نوشته‌ها

شبکه فرانس ۲۴ مستند چاقوسازی زنجان را می‌سازد

مدیرکل میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی زنجان گفت: «گروه مستندساز شبکه فرانس ۲۴ با همکاری معاونت صنایع‌دستی زنجان، مستندی از فن چاقوسازی سنتی در بازار تاریخی زنجان می‌سازد.»

به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی زنجان، امیر ارجمندگفت: «شهر زنجان مرکز صنعت دستی چاقوسازی است و نام زنجان همیشه چاقوی آن را تداعی می‌کند و ظرافت و دقتی که در کارهای آن وجود دارد در کمتر جایی دیده‌ شده است، در ساخت چاقوی زنجان مواد مختلفی همچون سنگ‌های قیمتی، جواهرات، نخ، تکه‌هایی از پوسته‌های دریایی و شاخ و عاج استفاده می‌شود.»

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی زنجان گفت: «در این مستند ابتدا تاریخچه استان زنجان و قدیمی‌ترین چاقوی به‌دست‌آمده از مجموعه‌ مردان نمکی در معدن نمک چهرآباد روستای حمزه‌لو فیلم‌برداری شد و سپس مستندی از صنعتگران و نحوه ساخت سنتی آن در بازار تاریخی زنجان تهیه شد.»

او گفت: «زنجان از استان‌های برجسته در زمینه صنایع‌دستی در ایران محسوب می‌شود و دستان هنرمندان در هر منطقه از این استان از گذشته‌های دور کالاها و آثار ارزشمند در این زمینه خلق می‌کنند.»

ارجمند بیان کرد: «تخریب و فراموشی این مواریث فرهنگی می‌تواند باعث فقدان بخش اعظمی از فرهنگ، هنر و دانش‌های مختلف بشری شود که تاکنون برجای‌مانده و در زنده نگه‌داشتن هویت‌های فرهنگی، تاریخی و پیوند نسلی وظیفه خود را به انجام رسانده است.»

شبکه فرانسه ۲۴، تمام‌وقت به دو زبان فرانسوی و انگلیسی اخبار جهان را پخش می‌کند و از طریق وب‌سایت france ۲۴.com نیز برای کاربران قابل‌دسترسی است.

منبع: ایسنا

مرتبط:

از تفریح تا صنایع دستی؛ گردشگری کجای ماجراست؟

برگزاری دومین جشنواره مجازی یلدای زنجان

دومین جشنواره مجازی «یلدای زنجان» از ۲۴ آذرماه تا ۷ دی‌ماه با مشارکت و همکاری هنرمندان این استان به‌ صورت مجازی برگزار می‌شود.

 به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان، در این جشنواره شرکت‌کنندگان اقدام به ارسال تصاویر ماندگار یلدا از سال ۱۳۵۷ تا امسال به‌ صورت عکس و فیلم به صفحه مجازی اینستاگرام این اداره‌کل به آدرس hzanjan_cth@ خواهند کرد تا از بین تصاویر ارسال‌شده، سه اثر برتر انتخاب شود که به آثار برتر این جشنواره، لوح سپاس و جوایز نفیس اعطا خواهد شد.

به گفته مسئولان امر، با توجه به لزوم پیشگیری از شیوع ویروس کرونا، همه جشنواره‌ها تا بازگشت به روال و شرایط قبلی به‌ صورت مجازی برگزار می‌شود و برنامه‌ریزی‌ شده است تا در ایام پساکرونا شاهد برگزاری هر چه باشکوه‌تر جشنواره‌ها و رویدادها باشیم.

این جشنواره از ۲۴ آذرماه تا ۷ دی‌ماه با مشارکت و همکاری هنرمندان این استان به‌ صورت مجازی برگزار خواهد شد که نتایج آن ۲۲ بهمن‌ماه به مناسبت دهه‌فجر اعلام می‌شود.

گفتنی است، اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان برگزار کننده این جشنواره بوده و ارسال‌کننده عکس را به‌ عنوان صاحب اثر می‌شناسد و مجاز است تصاویر منتخب را در نشریات، سایت‌ها، فضای مجازی و غیره منتشر کنند.

در ضمن هر شرکت‌کننده می‌تواند حداکثر ۵ تصویر ارسال کند و هنگام ارسال تصاویر، ذکر نام و نام خانوادگی و شماره تماس (تلفن همراه و ثابت) از سوی شرکت‌کننده الزامی است.

منبع: ایسنا

بوم‌گردی؛ فرصتی برای توسعه گردشگری روستایی در زنجان

رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ابهر گفت: راه‌اندازی خانه‌های بوم‌گردی فرصت‌ مناسبی برای ایجاد اشتغال و توسعه گردشگری روستایی است.

داوود آبیان در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اینکه خانه‌های بوم‌گردی یکی از اماکنی است که در روستاهایی که قابلیت گردشگری دارند، راه‌اندازی شده‌ است، اظهار کرد: در حال حاضر در ابهر ۳۲ مجوز خانه بوم‌گردی صادر شده که برخی از این خانه‌ها فعال نیست.

وی با بیان اینکه عمده مجوزهای خانه بوم‌گردی در روستاهای هدف گردشگری صادر شده است، تصریح کرد: دلیل این موضوع نیز بکر بودن این مناطق، معرفی آداب و رسوم، معماری سنتی و المان‌های فرهنگی که جاذبه روستاهای گردشگری محسوب می شوند، است.

آبیان با بیان اینکه از مهم‌ترین مزیت خانه‌های بوم‌گردی این است که می‌توان با یک مجوز خدمات متعدد گردشگری در این خانه‌ها ارائه کرد، ادامه داد: این خدمات شامل اقامت، پذیرایی، معرفی و فروش صنایع‌دستی و نیز محصولات روستا می‌شود.

این مسئول با یادآوری اینکه خوشبختانه استقبال خوبی از خانه‌های بوم‌گردی در سطح شهرستان ابهر وجود دارد، متذکر شد: بیشتر خانه‌های بوم‌گردی در روستاهای هدف گردشگری این شهرستان از جمله درسجین، قروه، کوله‌خانه، کماجین کوی‌نیک و ازناب راه‌اندازی شده‌ است.

وی با توضیح این مطلب که حوزه گردشگری یکی از حوزه‌هایی است که بیشترین آسیب را در کرونا دیده و بسیاری از خسارت‌ها هنوز هم جبران نشده است که خانه‌های بوم‌گردی نیز از این قاعده مستثنی نیست، یادآور شد: با توجه به محدودیت‌هایی دوران کرونا که امکان سفر را میسر نمی‌کرد به اذعان اکثر کارشناسان بعد از کرونا حوزه گردشگری از حوزه‌هایی است که بیشترین استقبال از آن به عمل خواهد آمد.

این مسئول با یادآوری اینکه شخصی که متقاضی راه‌اندازی خانه بوم‌گردی در یک روستا است باید از فیلترهای متعدد عبور کرده و در صورت دارا بودن شرایط لازم می‌تواند موفق به اخذ مجوز شود، تاکید کرد: مجوز صادر شده شش ماهه است و اگر فرد تخلفی در طی شش ماه نداشته باشد مجوز تمدید می‌شود.

آبیان با اشاره به نظارت‌های انجام شده بر خانه‌های بوم‌گردی، یادآور شد: این نظارت‌ها توسط اماکن و اداره میراث‌فرهنگی و گردشگری انجام می‌شود و اگر تخلف مالکان خانه‌های بوم‌گردی محرز شود، مجوز آن‌ها ابطال می‌شود.

این مسئول با توضیح این مطلب که یکی از مهم‌ترین فواید راه‌اندازی خانه‌های بوم گردی در روستاها ایجاد اشتغال برای روستاییان و جلوگیری از مهاجرت آنان به شهر است، خاطرنشان کرد: هر خانه بوم‌گردی برای دو نفر به صورت مستقیم و ۵ نفر نیز به صورت غیرمستقیم ایجاد شغل می‌کند و از دیگر مزایای آن نیز این است که نسبت به سایر حوزه‌ها سرمایه‌گذاری کمتری می‌خواهد.

منبع: ایسنا

طبیعت و سازه‌های تاریخی در روستای گلابر زنجان

معماری روستا به‌صورت پلکانی و بر دامنه کوه ایجادشده است که شکوه خاصی به آن بخشیده است. قرارگیری آن در دامنه کوه باعث شده که دارای آب و هوایی سرد باشد به همین خاطر است که سفر به این روستا در فصول گرم سال می‌تواند بسیار لذت‌بخش و مفرح باشد.

این روستا علاوه بر جاذبه‌های طبیعی موجود در آن، آثار تاریخی متعددی را در آنجا می‌توانید مشاهده کنید. شغل مردان روستا اکثراً نانوایی است و زنان روستا نیز به ساخت ظروف سفالین می‌پردازند به‌ویژه بانوان روستای گلابر که با تکیه‌بر هنر خود نان‌آور خانه و روستا شده‌اند. تنورهای سفالینه و ظروف سفالی تولیدشده در این روستا برای آنان که شناختی از آن دارند یادآور نان تنوری و لبنیات محلی است که در دل خاک منطقه جا خوش می‌کنند.

تنورهای قد و نیم قد برای طبخ نان حاصل دست‌زنانی است که این روزها در دوره میان‌سالی سیر می‌کنند. تنورها سفالی را این روزها راهی خانه باغ‌ها یا نانوایی‌های سنتی گاه تا میانه و تهران می‌کنند. غالب این شهرت به سبب استفاده از خاک مرغوب و موی بز در ساخت این تنور است. نانوایی سنتی، باغ‌ها و حیاط‌ها مقصد این تنورهای کوچک و بزرگ است.

با کاوش‌های صورت گرفته در این محل، قدیمی‌ترین آثار به‌دست‌آمده از آن مربوط به دوره اشکانی است، ولی عمده آثار آن مربوط به دوره میانه اسلام به‌ویژه عهد سلجوقی است. وجود آثار تاریخی گوناگون در کنار طبیعت بکر و زیبای این منطقه، باعث شده است این روستا به روستای هدف گردشگری تبدیل شود.

گلابر روستایی زیبا و تاریخی با طبیعتی چشم‌نواز در ایجرود زنجان است که سد زیبای آن تفرجگاه مردم شهرستان است. این روستای پلکانی با چهل‌پله ساسانیان، مسجد تاریخی، سد گلابر، باغ‌ها و کوچه‌باغ‌ها مقصد مناسبی برای گردشگری است. صخره معروف به قیرخ ایاق (هزارپا) نیز در جنوب روستای گلابر قرارگرفته است.

سد گلابر در این منطقه جاذبه بی‌نظیری است که وجود صخره‌ها و دیوارهای بلند در اطراف آن چشم‌انداز منحصربه‌فردی به آن بخشیده است، در سد گلابر شرایط برای ورزش‌های آبی، صخره‌نوردی و ماهیگیری نیز فراهم‌شده است. فاصله آبادی تا شهر زنجان در حدود ۴۸ کیلومتر است. این سد بزرگ‌ترین سد شهرستان ایجرود و در حال حاضر استان زنجان است و از نظر اقتصادی و کشاورزی اهمیت زیادی برای این منطقه دارد.

در دامنه غربی این ارتفاعات، تل تاریخی مسجد جامع گلابر واقع است. این مجموعه از یک مسجد و یک خانقاه تشکیل‌شده که احتمال دارد بقعه باشد. مسجد دارای پلان مربع نسبتاً کوچکی است که دورتادور آن تا ارتفاع ۱.۵ متری از سنگ تراورتن ساخته‌شده و بر روی آن اسماء جلاله و اسامی ائمه اطهار (ع) و نام حضرت فاطمه (س) همراه با نقوش اسلیمی حکاکی شده است. مسجد گلابر تنها کتیبه و محراب سنگی استان را دارد که با توجه به نوع خطوط و نقوش آیات قرآنی خط کوفی مربوط به عهد سلجوقی است که نمونه گچی این‌گونه محراب در مسجد جامع قروه و سجاس نیز قابل‌مشاهده است. در حفاری انجام‌گرفته در محل، اثری از نوع سقف مسجد، پدیدار نشد اما با مشاهده سنگ‌های اطراف بنا و قراین موجود و مقایسه با بناهای هم‌ردیف آن چنین می‌نماید که سقف ابتدایی مسجد، گنبد مدوری بوده که به لحاظ‌عدم انسجام سنگ‌ها فروریخته و در دوره‌های بعدی، سقف با تیروتخته پوشیده شده است.

در این منطقه سه هکتار باغ مثمر درختان ایجادشده است و محوطه‌سازی به وسعت هشت هکتار انجام‌شده است. در جوار روستای گلابر کمپ‌هایی برای استفاده گردشگران احداث‌شده است. کمپ گردشگری گلابر از سال ۱۳۸۶ احداث آن از سوی اداره‌کل میراث‌فرهنگی استان زنجان آغازشده است. این پروژه به دلیل احداث سد گلابر و سد مخزنی گلابر برای استراحت مسافرین احداث‌ شده است.

منبع: میراث آریا

مسجد خانم زنجان، ترکیبی از عشق و اصالت هنر ایرانی

بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره‌های متعدد و تزیینات کاشی‌کاری و گچ‌بری است. مناره‌های قطور و کوتاه با تزیین آجر کاشی و محرابی زیبا با تزیینات پرکار کاشی معقلی در صحن شبستان ستون‌دار، از ویژگی‌های خاص این بنا است. تزیینات روی ایوان‌ها و مناره‌ها به سبک دوره قاجار و بیش‌تر با استفاده از رنگ‌های زرد، سیاه، فیروزه‌ای و سفید انجام‌شده است. اخیراً بر روی این بنای مهم تاریخی مرمت‌ها و تعمیراتی صورت گرفته است.

در یکی از قدیمی‌ترین کوچه‌های شهر زنجان، در مرکز شهر که هنوز هم‌شکل و شمایل قدیمی خود را حفظ کرده است، یکی از قدیمی‌ترین مساجد شهر قرار دارد که بر طبق کتیبه موجود بر سر آن متعلق به دوران قاجار است و در سال ۱۳۲۳ هجری قمری توسط استاد اسماعیل بنا ساخته‌شده است. مسجد خانم زنجان در غرب سبزه‌میدان واقع بوده و خیابان امام زنجان از جنوب آن می‌گذرد. مسجد جامع زنجان نیز در این خیابان و در شرق سبزه‌میدان قرار دارد و فاصله چندانی با این بنا ندارد.

مسجد رسول‌الله نیز که از مساجد معتبر زنجان است. بافاصله کمی از مسجد خانم در غرب آن قرارگرفته است؛ و یکی از دلایل‌عدم رونق این مسجد قرارگیری‌اش در میان این دو مسجد معتبر شهر است که جماعت را جذب خود می‌کنند.

مسجد خانم زنجان در بافت قدیمی مجاور سبزه‌میدان قرارگرفته است. از راه‌های متعددی امکان دسترسی به آن است. در حالت کلی می‌توان این راه‌ها را به دودسته تقسیم کرد. راه‌هایی که از میدان منشعب می‌شوند و درواقع دسترسی منطقه‌ای را به بنا ممکن می‌سازد. این مسجد فاقد گنبد بوده است و بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره‌های متعدد جهت سکونت طلاب علوم دینی و تزئینات کاشی‌کاری و گچ‌بری است. مناره‌های قطور و کوتاه با تزئینات آجر و کاشی و محراب زیبا با تزئینات پرکار کاشی معقلی در صحن شبستان ستون‌دار، از ویژگی‌های خاص این بنا به شمار می‌رود. تزئینات روی ایوان‌ها و مناره‌ها به سبک دوره قاجار و بیشتر با استفاده از رنگ‌های زرد، سیاه، فیروزه‌ای و سفید انجام‌شده است.

ساختمان مسجد خانم در سال ۱۳۲۳ ه. ق. در دوره قاجارِ ساخته‌شده است. این مسجد در خیابان امام، کوچه فخیم الدوله واقع گردیده است. بنای این مسجد بنا بر کتیبه منقوش سر در آن در سال ۱۳۲۳ ه. ق. ساخته‌شده و مؤسس آن جمیله خانم فرزند سید یدالله ذوالمتار بن حسینقلی و همسر رضا قلی خان فخیم الدوله است. بنا را به‌صورت یک مسجد – مدرسه به انضمام یک مدرسه در نزدیکی عمارت خود بنا نمود. شرایط وقف نامه نیز بسیار دقیق و شامل تمام هزینه‌های جاری این مسجد-مدرسه بوده است. به‌موجب وقف نامه موجود آن را در ۲۲ محرم سال ۱۳۲۶ وقف کرد و دختر خود قمر تاش خانم را مولی آن قرارداد. پس از وی پسر او احمدخان منبع الدوله تولیت آن را بر عهده گرفت والان تقی‌خان ذوالفقاری فرزند احمدخان متولی بنا است. وقف نامه مسجد خانم به‌صورت طوماری در ابعاد ۲۲×۷۵ سانتی‌متر که در ۱۱۱ سطر به خط زیبای نسخ و نستعلیق نوشته‌شده است. دورتادور نوشته با جدول و شمسه بالای سند تذهیب‌کاری شده و ۱۴ نفر مهر تائید برسند زده ولی بازخوانی ۱۱ مهر میسر و بقیه مهرها ناخوانا و یا کمرنگ بودند.

مسجد خانم

جمیله خانم شرایطی برای موقوفه در نظر گرفته بود که اهم آن شروط بیتوته و اقامت در مسجد به‌منظور تحصیل علم است. وی همچنین یک‌دانگ از شش‌دانگ ده سهرین از قراء زنجان رود خمسه را در وقف نامه به‌عنوان قباله این موقوفه معین نموده است؛ و درآمد آن را به ترتیب اولویت برای مخارج زیر مقرر داشته است:

۱- تعمیر و نگهداری مسجد-مدرسه ۲- دادن مواجب امام، طلاب، محصلین، مدرس، خادم، مکبر، متصدی، مباشر، برف‌انداز روشنایی مسجد و جاروب آن. ۳- برگزاری مراسم دهه محرم و شب‌های قدر ماه رمضان ۴- در صورت باقی ماندن در پایان سال پس‌انداز آن جهت خرید ملکی که به‌عنوان رقیه این بنا مورداستفاده قرار گیرد. بند یک دارای بیشترین اولویت است؛ و بندهای سه و چهاردر شرایطی قابل‌اجرایند که پس از به اجرا گذاردن بندهای یک و دو مبالغی مانده باشد. به مجوز بند چهار بعدها مزرعه‌ای بنام نوهیل نیز خریداری‌شده و به رقابت این بنا افزوده‌شده است.

عناصر تشکیل‌دهنده مسجد خانم زنجان

ورودی

فضای ورودی، فضای انتقالی یا حد واسط بین بیرون و درون بناست؛ که به سبب قرارگیری در کنار معبر یا مکان عمومی دیگری به این مکان پیوند می‌خورد. ورودی‌ها از عناصر مختلفی تشکیل می‌شود؛ که تسلسل آن‌ها این مکان را به وجود می‌آورد. ورودی در این بنا فضای خارج را از طریق یک جلوخان و یک هشت با صحن مسجد، مدرسه مرتبط می‌سازد.

جلوخان ورودی

با عقب‌نشینی ورودی نسبت به امتداد معبر اصلی جلوخان کوچکی در محل ورودی بنا ایجادشده است؛ که تضاد آن با جداره یکنواخت شمالی بنا بر تأکید بر این قسمت بنا می‌افزاید و از معدود بخش‌های مسجد است؛ که از تزیینات شبیه به قسمت‌های داخلی استفاده‌شده است.

مسجد خانم

 

هشتی

هشتی یا کریاس فضایی است که بلافاصله پس از درگاه قرار می‌گیرد؛ و در مسیر ورود حالت نقطه مکثی دارد. هشتی این بنا به‌صورت هشت‌ضلعی کشیده است که کشیدگی آن در جهت محور شمالی- جنوبی بوده که علاوه برنشان دادن نقطه مکث با کشیدگی این قسمت مسیر حرکت را نیز نشان می‌دهد. سقف این فضا کاربندی شده و با کاشی تزیین‌شده است، هشتی به‌عنوان رابط بیرون را به‌وسیله دو پله به حیاط که سطح آن پایین‌تر است پیوند می‌دهد. درواقع واسط میان حیاط و هشتی در این بنا سطحی است که روزنی به‌عنوان محل عبور در میانه آن وجود دارد؛ که خود در وسط نمای ضلع شمالی حیاط قرارگرفته است. این سطح از طریق تفاوت رنگ کاشی (زردرنگ) نیز در ارتفاع بیشتر این قسمت نسبت به سایر قسمت‌ها خود را نشان می‌دهد.

مسجد خانم در داخل بافت تاریخی شهر زنجان و در ضلع غربی خیابان سبزه‌میدان واقع‌شده و در اردیبهشت ۱۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منبع: میراث آریا

مسجد خانم زنجان، ترکیبی از عشق و اصالت هنر ایرانی

بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره‌های متعدد و تزیینات کاشی‌کاری و گچ‌بری است. مناره‌های قطور و کوتاه با تزیین آجر کاشی و محرابی زیبا با تزیینات پرکار کاشی معقلی در صحن شبستان ستون‌دار، از ویژگی‌های خاص این بنا است. تزیینات روی ایوان‌ها و مناره‌ها به سبک دوره قاجار و بیش‌تر با استفاده از رنگ‌های زرد، سیاه، فیروزه‌ای و سفید انجام‌شده است. اخیراً بر روی این بنای مهم تاریخی مرمت‌ها و تعمیراتی صورت گرفته است.

در یکی از قدیمی‌ترین کوچه‌های شهر زنجان، در مرکز شهر که هنوز هم‌شکل و شمایل قدیمی خود را حفظ کرده است، یکی از قدیمی‌ترین مساجد شهر قرار دارد که بر طبق کتیبه موجود بر سر آن متعلق به دوران قاجار است و در سال ۱۳۲۳ هجری قمری توسط استاد اسماعیل بنا ساخته‌شده است. مسجد خانم زنجان در غرب سبزه‌میدان واقع بوده و خیابان امام زنجان از جنوب آن می‌گذرد. مسجد جامع زنجان نیز در این خیابان و در شرق سبزه‌میدان قرار دارد و فاصله چندانی با این بنا ندارد.

مسجد رسول‌الله نیز که از مساجد معتبر زنجان است. بافاصله کمی از مسجد خانم در غرب آن قرارگرفته است؛ و یکی از دلایل‌عدم رونق این مسجد قرارگیری‌اش در میان این دو مسجد معتبر شهر است که جماعت را جذب خود می‌کنند.

مسجد خانم زنجان

مسجد خانم زنجان در بافت قدیمی مجاور سبزه‌میدان قرارگرفته است. از راه‌های متعددی امکان دسترسی به آن است. در حالت کلی می‌توان این راه‌ها را به دودسته تقسیم کرد. راه‌هایی که از میدان منشعب می‌شوند و درواقع دسترسی منطقه‌ای را به بنا ممکن می‌سازد. این مسجد فاقد گنبد بوده است و بنای مسجد مشتمل بر سردر ورودی با دو مناره کوتاه، صحن، شبستان تابستانی و زمستانی، حجره‌های متعدد جهت سکونت طلاب علوم دینی و تزئینات کاشی‌کاری و گچ‌بری است. مناره‌های قطور و کوتاه با تزئینات آجر و کاشی و محراب زیبا با تزئینات پرکار کاشی معقلی در صحن شبستان ستون‌دار، از ویژگی‌های خاص این بنا به شمار می‌رود. تزئینات روی ایوان‌ها و مناره‌ها به سبک دوره قاجار و بیشتر با استفاده از رنگ‌های زرد، سیاه، فیروزه‌ای و سفید انجام‌شده است.

ساختمان مسجد خانم در سال ۱۳۲۳ ه. ق. در دوره قاجارِ ساخته‌شده است. این مسجد در خیابان امام، کوچه فخیم الدوله واقع گردیده است. بنای این مسجد بنا بر کتیبه منقوش سر در آن در سال ۱۳۲۳ ه. ق. ساخته‌شده و مؤسس آن جمیله خانم فرزند سید یدالله ذوالمتار بن حسینقلی و همسر رضا قلی خان فخیم الدوله است. بنا را به‌صورت یک مسجد – مدرسه به انضمام یک مدرسه در نزدیکی عمارت خود بنا نمود. شرایط وقف نامه نیز بسیار دقیق و شامل تمام هزینه‌های جاری این مسجد-مدرسه بوده است. به‌موجب وقف نامه موجود آن را در ۲۲ محرم سال ۱۳۲۶ وقف کرد و دختر خود قمر تاش خانم را مولی آن قرارداد. پس از وی پسر او احمدخان منبع الدوله تولیت آن را بر عهده گرفت والان تقی‌خان ذوالفقاری فرزند احمدخان متولی بنا است. وقف نامه مسجد خانم به‌صورت طوماری در ابعاد ۲۲×۷۵ سانتی‌متر که در ۱۱۱ سطر به خط زیبای نسخ و نستعلیق نوشته‌شده است. دورتادور نوشته با جدول و شمسه بالای سند تذهیب‌کاری شده و ۱۴ نفر مهر تائید برسند زده ولی بازخوانی ۱۱ مهر میسر و بقیه مهرها ناخوانا و یا کمرنگ بودند.

جمیله خانم شرایطی برای موقوفه در نظر گرفته بود که اهم آن شروط بیتوته و اقامت در مسجد به‌منظور تحصیل علم است. وی همچنین یک‌دانگ از شش‌دانگ ده سهرین از قراء زنجان رود خمسه را در وقف نامه به‌عنوان قباله این موقوفه معین نموده است؛ و درآمد آن را به ترتیب اولویت برای مخارج زیر مقرر داشته است:

۱- تعمیر و نگهداری مسجد-مدرسه ۲- دادن مواجب امام، طلاب، محصلین، مدرس، خادم، مکبر، متصدی، مباشر، برف‌انداز روشنایی مسجد و جاروب آن. ۳- برگزاری مراسم دهه محرم و شب‌های قدر ماه رمضان ۴- در صورت باقی ماندن در پایان سال پس‌انداز آن جهت خرید ملکی که به‌عنوان رقیه این بنا مورداستفاده قرار گیرد. بند یک دارای بیشترین اولویت است؛ و بندهای سه و چهاردر شرایطی قابل‌اجرایند که پس از به اجرا گذاردن بندهای یک و دو مبالغی مانده باشد. به مجوز بند چهار بعدها مزرعه‌ای بنام نوهیل نیز خریداری‌شده و به رقابت این بنا افزوده‌شده است.

blank

عناصر تشکیل‌دهنده مسجد خانم زنجان

ورودی

فضای ورودی، فضای انتقالی یا حد واسط بین بیرون و درون بناست؛ که به سبب قرارگیری در کنار معبر یا مکان عمومی دیگری به این مکان پیوند می‌خورد. ورودی‌ها از عناصر مختلفی تشکیل می‌شود؛ که تسلسل آن‌ها این مکان را به وجود می‌آورد. ورودی در این بنا فضای خارج را از طریق یک جلوخان و یک هشت با صحن مسجد، مدرسه مرتبط می‌سازد.

جلوخان ورودی

با عقب‌نشینی ورودی نسبت به امتداد معبر اصلی جلوخان کوچکی در محل ورودی بنا ایجادشده است؛ که تضاد آن با جداره یکنواخت شمالی بنا بر تأکید بر این قسمت بنا می‌افزاید و از معدود بخش‌های مسجد است؛ که از تزیینات شبیه به قسمت‌های داخلی استفاده‌شده است.

هشتی

هشتی یا کریاس فضایی است که بلافاصله پس از درگاه قرار می‌گیرد؛ و در مسیر ورود حالت نقطه مکثی دارد. هشتی این بنا به‌صورت هشت‌ضلعی کشیده است که کشیدگی آن در جهت محور شمالی- جنوبی بوده که علاوه برنشان دادن نقطه مکث با کشیدگی این قسمت مسیر حرکت را نیز نشان می‌دهد. سقف این فضا کاربندی شده و با کاشی تزیین‌شده است، هشتی به‌عنوان رابط بیرون را به‌وسیله دو پله به حیاط که سطح آن پایین‌تر است پیوند می‌دهد. درواقع واسط میان حیاط و هشتی در این بنا سطحی است که روزنی به‌عنوان محل عبور در میانه آن وجود دارد؛ که خود در وسط نمای ضلع شمالی حیاط قرارگرفته است. این سطح از طریق تفاوت رنگ کاشی (زردرنگ) نیز در ارتفاع بیشتر این قسمت نسبت به سایر قسمت‌ها خود را نشان می‌دهد.

مسجد خانم در داخل بافت تاریخی شهر زنجان و در ضلع غربی خیابان سبزه‌میدان واقع‌شده و در اردیبهشت ۱۳۵۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

منبع: میراث آریا

اجرای ۱۱۴۲ نظارت‌ و بازدید از تاسیسات گردشگری زنجان

در دو سال اخیر گرچه شیوع کرونا خسارت زیادی به بخش گردشگری تحمیل کرده است، اما بااین‌وجود با تطبیق شرایط و رعایت پروتکل‌های بهداشتی اقدامات و برنامه‌های حوزه گردشگری نیز به‌تدریج آغاز شد.

صدور مجوز

صدور یک و ۶ لغو مجوز بند ب خدمات مسافرتی و گردشگری، ۲ مجوز گردشگری سلامت، ۱ مجوز فعالیت گردشگری در فضای مجازی و تمدید ۷ مجوز تأسیسات گردشگری در یک سال گذشته انجام و ۲ کمیته فنی برگزار شد.

نظارت بر تأسیسات گردشگری

در سال ۹۹ نظارت‌ها از واحدهای اقامتی استان نیز شدت پیدا کرد و درنتیجه هزار و ۱۴۲ نظارت‌ و بازدید انجام‌شده از واحدهای اقامتی استان ۲۷۵ مورد تذکر، ۴۳ مورد اخطار کتبی و ۱۳ مورد تشویق به این واحدها برای رفع نواقص موجود و اصلاح به آن‌ها داده شد.

برگزاری ۵ رویداد گردشگری

در طی این‌یک سال پنجاه‌وشش هزار و ۴۰۵ نفر گردشگر داخلی و پنج هزار و ۲۵۰ نفر گردشگر خارجی از آثار تاریخی سطح استان بازدید کردند.

همچنین در یک سال گذشته ۵ رويداد گردشگر در استان شامل جشنواره‌ مجازی دستور پخت شیرینی‌های سنتی، انار و زيتون در شهرستان طارم، پخت جغوربغور، يلدای زنجان و انتخاب برترين روستای گردشگری برگزار شد و يك مورد حضور معاونت و آژانس‌های گردشگری در نمايشگاه بین‌المللی تهران بوده است.

معرفی ظرفيت‌های گردشگری

تهيه كليپ‌ها و تيزرهای متفاوت از جاذبه‌های گردشگری استان و انتشار در فضای مجازی، ايجاد شرايط لازم برای بازديد مجازی از ۲۱ اثر شاخص استان زنجان از طريق سايت اداره‌کل استان، اطلاع‌رسانی بازدید مجازی از جاذبه‌های استانی با طراحی پوستر و تبلیغ در فضای مجازی، رنگ‌آمیزی و تعويض روكش آگهی‌نماها و تابلوهای معرفی ظرفیت‌های گردشگری سطح استان و چاپ اقلام تبليغاتی (بروشور) برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری شهرستان‌ها در طول یک سال انجام شد.

اعطای بیش از ۱۰ میلیارد ریال تسهیلات کرونا

تسهیلات حمایتی برای جبران خسارات ناشی از شیوع ویروس کرونا، مبلغ ده میلیارد ۳۴۴ میلیون ریال به تأسیسات گردشگری این استان پرداخت شد که با پرداخت این میزان تسهیلات کرونا به فعالان بخش گردشگری استان، ۱۴۰ نفر به چرخه اشتغال بازگشتند.

برگزاری آزمون جامع گردشگری

با حضور ۶۲ نفر شرکت‌کننده در سه رشته راهنمایان ایران‌گردی، جهانگردی و مدیریت فنی دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری و راهنمایان طبیعت‌گردی آزمون جامع برگزار شد و یک آزمون شفاهی هم در قالب مصاحبه زبان‌های خارجی با ۳۰ نفر شرکت‌کننده انجام شد.

 بهره‌برداری از هفت پروژه گردشگری زنجان

پروژه‌های متعدد گردشگری در استان فعال است که تا آخر سال هفت پروژه از آن‌ها به بهره‌برداری خواهد رسید و زیرساخت‌های صنعت گردشگری استان برای پساکرونا آماده می‌شود. این تأسیسات گردشگری شامل مجتمع خدماتی، رفاهی و بین‌راهی الماس غرب، مجتمع خدماتی، رفاهی و بین‌راهی خدیو، فاز دوم مجتمع خدماتی رفاهی پاسارگاد، مجتمع خدماتی، رفاهی و بین‌راهی ملل، اقامتگاه بوم‌گردی گل جان، هتل سنتی بوتیک و اقامتگاه سنتی لطفعلی‌خان است. این طرح‌ها زمینه اشتغال ۱۳۰ نفر به شکل مستقیم در استان زنجان را فراهم کرده است.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

سرای نهالی در بازار زنجان

حمام‌های بازار بزرگ زنجان

سرای نهالی در بازار زنجان

در استان زنجان آثار و ابنیه تاریخی هستند که پسوند «ترین‌ها» به آن‌ها افزوده می‌شود که بازار زنجان از جمله این آثار ارزشمند تاریخی است که به‌عنوان طولانی‌ترین بازار سرپوشیده ایران نامید می‌شود.

بازار زنجان که یکی از مهم‌ترین و زیباترین مجموعه‌های تجاری سراسر استان زنجان است، در قلب بافت قدیمی و مشرف‌به دروازه قلتوق (دروازه جنوبی شهر زنجان) قرار دارد که به‌نوبه خود یک اثر هنری تمام‌عیار محسوب می‌شود. اماکن تاریخی و تفریحی بسیاری در این بازار وجود دارد. در ضمن بازار زنجان یکی از قدیمی‌ترین و بزرگ‌ترین بازارهای سرپوشیده ساخته‌شده در ایران است. این بازار در مراحل گوناگون تکمیل و احداث‌شده است. مجموعه بازار زنجان در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به هشت راسته تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از راسته زرگرها، کفاش‌ها، بزازها، سراج‌ها و…. این بازار دارای راسته‌ها، سراها، میدان‌ها، تیمچه‌ها، بازارها، دالان‌ها، مساجد، حمام‌ها، تکیه‌ها است و در خود ۱۰۰۰ باب مغازه جای‌داده است.

سراها غالباً محل استقرار تجارتخانه‌ها بوده‌اند و همگی دارای حیاط مرکزی هستند. نکته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آن‌ها با راسته و نحوه حر کت در داخل آن‌هاست. یکی از سراهای زیبا و مهم این بازار، سرای نهالی (رسولی) در بازار بزرگ زنجان است که از طریق دالانی با طاق‌های هلالی از بازار پایین قابل‌دسترسی است و در بازار پایین قرار دارد.

بازار پایین زنجان قسمتی از بزرگ‌ترین و طولانی‌ترین بازار سرپوشیده ایران است. بازار پایین (اشاقه باش)، مجموعه بازار پایین به ۹ راسته است. زرگرها. بزازها. کفاش‌ها. سراج‌ها. کلاهدوزها. صندوق سازها. رنگرزها. میوه‌فروش‌ها و جگرپزها تقسیم‌شده است. در بخش پایین بازار به غیر از دادوستد، محل‌هایی وجود دارد که در آن‌ها محصولات دیگر روستاهای اطراف این شهر فروخته می‌شود.

سرای نهالی دارای سه ورودی است که ورودی از ضلع غربی به میدان ورکچی، ورودی ضلع شمالی به بازار و ورودی ضلع شرقی به سرای حاج فتح الله می‌شود.

این سرا به‌صورت ساده در دوره قاجاریه ساخته‌شده است و بعد از اتمام راسته‌ها به بازار اضافه‌شده است که بیشترین قسمت‌های این سرا از بین رفته است و در ضلع شمالی آن امروزه بانک سپه ایجادشده و دالان ورودی دیگر در شرق این مجموعه قرار دارد. نقشه این سرا بدین‌صورت بوده است که اطراف حیاط مرکزی حجره‌هایی ساخته‌شده که این حجره‌ها فاقد رواق ستون‌دار است؛ که امروزه در این حجره‌ها کارهای رنگرزی و قالی‌های سنتی زنجان خریدوفروش می‌شود؛ اما متأسفانه امروزه به دلیل گسترش کارگاه‌های رنگرزی صنعتی به روش‌های شیمیایی دیگر کارگاه‌های سنتی رونق سابق را نداشته و تعداد آن‌ها بسیار کم شده است. این نخ‌ها بازار زنجان را رنگین‌کمانی کرده و زیبایی خاصی به این مجموعه بخشیده است؛ که برای به دست آمدن رنگ‌های طبیعی از گیاهان همچون پوست گردو و انار، حنا، برگ مو، روناس صمغ حاصل از درختان، زعفران و عناصری چون گل یا خاک رس و زاج و همچنین مواد معدنی استفاده می‌کنند.

رنگرزی از معدود مشاغلی است که همچنان رمز و رازش سینه‌به‌سینه منتقل می‌شود و از پدر به پسر ارث می‌رسد؛ مهارتی سخت و زمان‌بر است تا کلاف‌ها رنگی جاودان بگیرند و قالی‌ها از آن ساخته شود. با اینکه این شغل سنتی دیگر رو به نابودی است اما هنوز هم هستند رنگرزهایی که در کارگاه‌های خود شغل آبا و اجدادی‌شان را در سرای رسولی ادامه می‌دهند. استادکاران این رنگرز خانه‌ها قرن‌هاست که مانند کیمیاگران در حال ترکیب اسرارآمیز رنگ‌دانه‌ها و دندانه‌ها هستند تا درخشان‌ترین و باثبات‌ترین رنگ‌ها را بر رشته‌های ابریشمین و پشمی بنشانند.

معماری این سرا کاملاً به شیوه قاجار است، در جای‌جای این بازار از راسته‌ها و حجره‌ها گرفته تا مساجد و کاروانسراها سبک معماری قاجار به زیبایی هرچه‌تمام‌تر به نمایش در آمده است. اوج این سبک‌های معماری و شیوه‌ها و نوآوری‌های تزئینی در اجزا آن به‌وضوح دیده می‌شود و تنها در چند مورد از حجره‌های آن به‌صورت فرش‌فروشی و رنگرزی استفاده می‌شود. تنها در قسمت دالان ورودی حجره‌ها به فعالیت فرش‌فروشی خود ادامه می‌دهند. امروزه این سرا به انبار کالاهای صادراتی تبدیل‌شده است.

این مجموعه باتوجه به ویژگی‌های معماری و هنری آن، پیوسته به عنوان کانون مهم تجاری، تاریخی، فرهنگی مورد توجه بازدید کنندگان شهر زنجان قرار گرفته است. در بازار پایین دو مسجد به نام‌های مسجد آقا شیخ فیاض و میرزایی و همچنین دو گرمابه به نام‌های بلوری (حاج داداش) و معینی احداث شده است.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

حمام‌های بازار بزرگ زنجان

هنر رنگرزی زنجان با قدمت بیش از ۲۳۰۰ سال

هنر رنگرزی زنجان با قدمت بیش از ۲۳۰۰ سال

رنگرزی یا صباغی به رنگ کردن الیاف، نخ‌ها، پارچه و لباس گفته می‌شود که توسط مواد رنگ‌زا تحت تأثیر عواملی همچون زمان و درجه رنگ می‌شوند رنگرزی و یا رنگ کردن الیاف و نخ و پارچه را می‌توان از کهن‌ترین هنرهای برآمده از ذوق و قریحه‌ی بشر دانست که در چند سال گذشته در بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده کشور از رونق خوبی برخوردار بود. دانش رنگرزی سینه‌به‌سینه منتقل و این حرفه فعالیتی موروثی بوده است.

رنگرزی مهارتی است که طی آن ماده رنگ‌زا در درجه حرارت هدایت‌شده و زمان مشخص، داخل الیاف و یا کالای منسوج (بافته‌شده) نفوذ کرده و آن را رنگ می‌کند. در رنگرزی، ماده رنگ‌زا به‌طورکلی، به همه مواد طبیعی و یا شیمیایی که قابلیت رنگرزی الیاف و یا منسوجات رادارند اطلاق می‌شود. رنگ کالای رنگرزی شده نباید به‌آسانی در اثر شستشو و یا در برابر نور از بین برود. رنگرزی و چاپ دو روش رنگ کردن پارچه هستند که البته تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند. رنگرزی سنتی و رنگرزی صنعتی دو روش متداول رنگرزی می‌باشند. کاربری رنگرزی سنتی با نوین شدن صنعت نساجی، رفته‌رفته کاهش پیداکرده است.

رنگرزی

هنر رنگرزی در استان زنجان از تنوع بالایی برخوردار است و این تنوع را می‌توان در تاروپود فرش‌های اصیل زنجانی مشاهده کرد. قدمت هنر رنگرزی سنتی در استان زنجان برمی‌گردد به دوران مردان نمکی که یک‌پایه تاریخی مستند برای استان زنجان است. با استناد به پارچه‌های رنگرزی شده مردان نمکی قدمت این هنر در زنجان به ۲۳۰۰ سال می‌رسد و می‌توان به جرأت ادعا کرد که در آن زمان در استان زنجان فعالیت‌هایی در زمینه رنگرزی پارچه و نخ انجام‌شده است. رنگرزی از صنایع وابسته و اصلی فرش‌بافی است و این صنعت از دیرباز بین خانواده‌ها مرسوم بوده است. رنگرزی هنری زیبا و درعین‌حال مشکل است و در رنگ کردن تاروپودها باید دقت زیادی شود چرا که این رنگ‌ها موجب ارزشمند شدن فرش‌ها می‌شود.

امروزه اساس کارگاه‌های رنگرزی در زنجان بر وجود چند پاتیل مسی یا چدنی و انواع رنگ‌های شیمیایی است و درگذشته به خاطر استفاده از رنگ نیل انواع خمره‌ها با تغار لعاب‌دار نیز در کارگاه در یک ردیف به ترتیب از غلطت رنگ بالا تا ضعیف استقرار داشتند.

نتایج حاکی است که این استان از گذشته یکی از مناطق غنی رنگرزی ایران بوده است و در وضعیت موجود کاهش فعالیت رنگرزی، کاربرد رنگ‌زاهای جوهری و شیمیایی به‌جای رنگ‌زاهای گیاهی و طبیعی و رنگرزی خانگی به‌جای رنگرزی کارگاهی در تغییر روش رنگرزی الیاف فرش نقش اصلی را دارا است. تجارب و دانش گذشتگان در استفاده از رنگ‌های طبیعی گیاهان همچون پوست گردو و انار، حنا، برگ مو، روناس صمغ حاصل از درختان، زعفران و عناصری چون گل یا خاک رس و زاج و غیره شایع بوده و هنوز هم در بعضی از نقاط به‌ویژه روستاها کاربرد دارد.

کارگاه‌های رنگرزی سنتی اشکال متفاوتی دارند و معمولاً یک ردیف پاتیل (خُم رنگرزی) در دیوار کارگاه تعبیه‌شده که بسته به نوع رنگ کاربردی، پاتیل‌ها از چدن یا مس ساخته‌شده و زیر هرکدام اجاقی قرار می‌دهند. ابتدا پشم موردنیاز را به‌صورت بی‌رنگ تهیه می‌کنند. آن را داخل آب به مدت ۲۴ ساعت می‌خیسانند.

blank

پشم‌ها با توجه به تعداد رنگ‌های موردنیاز و اندازه در نظر گرفته‌شده- جدا کرده و هر قسمت را درون نایلون جداگانه‌ای می‌ریزند. استفاده از نایلون در رنگرزی پشم، مانع از نمدی شدن آن در اثر جوشاندن زیاد شده و همچنین از تیره شدن رنگ بر اثر فعل‌وانفعالات شیمیایی درون ظرف جلوگیری می‌کند. دندانه موردنظر را در آب حل کرده و داخل پشم‌ها می‌ریزند. با هم زدن پشم دندانه را به تمام قسمت‌های آن می‌رسانند. سپس پشم را داخل ظرفی که آب آن جوشان است، قرار می‌دهند. به مدت یک ساعت داخل آب جوشان می‌ماند و بسته به تیرگی و روشنی رنگ مدت‌زمان جوشاندن را تنظیم می‌کنند و در تمام مدت الیاف را با چوب، زیر آب می‌گردانند.

پس از دندانه کردن، سرد شدن پشم باید به‌تدریج صورت بگیرد (حدوداً ۲۴ ساعت)، پس از سرد شدن کامل، پشم را می‌شویند. رنگ‌دانه را به پشم اضافه نموده و خوب هم می‌زنند تا رنگ به تمام قسمت‌های آن برسد. مدت‌زمان جوشاندن پشم با رنگ‌دانه، حدوداً ۳ الی ۴ ساعت است. سرد شدن پشم در این مرحله نیز باید به‌تدریج صورت بگیرد. پس از سرد شدن پشم شستشوی نهایی انجام می‌گیرددر هر مرحله از شستشو از مواد شوینده‌ی ملایم استفاده می‌شود. میله چوبی محکمی درون دیوار بالای خمره‌ها قرار دارد که کلاف‌ها را روی این میله آویزان می‌کنند تا آب آن بچکد و الیاف هوا بخورد، ازآنجا کلاف‌ها را روی تیرهای ضخیم آویزان می‌کنند تا خشک شود.

رنگ‌ها ازنظر منشأ آن به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند.

۱- رنگ‌های طبیعی: منشأ گیاهی، جانوری و معدنی دارند. رنگرزی با آن‌ها به زمان و مهارت زیادی نیاز دارد.

۲- رنگ‌های مصنوعی: رنگ‌هایی که از مواد شیمیایی و مصنوعی تهیه می‌شود که شامل رنگ‌های جوهری و کرُمی است.

خوشبختانه استان زنجان به علت وجود توانمندی‌های بسیارش در کلیه ابعاد تخصص، کاربردی، اقتصادی و اقلیمی می‌تواند نقش مهم و گسترده‌ای را احیا و بازپروری این هنر و صنعت در طیف گسترده‌ای در بردارد و امیدواریم که با این بسیج همگانی در این گستره پهناور با تنوع محصولات کشاورزی و خودرو و توجه به گیاهان صنعتی و نگهدار گام‌های مؤثری در پرورش کاربرد بهینه این فناوری انجام دهیم.

در زمان‌های گذشته در روستاها و خانه‌های شهری که قالیبافی رواج داشت، افراد در منزل خود از گیاهانی همچون برگ مو، روناس، پوست گردو، پوست پیاز، پوست انار و زاج برای ثابت شدن رنگ پشم استفاده می‌کردند و در بافت فرش و گلیم از آن استفاده می‌کردند. کارگاه رنگرزی و محل دادوستد الیاف پشمی و نخی این اقوام، جنب تیمچه بازار بوده که از بازار زنجان به‌طرف خیابان کمربندی خیام امتداد داشته است.

ولی امروزه به علت رواج رنگ‌های شیمیایی شیوه رنگرزی سنتی کمرنگ شده است و تعداد اندکی از کارگاه‌های رنگرزی شیمیایی در کاروانسرای شاطر علی، حاج شامی بالا و پایین، سرای نهالی و حاج فتح اله مشاهده می‌گردد. رنگرزان ماهری چون: مرحوم ولی قره خانی، مرحوم حاج قربانعلی صباغی، مرحوم عبدالله اورنگی و مرحوم حاج احمد، زندگی می‌کردند که با تلاش، سخت‌کوشی و پشتکار و با استفاده از گیاهان رنگ‌زا الیاف پشمی و پنبه‌ای را رنگ‌آمیزی می‌کردند و قالی زنجان را غنا می‌بخشیدند. به علت رکود این صنعت اکثر پیشکسوتان رنگرز استان از این کار کناره‌گیری کردند و تنها چند نفر هنوز هم به این شغل اهتمام دارند که ازجمله: آقای بختیاری، حاج زید اله ندرلو و فرهاد یادگاری هستند.

منبع: میراث آریا

حمام‌های بازار بزرگ زنجان

حمام‌ها نقش قابل‌توجهی در انتقال آداب‌ورسوم و آیین‌ها و مناسک، ادبیات شفاهی و سایر ابعاد فرهنگی جامعه ایفا می‌کردند. یکی از این سنت‌های خوب و ماندگار در ایران نیز فرهنگ حمام و آیین‌ها و مراسم‌های مرتبط با آن است هر چند که امروزه بسیار نقش و شکل آن تغییر پیدا کرده است.

بزرگ‌ترین بازار سرپوشیده ایران واقع در شهر زنجان است. بازار زنجان از مکان‌های تاریخی و قدیمی و دیدنی شهر زنجان و ایران است که به‌نوبه خود یک اثر هنری تمام‌عیار محسوب می‌شود. اماکن تاریخی و تفریحی بسیاری در این بازار وجود دارد. در این بخش حمام‌هایی که در بازار بزرگ زنجان ساخته‌شده است؛ که در ذیل نام‌برده می‌شود. توضیحات کامل در قسمت حمام‌های بازار زنجان شرح داده‌شده است. ۱-گرمابه حاج ابراهیم. ۲- گرمابه حاج داداش. ۳- گرمابه حسینیه. ۴- گرمابه فراش‌باشی. ۵- گرمابه بلوری (قوشا). ۶- گرمابه میرلی. ۷- گرمابه سینا. ۸- حمام قیصریه (سید). تمامی این گرمابه‌ها که موقعیت مکانی آن‌ها پیرامون بافت قدیم بازار زنجان قرار دارد و با علم با اینکه بازار تاریخی زنجان علاوه بر عملکرد اقتصادی، فرهنگی و مذهبی به‌عنوان اصلی‌ترین مسیر ارتباطی و خدماتی محسوب می‌شدند، از اهمیت بالایی برخوردارند.

از طرفی معماری و فرم گرمابه‌های تاریخی شهر، نوع تزئینات و مواد و مصالح به‌کاررفته در این بناها و ایجاد پیچ‌وخم‌های طول مسیر، جهت دستیابی به گرمخانه‌ها بر اساس محاسبات مهندسی و به‌صورت کاملاً دقیق ساخته‌شده‌اند. در ساخت گرمابه‌ها از ساختار چهار ایوانی و گنبد اصلی و در بعضی دیگر از چهار ایوانی کم‌عمق و به‌کارگیری ستون در بینه و گرمخانه استفاده‌شده است. گرمابه‌های تاریخی استان زنجان به دلیل هوای سرد و قرار گرفتن در منطقه کوهستانی، بیشتر از لاشه‌سنگ همراه با ملاط گل و پوشش کاه‌گل به‌عنوان عایق، استفاده‌شده است. این گرمابه‌ها در عمق ۳.۵ تا ۴.۵ متری سطح زمین قرارگرفته‌اند؛ که از خاک به‌عنوان یک عایق طبیعی استفاده‌شده است، ضمن این‌که این بناها، در مقابل زلزله مقاومت بیشتری دارند. تمامی این آثار تاریخی در دوره قاجار احداث‌شده است و کاملاً منطبق با رشد و توسعه بازار به وجود آمده‌اند.

گرمابه حاج ابراهیم، متعلق به نسل پنجم مالک فعلی (آقای ابراهیم سرمدیان) هست. این بنا از جمله ابنیه عام‌المنفعه و اوقافی بوده که به‌صورت استیجاری در تحت اختیار خانواده سرمدیان هست. این بنا در راسته‌بازار بالا، کوچه سقّالر، ضلع جنوبی بازار قرارگرفته است. ورودی اصلی این بنا رو به شمال (به‌طرف بازار) بوده که در سمت چپ و در کنار آن درب بزرگی چوبی، برای استفاده و دسترسی به پشت‌بام و یا موتورخانه فعلی قرارگرفته، نمای ورودی بنا در حال حاضر ساده و بدون تزئینات خاصی با روکشی از سیمان‌سفید هست. در بدو ورود به حمام و قبلاً از وارد شدن به هشتی، با ایجاد سه پله اختلاف ارتفاع بین کف کوچه و هشتی (در حدود ۱۱۵ سانتی‌متر) حل‌شده است. هشتی مزبور به شکل مربع‌مستطیل و در جهت شرقی غربی بوده که در دو ضلع شرقی غربی آن دو مدخل دیده می‌شود.

زنجان

گرمابه حاج داداش. یکی از قدیمی‌ترین بناهای تاریخی شهر زنجان است. این بنا که قدمت آن به‌طور تقریبی به ۱۵ الی ۲۰۰ سال پیش، اوایل دوره قاجار، می‌رسد توسط معماری که حمام به نام او منسوب است، در وسط بازار زنجان که از دوران صفویه به بعد مرکز دادوستد و فرهنگ بومی و محلی بوده و این مرکزیت را تاکنون حفظ کرده، واقع‌شده است. این مجموعه تا سال ۱۳۶۸ به‌عنوان حمام مورداستفاده بود. سپس به مدت ده سال بدون استفاده ماند تا این‌که در اردیبهشت‌ماه سال ۱۳۷۷ مرمت و بازسازی آن برای تبدیل به مکانی فرهنگی و خدماتی آغاز و در سال ۱۳۷۸ به بهره‌برداری رسید. این بنا امروزه با حفظ بافت حمام و اندکی تغییر و ایجاد تزیینات زیبای سنتی به‌عنوان سفره‌خانه برای پذیرایی گردشگران و اهالی شهر استفاده می‌شود.

گرمابه حسینیه در محله قدیمی معروف به حسینیه و چسبیده به حسینیه اعظم زنجان (ضلع جنوب شرقی) واقع‌شده است. به‌طوری‌که از نام بنا پیداست، این گرمابه به‌عنوان یکی از متعلقات مجموعه حسینیه اعظم بوده و به همین دلیل نیز ساخته‌شده است. این گرمابه تا چند سال اخیر نیز فعال بوده ولی امروزه تبدیل به انباری شده است. با عنایت به ارزش تاریخی فرهنگی وهمچنین نوع معماری این بنا در سال ۱۳۷۸به شماره ۲۳۷۹ در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده و از همان تاریخ هرگونه دخل و تصرف و یا ساخت‌وساز در آن بدون کسب مجوز از سازمان میراث‌فرهنگی ممنوع اعلام‌شده است

گرمابه فراش‌باشی از جمله بناهای عام‌المنفعه با مالکیت شخصی است. سربینه این حمام فضایی مربع شکل است که با ایجاد قوس‌های فراوان به ۱۶ ضلع رسیده است. روشنایی سربینه با تعبیه یک نورگیر بزرگ در وسط گنبد و چهار نورگیر کوچک‌تر در چهار طرف اصلی تأمین می‌شود. این حمام با استناد به قطعات کاشی منقوش با زمینه‌ای به رنگ زرد با نقوش برجسته گل‌وبوته به رنگ سبز که از جمله کاشی‌های مشخص دوره قاجار است و با توجه به شواهد و مدارک موجود از جمله مقایسه نقشه بنا با دیگر حمام‌های شهر زنجان که تاریخ مشخصی دارند متعلق به اوایل تا اواسط قاجار است.

گرمابه میرلی این حمّام در بافت قدیمی شهر زنجان ضلع جنوبی بازار پایین و در کوچه میر بها واقع شده است. ورودی بنا، رو به شرق بوده و عرض آن ۱/۲۰ متر است. بعد از ورودی نه پله که هر پله ۲۵ سانتی‌متر ارتفاع دارد ایجاد گردیده که به سربینه متّصل می‌شود. حدّ فاصل بین سربینه و ورودی دربی چوبی تعبیه‌شده است.

گرمابه قوشا حاماملار یا حمام دوقلوی حاج معین‌الدین در کوچه‌ی تکیه اصغریه به‌طرف توپ آغاجی (اداره میراث‌فرهنگی) در منطقه پرتراکم انسانی و اقتصادی در نزدیکی سایت بازار پائین (آشاغی باش) که به خاطرعدم توجه یکی از این حمام‌ها در اوایل بعد از انقلاب مخروبه شد و دومی به‌مرور خراب و توسط شهرداری مسطح شده و تبدیل به میدان میوه‌فروشی به‌صورت غرفه‌بندی شد (بازارچه میوه و تره‌بار مهرماه ۱۳۸۵).

گرمابه قیصریه، از بناهای دوره قاجار است در داخل شهر زنجان در بازار قیصریه قرارگرفته بود که و جلوه زیبایی به بازار بخشیده است. حمام قیصریه به سبک بیشتر حمام‌های تاریخی ایران یک بینه بزرگ دارد که در گذشته محلی برای درآوردن یا پوشیدن لباس بوده است که سال‌ها پیش قبل از ثبت ملی تخریب شد.

گرمابه سینا در شهر زنجان که در دوره اخیر ساخته‌شده است؛ و به سبک سنتی است.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

موزه مردان نمکی زنجان

روستای علم كندی و منطقه قارقالان زنجان