کنند؛ چرخه زندگی آنها را به خصوص در دوره تولید مثل برهم زده است، همچنین صید بی‌رویه گونه‌های اقتصادی از عوامل مهم در خطر انقراض قرار گرفتن گونه‌های ماهیان این منطقه هستند.

میرشکار به کاهش تنوع زیستی در دنیا و کشور اشاره کرد و افزود: بی‌توجهی به ارزش‌های زیست محیطی و تنوع زیستی و عدم مدیریت پایدار بهره‌برداری، در دسترس نبودن اطلاعات پایش‌های مستمر گونه‌ها و زیستگاه‌ها، افزایش جمعیت و گسترش فعالیت‌های انسانی به ویژه در مناطق حساس اکولوژیکی، جدایی حفاظت و توسعه اقتصادی و عدم انطباق برنامه‌های توسعه‌ای با برنامه‌های حفاظتی، تغییر کاربری اراضی و مصرف بیش از حد سموم، کودهای شیمیایی و آفت‌کش‌ها برخی از دلایل کاهش تنوع زیستی است.

 

وی افزود: بهره‌برداری بیش از حد از منابع گیاهی و جانوری، آلودگی آب و خاک در اثر فعالیت‌های مختلف صنعتی و کشاورزی، انتقال و معرفی گونه‌های غیر بومی، تجارت غیر قانونی حیوانات و بذرهای گیاهی، صید و شکار غیر مسئولانه و غیر مجاز و ابزارهای نامتعارف و غیرمجاز بی‌شمار شکار و صید از دیگر دلایل کاهش تنوع زیستی در سطح جهان و ایران است.

blank
مدیرکل زیست بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: حفاظت و بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی راه نجات تنوع زیستی است، در صورت پذیرش این موضوع توسط تمامی ارکان یک جامعه با دو واقعیت روبه‌رو خواهیم بود اول اینکه زیستگاه‌ها با سرعتی پر شتاب در حال نابودی است و همراه با نابودی زیستگاه‌ها یک چهارم تنوع زیستی جهان نیز محو می‌شود، دوم اینکه زیستگاه‌ها را نمی‌توان نجات داد مگر اینکه با معرفی معیشت‌های جایگزین و ارتقای سطح معیشت و زندگی، مشارکت جوامع محلی را در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی داشته باشیم.

میرشکار گفت: در این راستا معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اقدامات خود را به سه سطح ملی، بین‌المللی و منطقه‌ای معطوف کرده است.

 

وی افزود: «آموزش جوامع محلی از طریق برگزاری کارگاه‌های آموزشی به منظور حفاظت گونه‌های در معرض خطر انقراض و امداد و نجات آنها و همچنین آموزش همگانی در سطح مدارس، ادارات دولتی و نظامیان»، «تدوین برنامه‌های اقدام ملی حفاظت از گونه‌های در معرض خطر انقراض و زیستگاه‌های طبیعی با مشارکت تمامی ذینفعان»، «اجرایی کردن برنامه‌ها و سیاست‌های کنوانسیون‌های بین‌المللی و منطقه‌ای حفاظت از تنوع زیستی (CMS, CBD ، CITES ، کنوانسیون تهران) و پایش تنوع زیستی از جمله گونه‌های در معرض خطر انقراض، زیستگاه‌های با اهمیت برخی از اقدامات این معاونت است.

میرشکار ادامه داد: «امداد و نجات تنوع زیستی دریایی از جمله پستانداران دریایی و لاک پشت‌های دریایی»، «تدوین پروپزال پیشنهاد اضافه شدن گونه‌های در معرض تهدید و توجیه جهت گنجاندن نام آنها در لیست ضمایم کنوانسیون‌های مربوطه در راستای حفاظت موثرتر از آن گونه‌ها»، «همکاری در برگزاری نشست‌ها، کنفرانس‌ها، همایش‌های با موضوع حفاظت از تنوع زیستی و جلب مشارکت دانشگاهیان، نهادهای دولتی، غیردولتی و ارگان‌های نظامی و انتظامی»، «انعقاد تفاهم‌نامه با نهادهای ملی اعم از دولتی و غیردولتی و مردم‌نهاد و همچنین تفاهم‌نامه با سایر کشورها در راستای حفاظت از تنوع زیستی» و «همکاری در تدوین، ترجمه و چاپ کتاب و راهنماهای مرتبط با حوزه تنوع زیستی و حفاظت از آنها» از دیگر برنامه‌های معاونت دریایی سازمان محیط زیست در راستای حفاظت و بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی است

از : کیمیا عبدالله پور

فرصت‌سوزی در مرزهای آبی خلیج فارس

یک فعال حوزه گردشگری می‌گوید استان بوشهر به دلیل همجواری و دارا بودن بیشترین مرز آبی با خلیج فارس بیشترین پتانسیل جهت توسعه گردشگری دریایی را دارد ولی در حال حاضر اقدامات خاصی صورت نپذیرفته است و سرمایه‌گذاران و کارآفرینان زیادی در این زمینه ورود نکرده‌اند که این خود جای چاره جویی دارد.

رضوان حیدری در اولین رویداد چاره جو با عنوان گردشگری دریایی عنوان کرد: اصولا در دنیای امروز گردشگری به یک مبحث جهانی و صنعتی تبدیل شده که این صنعت گسترده بخش عظیمی از درآمد سالانه کشورها را به خود اختصاص داده است.

وی با اشاره به اهمیت گردشگری دریایی و کارآفرینی در این بستر و همچنین بهره‌برداری بیشتر از این فرصت‌ها عنوان کرد: صنعت توریسم یکی از گسترده ترین حرفه ها در جهان است که میلیون ها نفر در سرتاسر جهان را به کار مشغول کرده و با توجه به سر و کار داشتن با جغرافیا و مکان های مختلف به عنوان مرکزیت خود تمام جهان و کشورها را شامل می شود. حتی کشورهای جنگ زده، قحطی زده و بمب اتمی خورده هم می توانند هدفی برای جذب توریست باشند.

رئیس گروه اسبق گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر اظهار کرد: این صنعت ارزآوری و درآمدزایی بسیار عظیم و مناسبی را در پی دارد و می تواند برای میلیون ها نفر اشتغال زایی کند. در بعضی موارد خود مسافر هم می تواند در کشور مقصد برای خود درآمدزایی کند و این چرخه شامل مسافران، آژانس های مسافرتی، تبلیغ کنندگان و بازاریابان مشتریان سفر، هتل ها و کارکنان آنها، فرودگاه ها و افرادی که به طور مستقیم مانند کارمندان فرودگاه های مختلف یا غیرمستقیم مانند تامین کنندگان سوخت هواپیماها و نیز افرادی که در کشورهای مقصد و گردشگرپذیر امرار معاششان به این صنعت وابسته شده و هزاران رشته و زیرمجموعه دیگر می شود.

حیدری خاطرنشان کرد: گردشگری انواع مختلفی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها گردشگری دریایی بوده که اتفاقا ویژه استان بوشهر و سایر استان های واقع در نوار ساحلی است.

این فعال گردشگری تاکید کرد: تعریف گردشگری دریایی کاری سهل و ممتنع است. عده ای آن را با مسافرت دریایی یکی دانسته اند و عده ای نیز آن را با گردشگری ساحلی یکسان قلمداد کرده اند. برخی از نظریه پردازان، گردشگری ساحلی و دریایی را یکی می‌دانند و می‌گویند: گردشگری دریایی خود به دو شاخه گردشگری ساحلی و گردشگری دریایی تقسیم می شود و در این میان گردشگری ساحلی بیشترین گردشگر را به خود جذب می‌کند. 

 

به گفته وی سفر به سواحل و تفریحاتی مانند جت اسکی، شنا و ماهیگیری در زمره گردشگری دریایی شاخه ساحلی آورده شده و درباره شاخه دریایی گردشگری دریایی گفته‌اند: گردشگری دریایی یعنی آن گونه از گردشگری که از ساحل دور شده و به وسط دریا و اقیانوس منوط می شود و از دهه ۱۹۸۰ در حال گسترش است.

رضوان حیدری در ادامه بیان کرد: ایران با دارا بودن پنج هزار و ۸۰۰ کیلومتر طول نوار ساحلی که هفت استان کشور را در برمی‌گیرد، یک کشور دریایی محسوب می‌شود.

رئیس اسبق گروه گردشگری میراث فرهنگی بوشهر بیان کرد: برای استفاده از صنعت گردشگری دریایی، فراهم کردن زیرساخت‌ها و امکانات مانند ساخت شناورها و قایق‌های تفریحی، ساخت اسکله‌های تفریحی، پارک‌های دریایی و زیردریایی‌های تفریحی در اولویت قرار دارد. در این نوع صنعت گردشگری عموما تفریحات در آب‌های عمیق در فاصله‌ی زیاد با ساحل انجام می‌شود.

این فعال گردشگری اضافه کرد: جت اسکی، قایق سواری، فلای بورد، ماهیگیری در آب‌های کم‌عمق، شنا، تماشای غروب آفتاب و آفتاب گرفتن در ساحل ماسه‌ای، دریانوردی با کشتی‌های کروز، غواصی و ماهیگیری در آب‌های عمیق نیز بخشی از گردشگری دریایی است که در برخی از سواحل شمالی و جنوبی ایران نیز ارائه می‌شود.

وی توضیح داد: هم‌اکنون جزیره زیبای کیش یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری دریایی در ایران به شمار می‌رود که امکانات گردشگری ساحلی مانند فلای بورد، جت اسکی، بنانا سواری، غواصی و سایر ورزش‌های آبی را شامل می‌شود.

حیدری در ادامه بیان کرد: استان بوشهر به دلیل همجواری و دارا بودن بیشترین مرز آبی با خلیج فارس بیشترین پتانسیل جهت توسعه گردشگری دریایی را دارد ولی در حال حاضر اقدامات خاصی صورت نپذیرفته است و سرمایه‌گذاران و کارآفرینان زیادی در این زمینه ورود نکرده‌اند که این خود جای چاره جویی دارد. 

 

رئیس گروه اسبق گردشگری میراث فرهنگی بوشهر عنوان کرد: چند سال پیش کمیته ای جهت تسهیل گری و حمایت از سرمایه‌گذاران زمینه گردشگری دریایی خلیج فارس در اداره کل بندر و دریانوردی استان بوشهر تشکیل شد و اقدامات خوبی هم صورت پذیرفته، ولی همچنان شاهد پیشرفت چشمگیری در راستای توسعه گردشگری دریایی در خلیج فارس و شهر بوشهر نیستیم.

در ادامه علاقه‌مندان و متخصصان حوزه گردشگری دریایی به بحث و تبادل نظر پرداختند و مشخص گردید که در زمینه گردشگری مسئله و مشکل عمده این است که هر کارآفرین و یا سرمایه‌گذاری بخواهد قدمی بردارد بایستی از حداقل چهار یا پنج سازمان و اداره کل مختلف که گاها با هم دارای تضاد منافع هم هستند اقدام به اخذ مجوز نمایند و این اولین و اصلی ترین مانع توسعه گردشگری دریایی در استان و شهر بوشهر است.

به نظر می‌رسد گردشگری دریایی مثل سایر حوزه‌ها از طریق خود سازمان‌های دولتی قابل توسعه نیست و حتما بایستی بخش خصوصی به آن وارد و موانع پیش روی سرمایه‌گذاران رفع شود. در این راستا بایستی تشکیل کمیته¬های ویژه این مهم با بازنگری و اصلاح کمیته های قبلی متشکل از صاحب‌نظران و ذینفعان مختلف تشکیل شود و گرنه با وجود بازیگران و سازمان‌های مربوطه مختلف و ذی نفع، هیچ اقدام موثری در زمینه گردشگری دریایی رخ نخواهد داد و روز به روز فرصت‌های سودآوری و اشتغال بیشتری را از دست می دهیم و توسعه این خوشه مهم رخ نخواهد داد.

گفتنی است اولین رویداد چاره جو با عنوان گردشگری دریایی و با حضور فعالان و کارآفرینان صنعت گردشگری با طرح مباحثی چون مسائل گردشگری دریایی، بیان چالش های پیش روی توسعه گردشگری دریایی، بیان فرصت‌های توسعه گردشگری دریایی، ایده‌های توسعه‌ای در گردشگری دریایی، راهکارهای توسعه گردشگری دریایی با هم اندیشی علاقه‌مندان و متخصصان این حوزه، پرسش و پاسخ، و مشاوره رایگان به مخاطبان به همّت مرکز نوآوری و شتابدهی جهاد دانشگاهی بوشهر برگزار شد.

منبع:ایسنا

مرتبط:

جزیره‌های بنفش که مقصد گردشگری شدند

تالاب زریبار _نگین گردشگری کردستان

نقطه ضعف مهم‌ترین نمایشگاه گردشگری جهان!

فهرست بلند بالای خلیج فارس برای ثبت در یونسکو

روزنامه ایران در گفت وگو با «فرهاد نظری» مدیرکل سابق دفتر ثبت آثار تاریخی ایران، آورده است: بوشهری‌ها پرونده ثبت جهانی منظر هخامنشی خلیج فارس را روی میز اجرا بردند تا با تهیه پرونده آن، مجموعه کاخ‌های سه گانه هخامنشی، سه معدن سنگ و بیش از ۳۰ محوطه باستانی منتسب به دوره هخامنشی در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار بگیرد.

سازمان میراث فرهنگی پیش از آن که بوشهری‌ها دست به کار شوند، دانش ساخت و دریانوردی با لنج سنتی خلیج فارس را در ششمین اجلاس میراث ناملموس سازمان «یونسکو» در جزیره «بالی» اندونزی ثبت کرد.  این پرونده هشتمین اثر ناملموس ایرانی بود که در یونسکو به ثبت جهانی رسید ، پرونده‌ای که به دنیا ثابت می‌کند ایرانی‌ها از خوزستان تا بوشهر و از بوشهر تا هرمزگان دست‌کم از دوره عیلامیان (سه هزار سال پیش) در خلیج‌فارس دریانوردی می‌کردند و لنج می‌ساختند.

این تنها پرونده‌ای نیست که نام خلیج فارس را در حافظه جهانی یونسکو ثبت کرد ، ثبت نقشه‌های تاریخی ایران در عصر قاجار در فهرست میراث مکتوب حافظه جهانی یونسکو نیز یک بار دیگر خلیج فارس را به‌نام ایران در یونسکو ثبت کرد. اما آیا تمام تاریخ پیش از سه هزارساله ایرانی‌ها در خلیج فارس در حافظه جهانی یونسکو ثبت شده است؟ تاریخی که برخی کشورهای حوزه خلیج فارس به‌دنبال تحریف آن هستند و سعی در عادی‌سازی نامی جعلی برای خلیج فارس دارند.

پاسخ «فرهاد نظری» مدیرکل سابق دفتر ثبت آثار تاریخی ایران به این پرسش منفی است. او در گفت‌وگو با «ایران» ثبت مهارت لنج‌سازی و دریانوردی و نقشه‌های قاجاری را که تمرکز عمده آنها روی خلیج فارس است دو کار مهم سازمان میراث فرهنگی سابق می‌داند. او در زمانی که در سازمان میراث فرهنگی حضور داشت به‌دنبال ثبت جهانی منظر طبیعتی جزیره قشم با جنگل‌های ماگرو(حرا)  یا غار نمکدان به‌عنوان طولانی‌ترین غار نمکی جهان بود. او بزرگترین جزیره خلیج فارس را دارای پتانسیل بارز گونه‌های گیاهی و جانوری برای ثبت در این سازمان جهانی می‌داند.

جنگل‌های حرای قشم یک دهه پیش شانس خود را برای ثبت جهانی در یونسکو آزمود اما عدم همکاری و هماهنگی مدیران وقت منطقه آزاد و سازمان جنگل‌ها اجازه نداد پهنه های مهم جنگل حرا در  جهان در فهرست یونسکو ثبت شود. همچنین به اعتقاد نظری غار نمکدان شانس بسیار بالایی برای ثبت در این فهرست دارد.

تاریخ باستان خلیج فارس در ارجان بهبهان
او بحث را از هرمزگان به خوزستان می‌برد و می‌گوید: «محوطه تل «چگا سفلی» در نزدیکی ارجان بهبهان نیز قابلیت بسیار زیادی برای ثبت در فهرست جهانی یونسکو دارد. چغا (چگا) سفلی یکی از وسیع‌ترین محوطه‌های پیشاتاریخ خوزستان است که به اعتقاد باستان‌شناسان دریچه‌ای امیدوار کننده به روی پژوهش‌های جدی و دامنه دار در منطقه خلیج فارس را باز کرده است. گورستانی که از سنت‌های فرهنگی و مذهبی ریشه‌دار و با اصالت در جوار خلیج فارس حکایت دارد.»
بندر ساسانی «سیراف» در عسلویه بوشهر نیز یکی دیگر از پیشنهادهای فرهاد نظری برای ثبت ورق دیگری از تاریخ باستانی خلیج ‌فارس در یونسکو است. این کارشناس اعتقاد دارد با توجه به جعل تاریخ و تلاش برای عادی‌سازی یک نام جعلی بر خلیج فارس، ثبت پرونده‌های مرتبط با خلیج فارس باید در اولویت قرار گیرد. سیراف در طول دوره ساسانی و اوایل دوره اسلامی، بزرگترین بندر ایران به حساب می‌آمد که آوازه آن تا شرق آسیا، چین و آفریقا رسیده بود و بازرگانان سیرافی با کشتی‌های خود سراسر خلیج فارس‌، دریای عمان‌، اقیانوس هند، دریای سرخ و دریای چین را درمی‌نوردیدند. از سیراف به گنجینه خلیج فارس یاد می‌کنند. بخش تاریخی بندر سیراف در کاوش های دیوید وایت هاوس انگلیسی کشف شد.
«محمد حسین ارسطو زاده» مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بوشهر در گفت‌وگو با ایرنا مهم‌ترین گام برای ثبت جهانی سیراف را ساماندهی محوطه‌های اطراف آن می‌داند.
او می‌گوید: «شرط ثبت یک اثر در فهرست آثار جهانی حفاظت و ساماندهی خوب آن است و تا زمانی که حفاظت و ساماندهی لازم صورت نگیرد و مدیریت اعمال شده در این منطقه بخوبی مشهود نباشد امکان ثبت جهانی این اثر وجود ندارد.» او می‌گوید: «همه ارکان تصمیم گیرنده نیز باید ضمانت‌های لازم را بدهند که به عرصه و حریم آن اثر احترام بگذارند.» به گفته او پرونده ثبت جهانی سیراف در دست تهیه است.

راه کوتاه بندر کنگ برای ثبت در یونسکو
«فرهاد نظری» یکی از مهم‌ترین پتانسیل‌های تاریخی و فرهنگی خلیج فارس را برای ثبت جهانی منظر فرهنگی روستای تاریخی «کنگ» هرمزگان اعلام می‌کند. به گفته او این روستا یکی از مهم‌ترین مراکز لنج‌سازی در ساحل خلیج فارس است. او می‌گوید: «علاوه بر میراث ناملموس لنج‌سازی و دریانوردی، بندر کنگ بافت تاریخی، بکر و ارزشمندی دارد. کلیت بافت بندر هم به‌دلیل حفاظت و مرمت سالم مانده است. بافت تاریخی آن متروکه نیست و مردم در آن زندگی می‌کنند.

نمونه کامل یک روستای فرهنگی زنده است که ارتباط مستقیمی با دریا و خلیج فارس دارد. این مسأله را حتی می‌توان در فامیلی‌های بندرکنگی‌ها دید. فامیلی بسیاری از آنها پوردریایی، دریایی، دریانورد، بحری و… است.» نظری اعتقاد دارد که روستای تاریخی کنگ از مهم‌ترین و برجسته‌ترین نقاطی است که می‌تواند در فهرست یونسکو قرار بگیرد و یکبار دیگر تعلق خلیج فارس، به ایرانی‌ها را به دنیا گوشزد کند. کنگ را بندر بادگیرهای برافراشته می‌نامند. او معماری بندر کنگ و بادگیرهایش را یکی از شاخص‌ها و پتانسیل‌های جهانی می‌داند و می‌گوید: «مهندسی آب و برکه‌های آن یک سیستم پیچیده دارد.»
«عباس نوروزی» معاون میراث فرهنگی هرمزگان هم در گفت‌وگو با «ایران» بافت فشرده و سازگار با اقلیم منطقه را یکی از شاخص‌های بندر کنگ می‌داند و می‌گوید: «معماری خانه‌های این روستا، ساکنان آن را در مقابل سرما و گرما حفظ می‌کند.» او ۳۲۰ بادگیر کنگ را به لحاظ معماری متفاوت با بادگیرهای کرمان و یزد می‌داند و می‌گوید: «در بادگیرهای یزد و کرمان حتماً باید یک حوضچه وجود داشته باشد تا با گذر باد از بادگیر به سمت حوضچه، هوا خنک شود اما بادگیرهای کنگ به‌دلیل رطوبت بالای منطقه مثل یک کولر آبی عمل می‌کنند.» او معماری سه گانه چلیپایی، گرد و طولی آبگیرهای بندر کنگ را یکی دیگر از شاخصه‌های فرهنگی این بندر می‌داند و احیای بافت تاریخی بندر توسط ساکنانش را یکی از دلایل ماندگاری هویت تاریخی معماری بندر کنگ بر کرانه خلیج فارس اعلام می‌کند.

تاریخ ۲۵۰۰ ساله خلیج فارس
بوشهری‌ها به‌دنبال ثبت جهانی تاریخ هخامنشی خلیج فارس هستند. از دوره هخامنشی در ۲۵۰۰ سال پیش سه کاخ معروف بردک سیاه، چرخاب و سنگ سیاه به یادگار مانده که تخمین پژوهشگران تاریخ آنها را بیشتر از تخت جمشید در مرودشت فارس برمی‌شمرد. باستان شناسی زیر آب ایران هم حرف‌های زیادی برای گفتن در حوزه خلیج فارس دارد. بنابراین لیست پرونده‌های ثبت جهانی که می‌تواند بارها و بارها نام خلیج فارس را در حافظه یونسکو ثبت کند لیست بلندبالایی است! در میان هجمه برخی از کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، مسئولیت وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای به سرانجام رساندن این لیست و تعریف پرونده‌های زنجیره‌ای برای کوتاه کردن زمان ثبت جهانی این آثار را بیشتر از پیش می‌کند.

مرتبط:

کاریز، شهر گمشده‌ای در خلیج فارس

جاذبه های گردشگری بندر دیلم در سواحل خلیج فارس

آشنایی با خلیج فارس

تلاش برای تبدیل دریاچه خلیج فارس به منطقه گردشگری عاری از پسماند

مدیرعامل شرکت عمرانی کارکنان شهرداری تهران با بیان اینکه مجموعه فرهنگی، گردشگری دریاچه شهدای خلیج فارس(چیتگر) به خاستگاه اپلیکیشن‌های شهری تبدیل می‌شود، گفت: قصد داریم با برگزاری دوره‌های مدیریت پسماند به سمت کاهش تولید پسماند از مبداء و تبدیل دریاچه به منطقه گردشگری عاری از زباله حرکت کنیم.

فریدون رضوی‌کیا پس از نشست با علی نوذرپور شهردار منطقه ٢٢، دریاچه شهدای خلیج فارس(چیتگر) را بستری مناسب برای معرفی کسب و کارهای استارتاپی شهری دانست و گفت: در همین راستا اپلیکیشن هوشمند جمع آوری پسماند به نام (سبزبین) با هماهنگی شهرداری منطقه ۲۲ در مجموعه فرهنگی، گردشگری دریاچه شهدای خلیج فارس، مستقر شده است تا با بررسی اطلاعات فنی پسماندهای دریاچه، پسماندهای قابل بازیافت را شناسایی و طبقه بندی کند و مدل اقتصادی درآمدزایی آن را پیشنهاد دهد.

وی افزود: قصد داریم با حضور مجموعه استارتاپی (سبزبین) در دریاچه شهدای خلیج فارس، علاوه بر دریافت گزارش‌های مدیریتی و زیست محیطی و اخذ گواهی‌نامه‌های معتبر مبنی بر بازیافت اصولی پسماندها؛ با برگزاری دوره‌های مدیریت پسماند در رده‌های عمومی، کارشناسی و مدیریتی برای شهروندان، بهره‌برداران غرفه های خدماتی و کارکنان شرکت به سمت کاهش تولید پسماند از مبداء و تبدیل دریاچه به منطقه گردشگری عاری از زباله حرکت کنیم.

وی با بیان اینکه تغییر رفتار شهروندان در زمینه تولید انواع پسماند اجتناب ناپذیر است، افزود: هدف منطقه گردشگری عاری از زباله، عمدتاً متمرکز بر مدیریت رفتار شهروندان، گردشگران شهری و بهره برداران غرفه های خدماتی مستقر در دریاچه شهدای خلیج فارس برای کاهش تولید پسماند، بازیافت و کمپوست پسماندهای غذایی و تغییر عادت های مصرف گرایانه خواهد بود.

بر اساس گزارش روابط عمومی شرکت عمرانی کارکنان شهرداری تهران، رضوی کیا تاکید کرد: با توجه به رشد روزافزون فناوری، بکارگیری روش‌های خلاقانه و نوآورانه در اداره هوشمند مجموعه فرهنگی، گردشگری دریاچه شهدای خلیج فارس در دستور کار شرکت عمرانی کارکنان شهرداری تهران قرار دارد.

منبع:ایسنا

مرتبط:

کاریز، شهر گمشده‌ای در خلیج فارس

جاذبه های گردشگری بندر دیلم در سواحل خلیج فارس

زمینه‌سازی برای حضور گردشگران در جذاب‌ترین جزیره خلیج فارس

ساحل _رویای فراموش‌شده بندرنشینان

نبود توجه کافی به رعایت حریم ساحل در توسعه شهری بندرعباس و ورود بی رویه فاضلاب شهر به دریا ، شهر را از ماهیت بندری خود خارج کرده و شهروندان را از استفاده از این موهبت الهی محروم کرده است.

تلاش برای رسیدن به توسعه و پیشرفت امری است که همه جوامع دنبال آن بوده و هستند اما نباید فراموش کرد که تحقق این امر نیاز به مطالعه و بررسی منطقی همه جوانب و در نظر گرفتن پیامدهاست.

نبود توجه کافی به این امر در بندرعباس، باعث شده اکوسیستم دریایی تحت الشعاع قرار گیرد و نه تنها صدای اعتراض افراد بومی و محلی و کارشناسان محیط زیست بلند شود بلکه دل هر گردشگری که در این شهر گذران وقت می‌کند نیز به درد آید.

با گردشی در شهر بندرعباس و نگاهی اجمالی به نوار ساحلی این شهر به نبود هماهنگی میان تلاش برای توسعه و توجه به ماهیت بندری شهر پی خواهیم برد تا جایی که عملاً ساحل، به همان شکل که در ذهن برای یک شهر زیبای بندری تداعی می‌شود دیگر وجود ندارد.

ایجاد زیر ساخت‌های شهری و ساخت و سازهای بی برنامه بدون در نظر گرفتن حریم ساحل از یک سو و سرازیر شدن فاضلاب از بافت فرسوده، شهرک نیروی دریایی و پساب غیراستاندارد تصفیه‌خانه بندرعباس از سوی دیگر ساحل را برای بندرنشینان صرفاً به یک خاطره خوش در ایام دور تبدیل کرده است.

این مسئله تا جایی باعث نارضایتی شهروندان شد که هشتگ “بندرعباس من کجاست؟ ” در فضای شبکه‌های اجتماعی به‌طور گسترده‌ای منتشر شد و شهروندان سعی کردند تا توجه مسئولان را به موضوع مهم ساحل‌خواری و از بین رفتن بافت ۱۵ کیلومتری ساحل بندرعباس جلب کنند.

 

مقصر مردم هستند یا مسئولان؟

درد دل هر شهروند بندرعباسی خود مثنوی هفتاد من است، شهروندانی که قدم زدن بر ماسه‌های داغ ساحل کم کم به خاطره‌هایشان می‌پیوندد و از یاد خواهند برد تماشای غروب در ساحل بدون استنشاق بوی تند فاضلاب چه لذتی خواهد داشت.

یکی از همین شهروندان می‌گوید: عملاً ساحل استفاده‌ای برای ما ندارد، دیواره‌های سنگی زیبایی ساحل را گرفته و به جای اینکه روی شن‌های ساحل قدم بزنیم باید پشت این حصارها بایستیم و به دریا خیره شویم.

شهروند دیگری معتقد است: هرجای دنیا که بروی شهرهای بندری هر نوع ورزش و تفریح آبی که بخواهی دارند، مردم شهر هم درآمد خوبی از ارائه این تفریح‌ها دارند اما چند سال است ساحل را از بندرعباس گرفته‌اند و هیچ تفریح و ورزش ساحلی برای مردم نمانده است؛ دریای بندرعباس تنها یک محل ترانزیت شده برای کسب در آمد تهرانی‌ها.

یکی از شهروندان میانسال بندرعباس نیز می‌گوید: وقتی به عکس‌های چند سال پیش بندرعباس نگاه کنیم، ظلمی که به این شهر و مردمش شده را می‌فهمیم، فرهنگ این مردم با دریا گره خورده است، بندرعباسی‌ها از دل دریا آمده‌اند، کسی که ساحل را تخریب می‌کند بر ریشه این مردم تیشه می‌زند.
دیگری همه را مقصر تخریب ساحل می‌داند، چه مردم و چه مسئولان: عمده مشکلات سواحل به خاطر بی‌توجهی و سردرگمی مسئولان است اما نباید فراموش کرد که خود مردم هم تا حدودی مقصرند و در ساحل زباله می‌ریزند و آن را آلوده می‌کنند اما باز هم این مسئله مسئولان را تبرئه نمی‌کند. به فاضلابی که وارد ساحل سورو که یکی از قدیمی ترین محلات و زیباترین ساحل بندرعباس است نگاه کنید، سال هاست اعتراض می‌کنیم و سال هاست وعده پیگیری و حل معضل داده شده اما تا همین لحظه هیچ اقدامی نشده است و فاضلاب مجموعه ساختمانی نیروی دریایی هنوز هم وارد ساحل می‌شود.

 

پیشنهاد توسعه عمودی به جای افقی در شهرهای بندری

محمد درویش کارشناس محیط زیست با بیان اینکه در برخی شهرها از جمله بوشهر و بندرعباس شاهد بروز تغییراتی در خط ساحلی هستیم، می‌گوید: با توجه به اینکه سواحل یکی از مهم‌ترین اکوتن‌ها هستند در واقع ما بیشترین تنوع زیستی و تخم‌ریزی را در سواحل داریم، وقتی سواحل از عملیات تکنوژنیک متأثر می‌شوند در حقیقت ما با پدیده ساحل خالی به بهانه توسعه روبرو می‌شویم که می‌تواند اثرات جبران ناپذیری بر اکوسیستم دریایی باقی بگذارد.

وی ادامه می‌دهد: باید قبل از تدوین سند جامع توسعه شهر یک سری از متخصصان محیط زیست، شهرسازی و زمین شناسی تحقیق و بررسی‌های لازم را در همه جوانب انجام دهند و بر اساس آمایش شهرسازی این زمین طراحی شود، اگر مسئله محقق شود و ارزیابی وضع زمین به درستی انجام شود، می‌توانیم شاهد کمترین طبعات توسعه در ساحل باشیم.

این کارشناس محیط زیست معتقد است: جایی که امکان توسعه افقی وجود ندارد به جای اینکه به سمت دریا پیشروی کنیم و اکوسیستم دریایی را به سوی نابودی پیش ببریم بهتر است به توسعه عمودی روی بیاوریم که به مراتب خطر کمتری همراه دارد.

درویش در ادامه به معضل ورود فاضلاب و پساب به سواحل بندرعباس اشاره کرده و می‌گوید: با وجود اعتراضات موجود، ورود فاضلاب به سواحل و دریا همچنان ادامه دارد. اگر در نظر داریم کیفیت اکوسیستم را رعایت کنیم، باید اولویت دولت این باشد که به سرعت تصفیه‌خانه‌های لازم احداث شود و اجازه ندهند یک لیتر فاضلاب و پساب بدون تصفیه وارد خلیج فارس و عمان شود، در این باره حتی نگرانی جدی نسبت به کاهش کیفیت آبزیان و نابودی جزیره مرجانی وجود دارد که تبعات این مسئله می‌تواند بر کیفیت غذای مردم نیز اثر بگذارد.

 

مخالف تخریب ساحل هستیم

اسلام باوقار رئیس شورای شهر بندرعباس در این رابطه می‌گوید: مخالف تخریب ساحل هستیم و با هر کس که به این کار مبادرت کند برخورد خواهد شد ولی از زمانی که این دوره از شورا روی کار آمد ساحل تصرف و تخریب شده بود و تنها کاری که توانستیم بکنیم بهسازی وضع ساحل بود.

وی ادامه می‌دهد: چیزی که از اسکله بندرحقانی تا اسکله صیادی مشاهده می‌شود بحث بهسازی ساحل بوده که به شهر کمک کرده است، در ادوار گذشته ساحل به این صورت وجود نداشته است و در واقع یک دیواره بود که عقب نشینی کرد و تخریب شد و آنچه مشاهد می‌شود بهسازی برای ساخت پیاده رو، خیابان و دیگر مسائل بوده است.

باوقار معتقد است: در مکان‌هایی مانند خواجه عطا و حاشیه ساحلی، بلوار کشیده شده بود و تنها کاری که شهرداری انجام داده است بهسازی ساحل بود، ما به شدت مخالفیم که ساحل شن و ماسه‌ای تخریب شود و قطعاً با این قبیل مسائل و تخلف جدی برخورد خواهیم کرد.

ساحل خواری تا حدی در شهر بندرعباس به امری معمول تبدیل شده که اراضی بناهای مهم دولتی و خصوصی مانند استانداری یا بازار جدید ماهی فروشان، ماحصل تخریب ساحل و پر کردن دریاست.

بی توجهی مسئولان و متولیان وقت در طراحی و معماری شهری نیز باعث شده تا بندرعباس از چهره یک شهر بندری آنگونه که شایسته است، محروم بماند و شهروندان نتوانند از نعمت ساحل بهره‌مند شوند و عملاً سیمای امروز بندرعباس با آنچه در ذهن و خاطره ساکنان اندکی قدیمی‌تر شهر نقش دارد فاصله زیادی دارد.

اکنون از بندری بودن شهر چندین تن آهن در اسکله‌ها، نمای سنگی زمخت و بوی نامطبوع فاضلاب شهری در نوار ساحلی باقی مانده که علاوه بر چهره زشت و ناشکیل شهر، زندگی و اکوسیستم دریایی را نیز تحت تأثیر قرار داده است بنابراین شاید وقت آن رسیده باشد که برای یافتن پاسخ “بندرعباس من کجاست؟ ” اولاً مداخلات در ساحل متوقف شود و پس از آن از هر اقدامی که اکوسیستم بی‌نطیر بندر را برهم میزند جلوگیری شود؛ شاید بار دیگر بندرعباس خاطره‌انگیز سال‌های نه چندان دور، احیا شود.

گزارش از: سمانه کمالی باغستانی، خبرنگار ایمنا

مرتبط:

ساحل چمخاله _ساحلی اروپایی در گیلان

ساحل ناواگیو _تمثیلی از کشتی یونانی جزیره کیش

هتل ‌های ساحلی کیش

ورود بیش از ۳۳ هزار گردشگر به جزیره قشم

 همزمان با آغاز تعطیلات ویژه ۲۲ بهمن، ۳۳ هزار و ۱۳۶ گردشگر از سه مسیر زمینی، دریایی و هوایی وارد جزیره قشم شدند.

رییس کمیته آمار ستاد اجرایی خدمات سفر قشم روز شنبه در جمع خبرنگاران گفت: ۲۵ هزار و ۹۰۶ تَن از گردشگران به صورت زمینی و با استفاده از وسایل نقلیه شخصی و عمومی وارد اسکله لافت در جزیره قشم شدند.

محمدرضا عباسی افزود: این تعداد مسافر با هفت هزار و ۹۳۸ دستگاه خودرو از روز دوشنبه تا بعدازظهر سه شنبه، توسط ۲۲ دستگاه لندینگ کرافت (شناورهای حمل خودرو) وارد قشم شدند.

وی ادامه داد: چهار هزار و ۶۳۲ گردشگر نیز با شناور مسافری از اسکله شهید حقانی بندرعباس وارد اسکله شهید ذاکری شهر قشم شدند.

عباسی تصریح کرد: در این مدت ۲ هزار و ۵۹۸ گردشگر از مبداهای مختلف وارد فرودگاه بین المللی قشم شدند.

جزیره قشم دارای ۲۵ مکان طبیعی و بیش از ۲۰۰ محوطه تاریخی است. غارهای خوربس، غار نمکی، جنگل های دریایی حَرّا، جزایر ناز، خلیج دلفین ها، دره ستاره ها، تنگه و دره چاهکوه و بام قشم از جمله جاذبه های گردشگری قشم است. همچنین سواحل زیبا، قلعه پرتغالی ها، موزه ژئوپارک، سایت تخم گذاری لاک پشت های پوزه عقابی، چاه های تلا و بادگیرهای بندر تاریخی لافت از دیگر جاذبه‌های گردشگری این جزیره است.
جزیره قشم با وسعت یک هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع از تنگه هرمز به موازات ساحل جنوبی ایران به طول ۱۳۵ کیلومتر و عرض میانگین ۱۱ کیلومتر در خلیج فارس گسترده شده است و ۳۰۰ کیلومتر خط ساحلی دارد.
شهرستان قشم شامل جزیره های قشم، هرمز، هنگام و لارک با حدود یکهزار و ۵۵۰کیلومتر مربع وسعت در میان آب های خلیج فارس به موازات ساحل استان هرمزگان گسترده شده است و ۱۵۰ هزار نفر جمعیت دارد.

منبع:ایرنا

مرتبط:

خطر حذف ژئوپارک قشم از یونسکو

قشم ؛ جزیره زیبایی‌ها

کویت ، منزلگاه برج‌های نمادین

شهر کویت یکی از خواهر خوانده‌های شهر تاریخی اصفهان است که هر سال گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب می‌کند.

ساختمان‌ها و برج‌های بلند تجاری و مسکونی، بلوارها و خیابان‌های عریض و همچنین برخورداری از ساحلی بی‌نظیر سبب شده است تا شهر کویت به یکی از پربازدیدترین شهرهای خاورمیانه تبدیل شود. همچنین مسجد جامع کویت که یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین مساجد کویت است از پربازدیدترین جاذبه‌های گردشگری آن محسوب می‌شود. این شهر عربی دارای آثار دیدنی معروفی نظیر ساحل الکوت (Al Kout Beach)، موزه هنرهای اسلامی رجب طارق، برج‌های کویت (Kuwait Towers) و …است. با ما همراه شوید تا از ویژگی‌های منحصر به فرد بناهای زیبای این شهر آگاه شویم.

کویت

موزه هنرهای اسلامی رجب طارق

موزه هنرهای اسلامی رجب طارق (Tareq Rajab Museum of Islamic Arts) دارای دو بخش مجزا است که یک بخش به مواردی نظیر مینیاتور، لوازم شیشه‌ای، فلزی، سرامیک و … اختصاص دارد و بخش دیگر را لباس‌ها، جواهرات و سازهای موسیقی مربوط به دوران اسلامی که ساخت آن به۲۵۰ سال گذشته بر می‌گردد، تشکیل می‌دهد. در این مکان حدود ۳۰ هزار آثار هنری قدیمی به چشم می‌خورد و یکی از جاذبه‌های دیدنی شهر کویت محسوب می‌شود.

کویت

برج‌های کویت

برج‌های کویت (Kuwait Towers)، سه برج بلند و باریک این شهر را تشکیل می‌دهد که در واقع نماد اصلی شهر کویت محسوب می‌شود. این برج‌ها که در کنار خلیج فارس قرار دارند در سال ۱۹۷۷ به‌صورت رسمی افتتاح شدند. ارتفاع دو برج نخست به ترتیب ۱۸۷ و ۱۴۷ متر است. برج اول دارای دو بخش کروی شکل است که در نیمه پایین آن یک مخزن آب قرار دارد و نیمه بالای آن را یک رستوران با ظرفیت ۹۰ نفر، یک کافی‌شاپ و یک سالن پذیرایی تشکیل می‌دهد. برج دوم در واقع یک برج آب است و برج سوم به تجهیزات کنترل برق و البته روشن کردن دو برج بزرگ‌تر اختصاص دارد. جالب است بدانید که طراحی این سه برج توسط یک معمار دانمارکی صورت گرفته است.

منبع:ایمنا

کویت