نوشته‌ها

استان زنجان در آیینه نمایشگاه اندونزی

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان گفت: استان زنجان در نمایشگاه سه‌بعدی فرهنگی و هنری ایران اسلامی به صورت مجازی در اندونزی معرفی می‌شود.

به‌ گزارش ایسنا و به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان، امیر ارجمند افزود: با توجه به شیوع ویروس کرونا و نبود امکان برگزاری نمایشگاه‌های فرهنگی و هنری به صورت فیزیکی، به همت رایزنی فرهنگی ایران در اندونزی، نمایشگاه سه‌بعدی فرهنگی و هنری ایران اسلامی با عنوان «پنجره‌ای به سوی ایران» در بستر فضای مجازی با موضوع زنجان تهیه و آماده‌سازی شده است.

این مسئول تصریح کرد: آثار این نمایشگاه تا چند روز آینده در شبکه‌های اجتماعی شامل فیس‌بوک، اینستاگرام، توئیتر و سایت رسمی رایزنی فرهنگی و دیگر کانال‌ها و گروه‌ها برای مخاطبان به نمایش درخواهد آمد و در آن گنبد سلطانیه به عنوان اثر جهانی و فاخر دوره ایلخانی و سایر بناهای تاریخی در سطح استان و صنایع‌دستی مانند ملیله، چاقو، چاروق و … در سایت www.artsteps.com/view/۶۰۷۲c۱۶۷۶۱۳c۹۹۳۵۶۳۳۲۷b۸ معرفی خواهد شد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان خاطرنشان کرد: در ابتدای ورود به این نمایشگاه سه‌بعدی، متنی به منظور آشنایی با هنر خوشنویسی ایران به زبان اندونزیایی برای بازدیدکنندگان قرار داده می‌شود.

منبع: ایسنا

مرتبط:

آسیاب آبی دهشیر علیا، تنها آسیاب آبی فعال زنجان

روستای علم كندی و منطقه قارقالان زنجان

گوور قلعه ، گوردخمه صخره‌ای در ماه‌نشان زنجان

هنر فلز؛ نگاهی نو به صنایع‌دستی منحصر به فرد زنجان

مدیرکل صدا و سیمای مرکز زنجان گفت: این استان مهد صنایع‌دستی فلزی در کشور است.

به نقل از روابط‌عمومی صدا و سیمای مرکز زنجان، سیدمحسن لطیفی صبح امروز (۱۶ دی‌ماه) در مراسم کلیدزنی مستند فاخر هنر فلز با اشاره به پیشینه تاریخی زنجان در هنرهای دستی افزود: این استان مهد صنایع‌دستی فلزی در کشور است و به عنوان خاستگاه اولیه هنرهایی مانند ملیله‌کاری، چاقوسازی، مسگری و قلم‌زنی با قدمت و پیشینه تاریخی چند هزار ساله، هنوز نام خود را در میان بهترین‌های این صنایع‌دستی حفظ کرده و برای احیا و  گسترش آن‌ها تلاش می‌کند.

وی تصریح کرد: مستند هنر فلز تلاش دارد با نگاهی نو، سیر تاریخی پیدایش، تکمیل و روش‌های طراحی و تولید هنرهایی مانند ملیله‌کاری، مسگری، قلم‌زنی، انگشترسازی و زیورآلات سنتی را در ساختار مستند محض و در بخش‌هایی با بازسازی متدهای تاریخی به تصویر بکشد.

این مسئول ادامه داد: در بخش‌های مختلف این مستند، ابعاد تاریخی و اجتماعی، موارد مصرف و نحوه انتقال فنون این صنایع‌دستی به مناطق مختلف کشور به صورت کارشناسی و پژوهش شده مورد بررسی قرار می‌گیرد تا بیننده با تاریخ و قدمت هر کدام از این صنایع‌دستی فلزی بیشتر آشنا شود.

مدیرکل صدا و سیمای مرکز زنجان در آغاز ضبط و تولید این مستند بر همت رسانه استانی به منظور تولید آثار فاخر در حوزه میراث‌فرهنگی، گردشگری و کارآفرینی تاکید کرد و افزود: در سایه تبلیغ صنایع‌دستی و گردشگری، علاوه بر فراهم شدن زمینه هم‌گرایی اقتصادی و فرهنگی با کمترین سرمایه و بدون آلودگی‌های زیست‌محیطی برای اقشار مختلف جامعه درآمدزایی می‌شود.

وی، بهره‌گیری از هنرمندان بومی، حضور در لوکیشن‌های تاریخی، معرفی صنایع‌دستی و تاکید بر فرهنگ بومی – محلی را از نقاط عطف این مستند برشمرد.

گفتنی است، عوامل تولید این برنامه شامل حسن دهقان‌کمارجی (نویسنده و کارگردان)، جلال حبیب‌مهر (تدوین و گرافیک)، عادل زلفی‌باهر (نور و تصویر)، شاهرخ سروری (گفتار متن)، سیده‌لیلا موسوی (مجری طرح) و واحد پژوهش صدا و سیمای مرکز زنجان (تحقیق) است. این مستند تلویزیونی در ۷۲ دقیقه تهیه و در نوروز سال آینده از شبکه‌های مختلف رسانه ملی پخش خواهد شد.

منبع:ایسنا

مرتبط:

بازارچه‌های صنایع‌دستی در بازار تاریخی زنجان

موزه مردان نمکی زنجان

روستای علم كندی و منطقه قارقالان زنجان

روستای علم كندی و منطقه قارقالان زنجان

علم كندی به دليل دارا بودن كوه‌های زيبا و سرسبز و منطقه ييلاقی مناسب و سرچشمه گرفتن آب از كوه‌های برفی قارقالان دارای مناظر بسيار زيبا به ‌خصوص در فصل بهار و تابستان است. به‌ دلیل ارتفاع زیاد که تقریبا به حدود ۳۰ هزار متر می‌رسد، بیش از نصف سال سرما و مملو از برف است.

روستای علم كندی

در اینجا بهار با آب شدن برف‌ها در خردادماه آغاز می‌شود و در اوایل تابستان منطقه را زیبا می‌کند. این ییلاقات مرتع فوق‌العاده‌ای برای دام‌ها در فصل تابستان هستند از این‌رو مناطق ییلاقی هر ساله با شروع فصل تابستان مورد استفاده اهالی چندین روستا و عشایر استان‌های آذربایجان ‌شرقی و غربی و منطقه زنجان‌رود قرار می‌گیرد. آن‌ها برای چرای دام‌هایشان به اینجا می‌آیند و چند ماه را تا شروع دوباره فصل سرما در اینجا می‌مانند. در واقع اهالی این روستاها، زندگی نیمه کوچ‌نشینی دارند و برخی از آن‌ها ۲۰ روز در راه هستند تا به ییلاقات برسند.

روستای علم كندی

مسیر روستای علم کندی تا پای کوه قارقالان جزو زیباترین و بکرترین مناطق استان زنجان است.جویبارها و سرسبزی خاص این مسیر، بسیار آرامشبخش و مناسب برای پیاده‌روی است.غارهایی با ارتفاع نامعلوم، چشمه‌هایی با آب سرد و شیرین از مناظر زیبای این مسیر است. ییلاقات علم کندی از آثار ثبت شده است.قارقالان سرزمين ريواس نيز به شمار می‌رود. در اين منطقه ريواس‌های آب‌دار و بزرگی میرويد.

روستای علم كندی

 درختان ميوه مختلف و گياهان معطر و دارويی مانند چای كوهی، كاكوتی، توكلوجه يا همان مرزنجوش، گل‌پر و پونه در اين منطقه كوهستانی سرسبز به وفور يافت میشود. گیاهی به نام ترکی سُوی شبیه شاخه درخت که پوستش را می‌کنند و می‌خورند و به همین دلیل نام سُوی (پوستش را بکن) به آن داده‌اند .

روستای علم کندی در شهرستان ماهنشان در هفته گردشگری با کسب بالاترین امتیاز به‌عنوان برترین روستای گردشگرپذیر انتخاب شد.

منبع:میراث آریا

مرتبط:

سفر به دودکش جن ماهنشان

زرین غار یکی از زیباترین کشف های زنجان

شیرین سو _سفری به کریدور استان همدان و زنجان

موزه مردان نمکی زنجان

در موزه مردان نمکی ، مردان نمکی چندین مومیایی کشف شده از معدن نمک چهرآباد استان زنجان می‌باشند. معدن نمک چهرآباد با ارتفاع ۱۳۵۰ متر از سطح دریا در ۷۵ کیلومتری غرب شهر زنجان و یک کیلومتری جنوب روستای حمزه‌لو قرار دارد. تا سال ۱۳۷۲ بهره‌برداری نمک در معدن چهرآباد به صورت سنتی و با استفاده از ابزارهای دستی انجام می‌شد. در همین سال شرکت زنجان نصر، برنده مزایده بهره‌برداری از معدن نمک گردید و از این تاریخ به بعد بهره‌برداری از معدن با استفاده از ماشین‌آلات مکانیکی آغاز شد.

در اولین سال بهره‌برداری در زمستان ۱۳۷۲ معدنکاران هنگام باطله‌ برداری و استخراج نمک با بولدوزر، نیم ‌تنه انسانی را یافتند که ریش و موی بلند داشته و حلقه گوشواره‌ای از جنس طلا در گوش چپ وی بوده است. این نیم تنه به دلیل سالم باقی ماندن در محیط نمکی به مرد نمکی معروف شد و پس از پایان مطالعات به موزه مردان نمکی  منتقل شد و تا امروز در آنجا نگهداری می شود.

موزه مردان نمکی زنجان

پس از آگاهی از خبر کشف، پژوهش های باستان شناختی نجات بخشی در زمستان همان سال ابتدا به سرپرستی هوشنگ ثبوتی و سپس علی اصغر میرفتاح انجام شد. در نتیجه کاوش، شماری اشیای جالب و متنوع از معدن به دست آمد. مهم ترین یافته سال ۱۳۷۲، کشف پای چپ مرد نمکی یک بود که در چکمه های بلند قرار داشت . جنس چکمه از چرم و بلندی آن ۴۸ سانتی متر بود. با پایان گرفتن کاوش جسد و اشیای مکشوفه، برای مطالعات و بررسی های بیشتر به آزمایشگاه تحقیقاتی پژوهشکده مرمت انتقال یافت و تحقیقات و مطالعات آزمایشگاهی در زمینه هایی از جمله آزمایش سال یابی، بررسی های استخوان شناسی با کمک تصویر برداری سی تی اسکن، تعیین گروه خونی، آزمایش دی. ان. ای و … انجام شد.

نتیجه سال یابی کربن ۱۴ روی نمونه های استخوانی و پارچه ای، قدمت مرد نمکی شماره یک را ۱۷۰۰ سال قبل، یعنی اوایل دوره ساسانی تعیین کرد. همچنین بررسی های بیشتر نشان داد نیم تنه مکشوفه مربوط به مرد میان سالی بوده که قبل از مرگ ، ضربه شدیدی بر سر و صورت او خورده است. باستان شناسان در مورد ظاهر این پیکر گفته‌اند احتمالاً مرد نمکی از طبقه اشراف و شاهزاده‌ها بوده‌است، زیرا برروی لباس او جواهرات و زیورآلاتی پیدا شده که مخصوص این طبقه بوده است.

موزه مردان نمکی زنجان

با وجود کشف استثنایی مرد نمکی یک در سال ۱۳۷۲، متأسفانه تلاش چندانی برای تعطیل کردن استخراج مکانیکی و لغو بهره‌برداری از معدن صورت نگرفت. در پاییز ۱۳۸۳ معدنکاران در حین کار با بولدوزر مجدد با بقایای اسکلت انسانی مواجه شدند که به دلیل کار با بولدوزر تا حد زیادی متلاشی شده بود. با جستجوی معدنکاران در میان خاک‌های آشفته، علاوه بر جمع‌آوری قسمت‌هایی از بقایای انسانی تکه ‌تکه شده، شماری اشیا به دست آمد که توسط بهره‌بردار به اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان منتقل شد.

بررسی‌ های اولیه روی بقایای انسانی که پس از انتقال به میراث فرهنگی، مرد نمکی ۲ نامگذاری شد، نشان داد که این بقایا متعلق به مردی میانسال با میانگین قد حدود ۱۸۰ سانتی‌متر بوده که در جریان ریزش دیواره‌ها و سقف تونل کشته شده است. اشیایی نیز همراه این جسد یافت شده است.

کشف اتفاقی مرد نمکی ۲ و مجموعه‌ای از اشیا، موجب از سرگیری پژوهش‌های باستان‌شناختی در معدن نمک چهرآباد بعد از گذشت ۱۱ سال گردید. بنابراین کاوش در معدن به منظور نجات‌‌بخشی آثار و بقایای باقی مانده ابتدا به سرپرستی امیر الهی و سپس ابوالفضل عالی در دی و بهمن سال ۱۳۸۳ انجام شد و فصل دوم کاوش نیز در پاییز ۱۳۸۴ ادامه یافت.

بقایای مرد نمکی ۳ همچون مرد نمکی ۲ به صورت اتفاقی و طی کار باطله‌برداری بولدوزر توسط معدن‌کاران در سال ۱۳۸۳ کشف شد. به دلیل کشف مومیایی توسط بولدوزر، این جسد نیز به صورت متلاشی شده و تکه‌تکه یافت شد. بقایای مومیایی شماره ۳ شامل استخوان، لباس و قسمت‌ هایی از بافت نرم فردی بود که همچون معدنچیان دیگر بر اثر ریزش تونل و سقوط یک سنگ چند تنی روی او کشته شده بود.

مرد نمکی ۴ سالم‌ترین و کامل‌ترین مومیایی مکشوفه از معدن چهرآباد است. علی‌رغم آسیب‌دیدگی به هنگام مرگ، تقریباً بیشتر قسمت‌های بدن سالم باقی مانده است که شامل مجموعه استخوان‌ها و بافت نرم وی است که بر اثر از دست دادن آب بدن کاملاً خشک شده است. با وجود شکستگی جمجمه در چند قسمت دلیل مرگ بر اساس تحقیقات انجام یافته توسط دکتر شکوهی با عکسبرداری سی‌تی اسکن، فشار بر قفسه سینه و پارگی قلب در نتیجه ریزش تونل‌ها و ریزش خاک و آوار روی وی بوده است. بر اساس تحقیقات انجام گرفته مشخص شد این مومیایی طبیعی، پسر جوانی بوده که به هنگام مرگ حدود ۱۶ سال داشته است. قد این مومیایی ۱۷۰ تا ۱۷۵ سانتی‌متر است. در گوش‌هایش حلقه‌هایی از جنس نقره دیده می‌شود. موهای سر وی کوتاه و به رنگ خرمایی است. به همراه این جوان مومیایی شده اشیای جالب توجهی نیز کشف گردید.

موزه مردان نمکی زنجان

از ویژگی‌های بسیار مهم این مومیایی طبیعی، لباس کامل است که بر تن او دیده می‌شود. این لباس از بالاپوشی بلند، یک شلوار و کفش چرمی تشکیل شده است. با انجام آزمایش‌های سال‌یابی به روش کربن ۱۴ که بر روی نمونه استخوان‌ها و پارچه‌های مجموعه صورت گرفت، قدمتی حدود ۱۷۰۰ سال (اواخر اشکانی – اوایل ساسانی) برای مرد نمکی تعیین گردید.

مرد نمکی شماره ۵ در کاوش فصل دوم در حالی یافت شد که به جز سر، بقیه قسمت‌های بدن زیر صخره و سنگ‌های آواری بزرگ قرار گرفته بود. شکل جسد نشان می‌داد که این شخص نیز همچون نمونه‌های قبلی بر اثر حادثه‌ای که منجر به تخریب و ریزش تونل گردیده، کشته و مدفون شده است. برخلاف مومیایی نمکی شماره ۴، بیشتر بافت بدن مرد نمکی ۵ پوسیده شده و از بین رفته بود.

ششمین مرد نمکی با آغاز فصل سوم کاوش در خرداد ۱۳۸۶ براثر بارندگی‌ها و شستشوی نمک، پش از حدود ۴۰ سانتی‌متر حفاری در نزدیکی محل کشف مرد نمکی شماره ۲ پیدا شد، اما به علت نبود مجوز حفاری و مشکل در نگهداری، این جسد تاکنون درون نمک باقی‌مانده است. ششمین مرد نمکی که هنوز اطلاعاتی از او به دست نیامده زیر سنگ بزرگی که احتمالا باعث مرگ وی شده مدفون مانده است .

روشهای باستانی استخراج معدن:

بررسی وسایل استخراج و حفر معدن و مطالعه خود معدن به همراه اطلاعات بدست آمده از آزمایش کربن چهارده، نشان می‌دهد که در قرن پنجم پیش از میلاد (زمان هخامنشی)، معدن فعال بوده و چندین بار ریزش معدن در آن اتفاق افتاده که باعث کشته شدن تعدادی از معدنچیان شده و تا زمان قرن پنجم (زمان ساسانی) از معدن استفاده می‌شده است. با استفاده از کلنگ و ستون – اتاقک زدن، داخل معدن حفاری انجام می‌شده و روش استخراج در زمانهای هخامنشی و ساسانی متفاوت بوده است.

موزه مردان نمکی زنجان

مکانهای بازدید از مردان نمکی:

در حال حاضر سر و پای چپ مرد نمکی شماره ۱ در موزه ایران باستان تهران واقع در نبش خیابان سی تیر نگهداری می‌شود و بقیه اجساد و اشیای بدست آمده از این معدن در موزه باستان‌شناسی زنجان (عمارت ذوالفقاری) در معرض دید عموم قرار دارد.

نتیجه:

با کاوشهای دو فصل اخیر مشخص گردید که همه مومیایی های مکشوفه از معدن کارگران و معدن کارانی بودند که در نتیجه ریزش معدن و فرو ریختن دیواره ها و سقف و تونلها کشته و مدفون شده اند. طبق کاوشهای انجام یافته همچنین مشخص شد که معدن از حدود نیمه هزاره اول شناسایی شده است. براساس آزمایشات سالیابی کربن ۱۴ مشخص شد که مرد نمکی ۳، ۴، ۵، مربوط به دوره هخامنشی با قدمت حدود ۲۳۰۰ سال و مرد نمکی ۱، ۲، مربوط به دوره ساسانی، با قدمت حدود ۱۵۰۰ تا ۱۷۰۰ سال قبل است. بنابراین با توجه به شواهد و مدارک موجود، ریزش تونلهای معدن چهر آباد، دست کم دوبار رخ داده است. نخستین بار در حدود ۲۳۰۰ سال پیش و به هنگام فعالیت معدن کاران بخش بزرگی از تونلهای معدن ریزش و در آن مردان نمکی ۳، ۴، ۵ کشته شده اند و سپس با گذشت چندین قرن سال دوباره حادثه ای دیگر در معدن نمک رخ داده و در نتیجه آن مردان نمکی ۱و۲ نیز کشته و مدفون شده اند.

شایان ذکر است که در آخرین کاوشها ی مردان نمکی زنجان، هیئتی از کارشناسان آلمانی و سوئیسی همکاری داشته اند.

مرتبط:

شیرین سو _سفری به کریدور استان همدان و زنجان

مجموعه تاریخی شيخ براق یا چلبی اوغلی در زنجان

ماه نشان و ردپای جن و پری در زنجان

شارشار _آبشاری به قدمت دوره دوم زمین شناسی

آبشار زیبایی در بالادست روستای اسطرخی در شهرستان شیروان واقع‌شده، آبشاری که در نزد اهالی منطقه به نام محلی شارشار مشهور است و موجب سرسبزی و زیبایی این روستای هدف گردشگری شده است.

از داخل روستای اسطرخی رودخانه‌ای عبور می‌کند که جهت آن از جنوب به شمال است و در مسیر خود از میان تخته‌سنگ‌های بزرگی عبور کرده و مناظر زیبایی را آفریده است. این رودخانه در بالادست خود از مجموع آب چندین چشمه نشئت می‌گیرد که درراه رسیدن به دره اسطرخی و در برخورد با پرتگاهی به ارتفاع حدود ۲۰ متر، آبشاری زیبا را پدید می‌آورد.

این آبشار در نزد اهالی منطقه به نام محلی شارشار مشهور است و موجب سرسبزی و زیبایی روستای اسطرخی شده است. علت نام‌گذاری، صدای ریزش آب است که وقتی از ارتفاع به پایین می‌آید در اثر برخورد با سنگ‌ها صدایی به گوش می‌رسد که شبیه شره کردن آب است، بنابراین نام محلی شارشار برای آن انتخاب‌شده است.

اطراف رودخانه درختان زیادی از گونه‌های صنوبر، چنار، گردو و بید مشاهده می‌شود که انبوه بودن و پوشش متراکم آن‌ها منطقه راه شبیه به جنگلی زیبا نموده است که همه این‌ها در انتها می‌رسند به آبشار زیبای شارشار که صدای آن در داخل دره شنیده می‌شود.

آبشار شارشار

اطراف این آبشار درختان زیادی از گونه‌های صنوبر، چنار، گردو و بید مشاهده می‌شود که انبوه بودن و پوشش متراکم آن‌ها منطقه را شبیه به جنگلی زیبا کرده است. بدون شک این آبشار و ییلاق زیبای اطراف آن می‌تواند یکی از جاذبه‌ها در جذب گردشگران باشد.

در کوه‌های اطراف آبشار که آن را همچون گردنبندی نقره‌فام در برگرفته انواع گیاهان دارویی مانند گون، ساری‌گل، زیره، شقـایق، درمنــه ترکی و کاسنی دیده می‌شود. همچنین درخت زیبا و کهن‌سال ارس معروف روستای اسطرخی نیز در فاصله حدود ۵۰۰ متری جنوب غربی آن قرار دارد.

این آبشار زیبا برای مردم و اهالی منطقه دارای ارزش زیادی است، چراکه آن را موجب برکت روستای خود می‌دانند، ازاین‌رو در مواقع کاهش بارندگی که می‌تواند کاهش حجم آبشار را به دنبال داشته باشد، مردم برای نزول باران نذر می‌کنند و آب این آبشار را مهم‌ترین عامل به وجود آمدن روستای اسطرخی و سکونت پدران خود می‌دانند. همچنین طبیعت زیبای اطراف آن باعث شده است تا در تمام طول سال و حتی در فصل زمستان مردم و علاقه‌مندان به طبیعت در کنار آن مدتی را اُتراق کنند.

این آبشار همان‌طور که اشاره شد حاصل آب رودخانه‌ای است که سرچشمه آن در نزدیکی روستا و متشکل از چند چشمه بزرگ و کوچک است. پله پرتاب‌های متعــدد و حوضچه‌های فراوان، زیبایی ریزش آب را دوچندان کرده و تداخل درختـان، توپوگرافی کوهستانی و رودخانه‌ای، زیبایی عجیبی به این آبشار منحصربه‌فرد می‌دهد. دبی متوسط شارشار حدود ۱۵ مترمکعب در ثانیه است و آب از ارتفاع حدود ۲۰ متــر به ته دره سرازیر می‌شود. هنگامی‌که آب لابه‌لای صخره‌ها می‌پیچد و با سرعت از دل کوه بیرون می‌آید، بر روی درختـــان تنومند صنوبر، بیــد و گردو ریزش می‌کند و به علت برخورد با صخره و سنگ‌های بزرگ ته دره به‌صورت ابر سفیدی دیده می‌شود که منظره‌ای بسیــار جالب و دیدنی به وجود می‌آورد.

آبشار شارشار

در ســرمای زمستان نیز که این آبشــار یخ می‌زند منظــره چشم‌نواز بی‌مانندی را پدید می‌آورد که درک این‌همه زیبایی جز با دیدن ممکــن نیست.

روستای اسطرخی به‌عنوان یکی از روستاهای هدف گردشگری استان خراسان شمالی با داشتن یکسری ویژگی‌های خاص به لحاظ طبیعی چون رودخانه، دره‌های زیبا، آبشار، درختان باغی و زمین‌های حاصلخیز در بحث گردشگری و ورود گردشگر و توریست دارای اهمیت بسیاری است. ایجاد و راه‌اندازی اقامتگاه بوم‌گردی اخیراً در این روستا، گردشگران و علاقه‌مندان بسیاری را به‌سوی خود می‌کشاند.

قدمت آبشار شارشار که به‌عنوان میراث طبیعی خراسان شمالی با شماره ۱۸۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، به دوره دوم زمین‌شناسی(مزوزوئیک) برمی‌گردد.

مرتبط:

قلعه بهستان زنجان

ماه نشان و ردپای جن و پری در زنجان

شیرین سو _سفری به کریدور استان همدان و زنجان

شیرین سو _سفری به کریدور استان همدان و زنجان

در این گزارش می‌خواهیم با معرفی جذابیت‌های منطقه شیرین سو شما را به کریدور استان همدان و زنجان ببریم.

گوشه و کنار ایران زمین چهار فصل پر است از جاذبه‌هایی که شاید کمتر اسمشان را شنیده باشیم یا تنها تصاویری از آن‌ها به چشم خورده باشد. این جاذبه‌ها گاه از جنس طبیعت‌اند و هر بار که به دیدنشان برویم، با چشم‌اندازی نو به استقبالمان می‌آیند.

شیرین سو نیز یکی از مناطق کبودراهنگ در استان همدان، گوشه ای از این زیبایی های طبیعی را در خود جای داده است. این منطقه به لحاظ واقع شدن در ورودی استان همدان از شمال شرقی و بین دو غارعلیصدر و کتله خور کریدور استان همدان و زنجان به شمار می رود و وجود تالاب زیبا و بکر، موزه فسیل های ۲۰ میلیون ساله، چشم انداز اراضی بادام کاری، میراث و صنایع دستی ثبت شده، نویدبخش آینده مطلوب و درخشان برای مردم خونگرم و پرتلاش شهر شیرین سو است.

به جرأت می توان گفت منطقه شیرین سو میراث‌دار گذشتگان در شهرستان کبودراهنگ است و تاریخ نیز در این منطقه خودنمایی می کند. موزه فسیل های فیل دریایی یکی از جاذبه های گردشگری شهر شیرین سو است.

به گفته صاحب نظران میراث فرهنگی ۲۱۶ اثر تاریخی در شهرستان کبودراهنگ ثبت شده که تپه باستانی روستای داس‌قلعه، فسیل‌های روستای قراگل و کوه‌های شیرین‌سو، نقوش ۷۰۰۰ ساله کوه‌های قزلجه، حمام تاریخی اکنلو، تپه باستانی کهریز باباحسین، تپه باستانی روستای کوریجان، حمام سنگی باشقورتاران و امامزاده مسجدین از جمله بناهای تاریخی شهرستان کبودراهنگ است.

تالاب دائمی شیرین سو در حدفاصل غارعلیصدر به غار کتله‌خور واقع شده است، این تالاب در شمال غربی و در فاصله‌ ۴۰ کیلومتری شهرستان کبودراهنگ و ۹۵ کیلومتری شهر همدان، با ارتفاعی برابر ۱۸۰۶ متر از سطح آزاد دریا واقع شده که دسترسی به آن از طریق راه آسفالته کبودراهنگ به شیرین سو- قیدار میسر است.

شیرین سو

تالاب چندمنظوره شیرین سو یکی از مناطق و چشم انداز های جذاب و دلنواز ایران است. این تالاب زیستگاه انواع پرندگان بومی و مهاجر و آبزیان است، تنها شنیدن صدای این پرندگان متفاوت در این تالاب روحی تازه به انسان می بخشد که حتی در فصل زمستان دیدنی است.

تالاب شیرین سو هر سال میزبان شمار زیادی از بازدیدکنندگان و گردشگران است. این منطقه در مردادماه سال ۹۰ از تاریخ ۱۵ اسفندماه سال ۸۹ به مدت پنج سال از سوی شورای عالی حفاظت محیط زیست به عنوان منطقه شکارممنوع معرفی شد. در فصول مختلف سال کوهنوردان و گردشگران نیز مهمان این تالاب زیبا هستند.

همین‌که از محل زندگی خود دل بکنید و به‌سمت غارعلیصدر و شهر زنجان راه بیفتید، در طول مسیر زیبایی‌هایی بسیاری خواهید دید. این مسیر زیبا تنوعی از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی دارد و در انتهای مسیر دریاچه‌ای با آب زلال توجه هر بیننده ای را به خود جلب می‌کند. اینجا تالاب شیرین‌ سو که نامش برگرفته از همین منطقه است.

بهار و تابستان بهترین زمان برای بازدید از تالاب شیرین‌ سو است. دمای هوای منطقه در فصول بهار و تابستان مطبوع است و مسافران می‌توانند ساعات خوبی را در کنار تالاب سپری کنند.

این تالاب با هدایت آب رودخانه به پشت سدی خاکی به وجود آمده است. سرچشمه اصلی تالاب شیرین‌ سو از چشمه‌های بالادست، به‌ویژه چشمه کهرآباد تأمین می شود. با توجه به نزدیکی تالاب به شهر، گردشگران می‌توانند از امکانات درون شهر به‌راحتی استفاده کنند. در فصول بهار و تابستان ترکیب آبی دریاچه با کشت‌زارها و گندم‌زارها و بادام زارهای اطراف و آسمان صاف فضای دل انگیزی را برای بازدیدکنندگان ایجاد می کند.

تالاب شیرین سو یکی از بزرگترین تالاب های استان به شمار می رود که زیستگاه بیش از ۵۰ گونه گیاهی و جانوری است. اردک سرسبز، لک‌لک سفید، پرستوی دریایی، فلامینگو و کاکایی سرسیاه از جمله پرندگانی هستند که این تالاب را به عنوان زیستگاه خود انتخاب کرده اند.

بسیاری از مسافران و افراد بومی برای صید ماهی راهی این تالاب می‌شوند تا شانس خود را امتحان کنند و در فصول مختلف سال مسابقات ماهیگیری در این تالاب برگزار می‌شوند. این تالاب در دشتی پهناور و گونه‌های گیاهی و جانوری خاص مانند نعنا، شب بو، گل گاو زبان و جانورانی مانند سنجاب زمینی، روباه، لاک‌پشت و پرندگان مهاجر گونه‌های اردک سرسبز، لک‌لک سفید، پرستوی دریایی، فلامینگو و کاکایی سرسیاه به زیبایی طبیعی این دریاچه افزوده است.

قدم‌زدن در اطراف تالاب هم یکی از فعالیت‌های لذت‌بخش است، در بازدید از تالاب شیرین سو می‌توانید به دور از زندگی مدرن و ماشینی همچنین با تفکر به زیبایی های خلقت از آرامش این طبیعت بکر لذت ببرید. این منطقه همانگونه که در فصول بهار و تابستان مطبوع است، در فصل پاییز و زمستان به ویژه زمان بارش برف نیز فضایی شاعرانه دارد.

فیل دریایی نیز یکی دیگر از جاذبه های گردشگری شهر شیرین سو به شمار می رود که ۲۰ میلیون سال قدمت دارد و طبق مشاهدات انجام گرفته تنها مشابه آن در مراغه کشف شده، این فسیل ها هم اکنون مورد توجه علاقمندان و گردشگران شهر شیرین سو واقع شده است.

شیرین سو

خالی از لطف نیست که بی توجهی مسئولان استان به ظرفیت های منطقه شیرین سو  نیز مطرح شود در حالیکه شهردار و بخشدار این منطقه مجدانه درصدد افزایش امکانات و استقبال از سرمایه گذارانی هستند تا بتوانند با استفاده از ظرفیت های موجود در بخش مشکلات اقتصادی و اشتعال همچنین مهاجرت را کاهش دهند.

در این گزارش پای صحبت های مسئولان و مردم شهر نیز نشستیم. شهردار شهر شیرین سو  از بکر ماندن ظرفیت های این منطقه برای اشتعالزایی و تولید در حوزه  گردشگری همچنین از دغدغه هایش برای رونق بخش و اشتغال جوانان سخن به میان آورد.

سیدمصطفی موسوی قبل از هر چیز به معرفی شیرین سو پرداخت و گریزی به پتانسیل های این منطقه زد. وی نبود فاضلاب در شیرین سو را معضلی بزرگ و هزینه ای سنگین بر دوش شهرداری دانست و گفت: نبود فاضلاب باعث هدررفت آب های سطحی شده که برای حل این مشکل طرح جامع در سال ۸۹ مصوب و تحویل استان شده اما پس از ۱۰ سال هیچ گونه جوابی به ما داده نشده این در حالیست که باید پس از یک سال طرح تفصیلی ابلاغ می شد.

وی در ادامه بازآفرینی محلات شهر را از دیگر پیگیری های خود برشمرد و اظهار کرد: با وجود بافت روستایی و ناکارآمد در سطح شهر، در سال ۹۸ طرح بازآفرینی شهری مصوب و به استان ابلاغ شد و پس از یک سال هنوز هیچ گونه جلسه ای برای پیگیری طرح بازآفرینی شیرین سو در استان تشکیل نشده است که در اینجا از مسئولان مربوطه استان تقاضا داریم به این موضوع رسیدگی کنند.

موسوی افزود: طرح گردشگری تالاب شیرین سو توسط نیروهای شهرداری و کارشناسان مربوطه تنظیم شده و برای اجرا در انتظار نظرات میراث فرهنگی، آب منطقه ای، محیط زیست و منابع طبیعی هستیم تا اداره و توسعه تالاب را در اختیار شهرداری شیرین سو قرار دهند.

پرورش گوسفند از نژاد مهربان، کشاورزی، دامداری و قالیبافی از مهمترین فعالیت های اقتصادی مردم این منطقه محسوب می شود که البته فرش مهربان و دام نژاد مهربان شیرین سو نیز آوازه کشوری و جهانی دارند.

در ادامه به اکنلو می رویم، روستایی که می شود گفت از لحاظ ذخایر طبیعی و آب فراوان جزء روستاهای ثروتمند شهرستان کبودراهنگ به شمار می رود. این روستا در دل بخش شیرین سو واقع شده و یکی از پرجمعیت ترین روستاهاست.

شیرین سو

روستای اکنلو در فاصله  ۱۳۸ کیلومتری استان همدان و ۷۳ کیلومتری کبودراهنگ و ۳۲ کیلومتری شیرین سو واقع شده که با ۵۳۶ خانوار سکنه دارای جمعیتی افزون بر ۱۸۹۰ نفر، یکی از روستاهای پرجمعیت بخش شیرین سو است. شغل اکثر اهالی روستا کشاورزی، دامداری، باغداری و جنگل داری بوده که به علت بهره بردن از نعمت سه قنات و چشمه ها روستای سرسبزی با درختانی برافراشته و تاکستان ها و چمنزارهای فراوان به عنوان بی نظیرترین روستا از لحاظ فضای سبز و طبیعتی عالی در سطح شهرستان کبودراهنگ به شمار می رود.

این روستا که در شمال غربی مرکز استان همدان واقع شده، به علت ظرفیت های فراوان از گذشتگان دور میزبان بسیاری از متخصصان، پزشکان و محققانی از جمله پروفسور بالتازار، دکتر کریمی، دکتر پورتقوا و دکتر شمس بوده که از جهات زیادی مردم این منطقه و حتی غرب کشور به نوعی مدیون تلاش های این عزیزان هستند.

روستایی که نه تنها از لحاظ طبیعت بکر، زیبا و سرسبز زبانزد است بلکه اهالی فهیم، مهماندوست و خونگرم همه ساله به ویژه در ایام نوروز و شهریورماه پذیرای هزاران گردشگر طبیعت دوست از استان های همجوار از قبیل استان زنجان، کردستان، تهران و استان های دیگر هستند.

درباره روستایی با شما سخن می گویم که قدمتی بیش از ۱۰۰۰ سال دارد و نام قدیمی اش خاورشهر بوده است. اکنلو علاوه بر ظرفیت های طبیعی قطب گردشگری- درمانی استان همدان نیز هست و شهرت جهانی دارد چراکه همزمان با سومین موج شیوع طاعون در سال ۱۳۳۱ پزشکی به نام مارسل بالتازار با هدف درمان بیماری طاعون توسط دولت فرانسه به ایران اعزام شده و با همکاری پزشکان ایرانی پایگاه تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران را با حمایت مالی یک فرد خیر به نام «منوچهر قراگزلو» در روستای اکنلو تأسیس کرده است.

بالتازار با تحقیقات و همکاری پزشکان ایرانی خود نظیر دکتر بهمنیار، دکتر شمسا، دکتر سیدیان و دکتر کریمی توانسته بیماری طاعون را در منطقه شیرین سو و استان همدان کنترل و مهار کند.

همانطور که گفته شد بالتازار، پزشکی است که انستیتو پاستور ایران را بنا کرده و به مدت ۱۳ سال رئیس آن بود و در ۶۳ سالگی در زادگاهش از دنیا رفته اما نامش تا همیشه بر روی انستیتو پاستور ایران و مرکز درمانی کبودراهنگ ماندگار شده است.

در این گزارش نیاز بود صحبت های مردم شیرین سو را نیز به گوش مسئولان استان برسانیم که به همین منظور به گفت‌وگو با کشاورزانی که عمده جمعیت بخش شیرین سو را تشکیل می دهند، پرداختیم. با چندین نفر این افراد که صحبت کردم اصل مطلبشان این بود، دهه گذشته دولتمردان حمایت زیادی از کشاورزان داشتند اما در سال های اخیر هیچ بهایی به محصولات کشاورزان نمی دهند در حالیکه بسیاری از محصولات در کشور کشت می شود، همین محصول را به علت منافع برخی از دیگر کشورها وارد می کنند.

کربلایی حسین حسن خانی از من خواست صدای فریاد بی عدالتی در جامعه را به گوش مسئولان که ادعا دارند، خادم مردم هستند، برسانم تا بدانند تحمل کشاورزان شیرین سو نیز از حمایت نکردن دولت، نبود نظارت بر قیمت ها  همچنین رها کردن اقتصاد کشور به دست دلالان برسانم.

رمضان هوشمندی، کشاورزی که امسال زمین هایش را زیرکشت سیب زمینی برده و خود را زیان دیده می داند گفت: جهادکشاورزی یک نماد است و کاری با سود و زیان کشاورز ندارد.

قربانعلی تقوی نیز علت مهاجرت روستائیان به شهرها را بی اعتنایی دولت به کشاورزان و دامداران روستایی عنوان و اظهار کرد: اگر امروز می بینیم مدارس نوساز روستاها خالی مانده و در شهرها کمبود مدرسه است، نتیجه می گیریم مدیریت کشور بی تدبیرانه است.

مرتبط:

یونسکو در همدان _دروازه جهانی به سوی رونق گردشگری

بازار سنتی همدان یادگاری از دوره قاجار

پیست اسکی تاریک‌دره همدان

پل دختر میانه تاریخی ترین پل ایران

پل‌ دختر در بین راه میانه به زنجان و بر سر رودخانه قزل اوزن در شرق کوه قافلانکوه واقع شده است. این پل دارای سه چشمه بزرگی است که چشمه وسطی هم بلند تر و هم عریض‌ تر است و به این علت از وسط پل بطرفین دارای شیب است. آب برهای طرفین چشمه بزرگ از سنگ و بصورت مثلثی است. دهلیزها و کنودهایی در اطراف چشمه بزرگ به چشم می‌خورد که بوسیله دو نیم ستون چند ضلعی به استقامت پل می‌ افزاید.

از تاریخ ساختمان پل اطلاعات درستی در دسترس نیست. عده‌ ای از باستان‌ شناسان تاریخ پایه‌ های آن را به عهد ساسانی نسبت می‌ دهند ولی با توجه به شیوه معماری تاریخ ساخت آن را قرن هشتم هجری تخمین میزنند.

با توجه به نوشته های باستان شناسان و سیاحان و سیاستمداران و بویژه دکتر فوریه و ((جملی کارری))  که جملی  با صراحت در حین عبور از پل در زمان سلطنت شاه سلیمان صفوی می نویسد، این پل به تازگی بنا گردیده و دکتر فوریه با یقین ضمن اشاره به کتیبه آن، تاریخ پل را زمان شاه صفوی به سال ۱۴۰۲ هجری می نویسد و باعث شده عده ای نیز تاریخ بنای پل را عهد صفویان بدانند.

پل دختر میانه

نظر برخی کارشناسان و سیاحان در مورد پل دختر میانه در زیر آورده شده است:

((جملی کارری)) که در زمان سلطنت شاه سلیمان صفویبه ایران مسافرت کرده، ضمن عبور از قافلانکوه در سفرنامه ای چنین می نویسد: دامنه قافلانکوه بسیار طولانی و به تدریج به رودخانه قیزیل اوزن منتهی می شود که روی آن پل سه چشمه و زیبایی بنا گردیده است.

دکتر فوریه طبیب مخصوص ناصرالدین شاه ضمن توضیح مطالبی درباره میانه در کتاب ((سه سال در دربار ایران)) درباره پل دختر چنین آورده است: پلی که از روی آن گذشتیم عجیب است که بسیار خوب مانده است. این پل خرپشته مانند، از آجرهای محکم ساخته شده و سه دهانه مختلف العرض دارد. دهانه وسطی بلندتر است و کتیبه آن این است ((در عهد شاه صفی به سال ۱۰۴۲ هجری در دو سال تمام شد)).

مادام دیولافوا، سیاح و باستانشناس فرانسوی که از سال ۱۸۸۱ میلادی نقاط مختلف ایران را مورد بازدید قرار داده در سفرنامه خود در مورد پلدختر میانه چنین می‌نویسد: «این پل دارای طاق بزرگ هلالی شکل است به طول ۲۴ متر و در طرفین آن دو طاق مسطح دیگر دیده می‌شود که هر یک ۱۷ متر طول دارد و آب از زیر آنها با عمق زیادی می‌گذرد. عبور از خود رودخانه در مدت شش ماه از سال امکان‌پذیر نیست. طاق بزرگ مرکزی دارای کتیبه‌ای است با حروف طلایی که روی زمینه آبی‌رنگ نوشته شده است. این کتیبه قشنگ با رنگ آجرهای کهنه پل هماهنگی دارد و به مجموع بنا که میان دو کوه واقع شده عظمت مخصوص می‌دهد. نقشه این بنا بسیار منظم و با کمال مهارت ترسیم شده است. خلاصه آن‌که در تمام اوضاع آن هوش خردمندانه و فکر استادانه‌ای دخالت داشته است. مهارت استاد و مهندس آن از اینجا معلوم می‌شود که پایه‌ها را طوری ساخته‌اند که بتواند سنگینی طاق را تحمل کند. این پایه‌ها به ریشه‌ای تکیه دارند که بالای آن قوس مضاعفی است و می‌تواند در تمام نقاط در برابر سنگینی سقف مقاومت نماید و فشار مصالح همه‌جا متناسب باشد. کتیبه‌ای که آن را زینت داده ممکن است تاریخ بنای پل را معین کند.»

پل دختر میانه

پروفسور پوپ در مورد پل میانه گفته : «شاید زیبا ترین پل دختر میانه موجود در ایران همان باشد که بر روی رودخانه قزل اوزن در جنوب میانه بسته اند . نسبت پل به بستر رودخانه چنان با شکوه است که از نظر زیبایی منظره بدیع آن با معماری سنتی ایران برابری می کند .

فضای طاقها از سطح معمول آب کمی بالاتر قرار دارد و اگر چه رفته رفته جمع و جورتر می شوند ولی روزنه های جبرانی برای موارد ضروری پیش بینی شده است. این ها با مساحت آجری در سطح پائین تری از سطح قوس قرار دارند. پایه های پل را با روکاری های زیبائی که شباهت به سبک گوتیک دارد استحکام بخشیده اند گل بندیل ها بارها مرمت شده و شکافهای کهنه حاکی از این است که پل بارها از زلزله صدمه دیده است.»

قارونیه مشاهدات خود را از پل دختر بدینگونه شرح می دهد: «این پل تمام از آجر و سنگ ساخته شده و طاقهای آنرا از داخل کنده اند این پل درنزدیکی کوه بلندی واقع شده است».

این پل بارها توسط افراد و شاهزاده‌های مختلف مورد مرمت قرار گرفته است. سنگ بنایی تاریخ مرمت پل را به وسیله شاه بیلم (باسو) به سال ۱۵۱۷ (۹۹۳ ) نشان می دهد. گویا نوشته دیگری تاریخ مرمت دوباره آن را به سال ۱۶۷۳ قید کرده اند. در اواخر قرن هیجدهم پل مذکور به وسیله آقامحمدخان قاجار تعمیر شده است. آخرین آن به سال ۱۳۱۳ توسط اداره کل باستان‌شناسی و اداره فرهنگ میانه واداره مرمت یافته است.

آخرین و اصلی ترین تخریب و شکست این پل در روز ۲۰ آذر ماه ۱۳۲۵ اتفاق افتاد. زمانی که قوای دمکرات به سرکردگی “سید جعفر پیشه وری ” بر آذربایجان مسلط شده بود، هنگام عقب‌نشینی، چون بدست نیروی دولت مرکزی گرفتار نشوند، اعضای فرقه بتوسط مین قسمت وسطی پل و چشمه بزرگ آن را فرو ریختندکه تا حال مرمت نشده باقی است. بهمین خاطر این پل در اصطلاح محلی “سنیق کورپی” یعنی پل شکسته نیز نامیده می شود.

این یادگار دیرین سرزمین ایران در کنار سایر بناهای تاریخی موجود در این شهرستان مانند قلعه دختر، قلعه نجفقلی‌خان، کاروانسرای جمال آباد و پل شهر چای، روزگاری طولانی شاهد آمد و شد کاروانیان، تجار و مسافران ایرانی و خارجی بسیاری بوده که قرن‌ها مشغول نقل و انتقال فرهنگ و هنر در سایه‌سار داد و ستد به فلات ایران و سایر نواحی جهان بودند. به این طریق پل مزبور در امر بازبینی اعصار گذشته و احیای شاهراه ابریشم نقش شایان توجهی به عهده دارد و از این منظر دارای ارزش فراوانی است و باید با سیاست‌ ها و راهکارهای ویژه‌ای برای حفظ و صیانت از آن کوشید.

نزدیکترین مکان تاریخی به پل دختر میانه:

قلعه دختر میانه نیز در چند کیلومتری پل و بر بالای کوه مشرف به پل دختر و پل راه آهن قرار دارد.

مرتبط:

ماه نشان و ردپای جن و پری در زنجان

زرین غار یکی از زیباترین کشف های زنجان

طارم _ جاذبه ای ناشناخته در زنجان

بازارچه‌های صنایع‌دستی در بازار تاریخی زنجان

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان از مرمت سراهای بازار تاریخی زنجان برای استقرار بازارچه‌های صنایع دستی خبر داد.

امیر ارجمند در گفت‌وگو با ایسنا، اظهار کرد: در استان زنجان نزدیک به ۲۵ روستای هدف گردشگری وجود دارد که از خرداد تا شهریورماه تورهای استانی فعال بودند. امسال جشنواره انتخاب گردشگرپذیرترین روستا را برگزار کردیم. از اینرو رونق بوم‌گردی برای معرفی جاذبه‌های محلی و تقویت اشتغال روستایی از اهمیت بالایی برخوردار است.

وی احیای میراث فرهنگی، رونق گردشگری و توسعه تولید و فروش صنایع دستی را از اولویت‌های مهم این وزارتخانه عنوان کرد و گفت: راه‌اندازی بازارچه‌های صنایع دستی از برنامه‌های این اداره است که در همین راستا، سراهای تاریخی بازار زنجان مرمت و بازسازی می‌شوند تا برای استقرار بازارچه‌های صنایع دستی مورد استفاده قرار گیرند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان ادامه داد: بازار تاریخی زنجان ۱۴ سرا دارد که با تبدیل آن‌ها به بازارچه‌های صنایع دستی، سراها مرمت و میراث فرهنگی حفظ می‌شود، واحدهای صنایع دستی در آن استقرار پیدا می‌کند و بازار فروش ایجاد می‌شود و گردشگری رونق می‌یابد.

این مسئول با اشاره به اینکه اکنون بیشتر سراهای بازار به انبار تبدیل شدند، تصریح کرد: با رونق یافتن سراها، مالکان هم، برای بازسازی و مرمت ترغیب می‌شوند. یکی از جاذبه‌های گردشگری بازار زنجان، سرای ناصری است که بیش از ۹۰ درصد آن مرمت شده و موزه، فضای پذیرایی و حجره‌های صنایع‌دستی، فضاهای پیش‌بینی شده در آن را تشکیل می‌دهند.

ارجمند با اشاره به اینکه سرای ملک و سرای بهجت نیز در بازار زنجان در حال مرمت هستند، یادآور شد: در سرای بهجت ۱۷ حجره به‌عنوان انبار فرش استفاده می‌شوند؛ در حالی‌که با احیای آن‌ها می‌توان بهره‌وری بخش‌های مختلف میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را ارتقا داد.

وی با بیان اینکه صنایع‌دستی هم جزو جاذبه گردشگری به حساب می‌آید و می‌تواند مردم را به حضور در مکان‌های تاریخی دعوت کند، اظهارکرد: راسته‌ جگرپزها و غذاهای سنتی زنجان، راسته فرش فروشان و مواردی از این دست نیز، باید در رونق گردشگری مورد توجه قرار گیرد.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان زنجان خاطرنشان کرد: در سطح استان ۵۷ مسیر گردشگری تعریف شده است. در دوران شیوع کرونا نیز ۲۱ تور مجازی از بناهای تاریخی زنجان برگزار شده است.

منبع:ایسنا

مرتبط:

مجموعه تاریخی شيخ براق یا چلبی اوغلی در زنجان

آغاز مرمت سه راسته بازار تاریخی زنجان

زرین غار یکی از زیباترین کشف های زنجان

مجموعه تاریخی شيخ براق یا چلبی اوغلی در زنجان

در پانصد متري جنوب غرب سلطانيه، بناي آرامگاهي وجود دارد كه در گويش محلي كچه بورك ( كلاه نمدی ) گفته مي شود. كتيبه هاي برجاي مانده بنا، همچنين سبك معماري و شيوه هاي تزئيني بكار رفته نشان مي دهد كه اين بناي تاريخي متعلّق به عارف بنام اين زمان، شيخ براق بابا از بزرگان مسلك مولويه و از خاصان در بار سلطان محمد خدابنده در دوره ايلخاني است، همچنین  باستان شناسان و محقّقان، مقبره شيخ براق را به سلطان چلپي منسوب نموده و تاريخ احداث بنا را سال ۷۲۸ هجري قمري بيان نموده اند.

مقبره شيخ براق یا چلبی اوغلو كه در كنار آن خانقاهي مربوط به همين دوره وجود دارد از نوع مقابر برجي شكل قرون مياني اسلامي است و قابل مقايسه با مقبره امام زاده جعفر اصفهان مي باشد. از جمله ويژگي هاي تزئيني اين بنا طاق نماهاي هشتگانه با عملكرد هاي چند جانبه اي (استاتيكي و زيبايي شناسي) است، كه طرح هاي آجر چيني سطوح هر يك از طاق نماها زيبا و متفاوت با يكديگر بوده همچنين محرابي هايي با تزئينات مقرنسي از نوع روي هم افتاده در نماي خارجي اين خانقاه از ديگر جلوه هاي هنری آن مي باشد.

مقبره ی شیخ براق یا چلبی اوغلو ،با نقشه هشت گوش ،در بخش جنوبی خانقاه و احتمالا”درون فضای محصوری قرار داشته است هر چند به نظر می رسد این دو بنا در یک زمان ساخته نشده است، امّا فاصله زمانی زیادی هم نداشته اند. ارتفاع این بنا ۱۷ متر است.

مجموعه تاریخی شیخ براق

برای ساخت بنا ابتدا سه ردیف سنگ سبز تراشیده شده، چیده شده است و سپس آجرچینی دیوارها با سبک زیبای آلت و لغت و کاربندی تا سطح ۲/۵ متری اجرا شده است. از این ارتفاع به بعد ،فرم آجرچینی ساده شده و تفاوتی اساسی با بخش تحتانی به وجود آورده است.

هر ضلع خارجی مقبره شيخ براق با طاق نماهای زیبایی با قوس ها ی پنج و هفت کند نماسازی شده اند.

بر بالای این طاق ها ،گنبدی آجری با ساقه ای نسبتا” بلند استوار شده است. این گنبد، از دیوارها ی خارجی کمی عقب تر است و روی پایه ای شانزده ضلعی قرار گرفته است.

درگاه ها، از قطعات سنگ تراشیده ساخته شده و کف بنا نیز از قطعات سنگ فرونشانده در آهک سنگفرش شده است. در این کف، سوراخی جهت دسترسی به سرداب زیرین تعبیه شده است. در این سرداب، قبر سلطان در وسط قرار دارد و اجساد مریدان با توجه  به درجه و مراتب آنها در گرداگرد آن قرار داده شده است. محوطه داخلی مقبره شامل اتاق هشت گوش ساده ای است. دیوار ها کاملا”ساده و در میان هر ضلع  آن ،طاق نما و طاقچه بلندی به ارتفاع ۳ متر به چشم می خورد. دیوارهای داخلی اضلاع مقبره، از یک قشر گچ پوشیده شده است. در ورودی، رو به طرف شمال است. در سمت جنوب نمای داخلی، محراب بسیار جالبی با مقرنس های گچبری دیده می شود. طاق نماهای اضلاع داخلی در زیر گنبد، به ۱۶ ضلع تبدیل شده و سپس دایره گنبد بر روی آن قرار گرفته است که نور گیرهای بالای ترنبه ها ،بر گریو گنبد تعبیه شده است و نور داخل را فراهم می سازد. این بنا در بخش فوقانی (خاصه گنبد) فاقد تزیینات لازم از جمله پوشش کاشی است و چنین به نظر می رسد که بعد از اینکه مقبره را تا ارتفاع ۲/۵ متری ساخته اند، تحوّلاتی که شاید مرگ سلطان یا دیگر تحولات سیاسی بوده ،سبب شده است که ساختمان مقبره را با سرعت بیشتر و تزیین کمتری بسازند.

مقبره شيخ براق دارای حیاطی با دو در بوده؛ یکی در قسمت جنوبی و دیگری در منتهی الیه دیوار شرقی که هر دو در دوره های بعد به وسیله سنگ های نامنظم و بدون ملاط مسدود شده است. در قسمت جنوب غربی حیاط نیز آثار دو زیرزمین کشف گردیده که به نظر می رسد محل مقابر بوده است.

پلان معماري اين مجموعه با الهام از عقايد و مراتب صوفيه طراحي و هر يك از فضاها با عملكردي خاص ، اجرا شده است.

واحد نخستين در قسمت ورودي به مرتبه فقرا اختصاص داشته، طالبان جنت، مرتبه بعدي اين فرقه، در زواياي قسمت ورودي جاي گرفته اند.

مجموعه تاریخی شیخ براق

حجرات انفرادي صحن مركزي با دارا بودن درهاي كوتاه، محل رياضت مريدان را با توجه به مراتب آنها تشكيل ميداده است. صحن خانقاه، محل سماع جمعي بوده كه سلطان در وسط و مريدان در گرداگرد آن حلقه مي زده اند و بدين ترتيب حلقه ذكر بر پا مي گرديده است. احتمالاً واحدهاي جنوبي خانقاه به عنوان كلاس هاي آموزشي و فضاي واقع در طرفين ايوان جنوبي، محل حلقه ذكر زمستاني بوده است.

طبقه دوم بنا در طرفين ايوان به شدت آسيب ديده و فروريخته و گرداگرد آن عنصري شبيه به جان پناه ديده مي شود. حاصل اينكه قرينه سازي در كل مجموعه كاملاً رعايت شده است و مصالح اصلي بنا را لاشه سنگ ها و ساروج تشكيل داده و سقف حجرات و زوايا گنبدي شكل مي باشد.

عدّه اي از محققان و باستان شناسان بناي خانقاه را مقدّم بر مقبره سلطان چلبي مي دانند و بعضي از آنان، تاريخ احداث مقبره را مقدّم بر خانقاه اعلام نموده اند.

آندره گدار، سال احداث بناي خانقاه را ۷۳۳ هجری قمري قید کرده است. بعضي از محققين نظريات و پيشنهادات ارائه شده را تأييد كرده و آنها را تكرار نموده اند، ولي اینطور بنظر میرسد که تاريخ ۷۳۳ هجري قمري سال نوشتن كتيبه در اين بناي تاريخي است و متن آن نيز صراحتاً اين مورد را تأييد نموده است.

به هر تقدير، مطالعات عمومي و سطحي، تاريخ بناي خانقاه را پيش تر از سالي كه پيشنهاد گرديده ارائه مي دهد. زيرا سال تعيين شده احداث اين بنا، مربوط به اواخر دوران ابوسعيد است كه حيات سياسي و اقتصادي سلطانيه و حكومت، رو به افول بوده و احداث چنين بناهايي در آن محل بعيد به نظر مي رسد.

مجموعه تاریخی شیخ براق

مطالعه کتیبه:

يكي از مدارك بسيار ارزنده اي كه در حل مسئله تاريخ گذاري واقعي بناي خانقاه از اهميت بسزايي برخوردار است، مطالعه كتیبه حك شده جرز جنوبي ايوان جنوبي است. اين كتيبه در سه قطعه كه يكي در بالا و دو قطعه در طرفين ايوان نوشته شده، از اسناد بسيار معتبر در شناسايي شهر سلطانيه و نكات و دقايق آن است. قسمتي از اين كتيبه ازميان رفته، ولي آثار باقي مانده و قابل بررسي، به اين پرسش پاسخ مناسب داده است. اينك متن كتيبه عيناً از نظر خوانندگان مي گذرد.

(در ايام دولت پادشاه اسلام فرمانرواي ربع جا… خالد ملكه … شيخ شيوخ آفاق، شيخ براق اعادالله علينا…

صاحب معظم افتخار ايراني باني الخيرات خواجه شمس الدوله والدين محمد قزويني… بيرون آورده است و وقف خانقاه شميسه كرده كه در قزوين انشا گرانيد و … شرط كرده كه … عموم خلايق … هيچكس را …)

blank

در طرف چپ ايوان، كتيبه با متن زير نوشته شده:

سخط باري تعالي و ملائكه و من بدله من بعد ما ممعهوا نال اسمه علي الذين ببدلوهو عند الله سميع عليم وما جري الا علي الله ان الله لا يضيع اجر المحسنين … ثلاث و ثلاثين و سبعمائه الهلاليه كتب في ليله عيد…

بررسي كتيبه در اين بناي تاريخي از حساسيت خاصي برخوردار است.

نخست اسم حقيقي دو تن، به نامهاي شيخ براق در كتيبه اول و خواجه شمس الدوله والدين محمد در كتيبه مياني آمده است، در منابع و مآخذ موجود تا به حال شخصيت سياسي و مذهبي شيخ براق كه در كتيبه، اسم وي با جمله اعدالله علينا آمده، روشن نشده است. ليكن ذكر اسم خواجه شمس الدوله والدين والمحمد دركتيبه مياني از نظر تاريخ گذاري اهميت بسزايي دارد.

متن كتيبه با جملاتي نظير صاحب معظم، افتخار ايران باني الخيرات خواجه شمس الدوله والدين محمد…. شروع گرديده و هر يك از اين كلمات به مناسبتي ذكر شده و در معرفي شخصيت اسم موردنظر نقش اساسي دارند.

اولاد صاحب معظم وافتخار ايران لقب محمد بن محمد جويني ملقب به شمس الدين از رجال دوره اباقاآن مغول است، وي پسر بهاء الدين محمد، صاحب ديوان است كه در سال ۶۵۷ به حكومت بغداد منسوب شد و پس از جلوس سلطان احمد تكودار، حكومت خراسان و مازندران، آذربايجان و عراق عجم به وي واگذار گرديد و پس از شكست سلطان احمد و به قدرت رسيدن ارغنون، خواجه شمس الدين محمد به اصفهان گريخته و پس از به قتل رسيدن احمد به طرف اردوي ارغنون حركت نموده و از وي عذرخواهي كرد عاقبت در نزديك اهر به سال ۶۸۳ ه.ق مقتول گرديد. اين شخصيت يكي از رجال بزرگ و پر افتخار ايران در عهد ايلخانان و از نظر فضايل زبانزد خاص و عام بوده است.

با ذكر آنچه گذشت، اين بنا در حد فاصل سال های ۶۵۷ (سال به قدرت رسيدن وی) و ۶۸۳ (سال قتل وی) احداث گرديده و وقف خانقاه شميسه شده است. به استناد عين متن كتيبه كه قبلاً به نظر رسيد، سال ۷۳۳ تاريخ احداث بنا نبوده بلكه سال نوشتن كتيبه است.

مرتبط:

ماه نشان و ردپای جن و پری در زنجان

زرین غار یکی از زیباترین کشف های زنجان

بازار زنجان _طولانی‌ترین بازار ایران

کتله خور _غاری به قدمت تاریخ

گفته می‌شود که بزرگ‌ترین و شگفت‌انگیزترین غارها در سراسر دنیا از سنگ‌های آهکی ایجاد شده‌اند، کتله خور در استان زنجان یکی از همین غارهای آهکی زیبا و اعجاب‌انگیز در دنیا است.

در ۱۵۵ کیلومتری جنوب استان زنجان، جایی در نزدیکی گرماب از توابع شهر خدابنده، غاری با شهرت جهانی وجود دارد. کتله خور برای غارنوردان و طبیعت‌گردان حرفه‌ای‌نامی آشناست. بسیاری از غارنوردان از سراسر ایران و البته جهان برای درنوردیدن کتله خور، راهی زنجان می‌شوند.

کتله خور صدها میلیون‌ سال قدمت دارد

غاری که بعد از گذشت سال‌ها از اکتشاف آن، هنوز مسیرهای کشف نشده بسیاری دارد و انتهایی برای آن یافت نشده است. کتله خور، در سال ۱۳۰۰ کشف و ۳۰ سال بعد به ثبت ملی رسید اما مهم‌ترین و وسیع‌ترین بازدید از این غار به سال ۱۳۶۵ بازمی‌گردد که تیمی متشکل از غارنوردان زبده، غار را کنکاش کردند و نادیده‌های بسیاری را کشف کردند. کتله خور را هم دوره غار علیصدر در همدان می‌دانند. زمان شکل‌گیری غار کتله خور را به دوران ژوراسیک نسبت می‌دهند. حدود ۱۲۰ میلیون سال قبل، زمانی که آب‌های زیرزمینی در سنگ‌های آهکی کوه ساقیزلو نفوذ کردند و به آرامی آهک‌های درون سنگ‌ها و صخره‌ها را شستند و حفره‌هایی ایجاد کردند تا غار کتله خور با شکل امروزی آن پدید آید. اگرچه غار در حال حاضر بیشتر شکلی خاکی دارد اما هنوز در بخش‌هایی از غار، رودی جریان دارد که حاصل جریان آب‌های فرورو شکل‌دهنده غار است.

غار کتله خور

آسمان این غار پر ستاره است

‌کتله خور،  شگفتی و زی تالارهای متعدد و باشکوه از جمله تالار ستون‌ها و تالار بلورین تشکیل شده است. بر اثر چکیدن آب بر کف و دیواره‌های غار، سنگ‌هایی شکل گرفته‌اند که در دانش غارشناسی به چکنده و چکیده معروفند. غار دارای تونل‌ها فرعی بسیار، ستون‌های متعدد و قندیل‌های مخروطی شکلی است که بسته به میزان ناخالصی‌ها، رنگ‌های مختلفی به خود گرفته‌اند. قسمت‌هایی از سقف غار را قندیل‌هایی شفافی شکل داده‌اند که چون ستاره می‌درخشند. این قندیل‌های شفاف از خلوص بیشتری نسبت به باقی قندیل‌ها برخوردارند و چون بلورهای شیشه‌ای، نور را به راحتی از خود عبور می‌دهند.

غار کتله خور

چرا آن را کتله خور می‌نامند؟

نام کتله خور، همراه خود دو معنی و تفسیر جداگانه دارد. در مناطق غربی ایران، به بلندی کتله گفته می‌شود و از آنجا که غار، در کوهی قرار دارد که خورشید از پشت آن طلوع می‌کند، نام غار را  کتله خور گذاشته‌اند. اما روایت دیگری نیز وجود دارد. آذری زبان‌ها به مکان ناهموار  کتله می‌گویند. راحتی و آسایش نیز به گویش آنها، خور معنی می‌شود، از این رو، غار کتله خور به ناهمواری‌های دنج تعریف شده است.

blank

راه رسیدن به غار آهکی

طبیعت‌دوستان و گردشگران برای بازدید از غار کتله خور، باید راهی شهر گرماب در استان زنجان شوند. اگر از سمت تهران حرکت کنند، در بزرگراه تهران قزوین، بعد از شهر ابهر باید مسیر قیدار را در پیش بگیرند و از آنجا به سوی گرماب حرکت کنند. از سوی زنجان نیز باید مسیر زرین آباد و پس از آن گرماب را انتخاب کنند. اگر قصد بازدید از کتله خور را دارید، لباس گرم همراه خود داشته باشید چرا که هوای غار خنک است. فراموش نکنید که حتما کفشی مناسب برای پیمودن غار بپوشید.

منبع:ایرنا

مرتبط:

سفرنامه ی غار تادوان

سفر به غار کریستالی و اعجاب انگیز چما

سفری رمزآلود به غار خربس