نوشته‌ها

آشنایی با مشاغل سنتی سمنان (بخش دوم)

از شغل‌هایی که امروزه آثاری از آن‌ها باقی نمانده و می‌توان گفت منسوخ شده‌اند، عبارت‌اند از: نعل‌بندی، پالان‌دوزی، کِناسی (تخلیه چاه)، چیتگری، بست‌زنی (بندزنی ظروف چینی)، دوزکی کشی (دوخت نوار دور گیوه)، آلو ونه دوژ (وصله کردن گیوه با پنبه)، خشت‌مالی، چلنگری، خراطی (چوب‌تراشی)، صباغی، کوزه‌گری، آسیابانی، اَنبان‌دوزی، باروت کوبی، پنبه‌زنی (حلاجی)، تفنگ‌سازی، چاروق‌دوزی و…

در بخش نخست گزارش، شماری از مشاغل سنتی سمنان از جمله شیرمال پزی، خشت‌مالی، دباغی و چلنگری معرفی شد و در این گزارش، سایر مشاغل سنتی سمنان معرفی می‌شود.

رنگرزی (صباغی) 

رنگرزی هم جزء مشاغل سختی بود که در گذشته عده‌ای به آن اشتغال داشتند. آن‌ها پارچه‌ها و نخ و مخصوصاً پشم مربوط به کارگاه‌های قالی‌بافی و نمدمالی را رنگ می‌کردند. رنگرزها دارای کارگاه‌هایی بودند که دارای چند دیگ مسی بر روی کوره‌ها بود و در آن‌ها نخ و پشم را به رنگ‌های مختلف در می‌آوردند.

نحوه کار بدین صورت بود که پارچه یا پشم و نخ را در دیگ‌ها ریخته و به اندازه کافی آب به آن می‌افزودند تا کاملاً خیس بخورد، سپس زیر دیگ را روشن کرده تا محتویات دیگ به جوش بیاید. سپس رنگ مورد نظر را به آن اضافه کرده، مدتی محتویات دیگ در رنگ جوش می‌خورد. استاد رنگرز گاه‌گاهی با چوب‌دستی مخصوص، محتویات داخل دیگ را به هم می‌زد تا تمام نسوج نخ یا پشم رنگ بگیرد.

هنر مهم رنگرزان استفاده آن‌ها از رنگ‌های گیاهی بود. در گذشته مواد اولیه فرش‌ها و گلیم‌ها و پرده‌ها به‌ویژه پرده‌های نقش‌دار، با رنگ‌های گیاهی رنگ می‌شد. رنگرزان از پوست انار، برگ درخت گردو، پوست پیاز، ریشه روناس استفاده می‌کردند.

قهوه‌خانه

قهوه‌خانه در بازار، میدان، راهروی ورودی کاروانسراها و جاهای شلوغ دایر می‌شد. سماور زغالی بزرگ، کتری بزرگ، قوری بزرگ، منقل، استکان، نعلبکی و زیردستی از وسایل کار قهوه‌خانه بود. شاگردان قهوه‌خانه‌ها و قهوه‌چی‌های سیار، به کسبه چای می‌دادند. مثلاً یک قهوه‌خانه در میدان سمنان (میدان دکتر علی شریعتی) وجود داشت. با توجه به اینکه این میدان بارانداز شهر بود، برای خودش غوغایی داشت. قیل و قال دلالان، نعره شتران، بع بع گوسفندان با هم شنیده می‌شد. به قهوه‌خانه همه جور آدم مراجعه می‌کرد و با هم اختلاط و گفتگوهای گوناگونی می‌کردند.

نکته جالب این بود، افرادی که می‌خواستند برای مهمان خود ارزش قائل شوند، با چای دارچین که قیمت آن اندکی از چای معمولی بیشتر بود، پذیرایی می‌کردند.

یک قهوه‌خانه دیگر در بلوار حکیم الهی در سمت راست پل هوایی وجود داشت که علاوه بر مشتریان عادی و مسافران و رهگذران، پاتوق کشاورزان زحمتکش آن خطه، مخصوصاً کشاورزان آبخور استخر کوشمغان بود که در ساعت‌های معین، عده زیادی در آنجا جمع می‌شدند و علاوه بر رفع خستگی با هم گفت‌وگو و تبادل نظر می‌کردند که متأسفانه در حال حاضر اثری از آن فضا و آن افراد نیست.

سلمانی

به کسی که در مغازه به کار اصلاح موهای سر و صورت مردم می‌پرداخت، سلمانی می‌گفتند. ابزار کار آن‌ها یک آینه بزرگ، صندلی دسته‌دار، ماشین دستی اصلاح سر و صورت با شانه‌های صفر، یک، دو، سه و چهار و تیغ بود. که تیغ آن‌ها مثل تیغ امروزی نبود، تیغ آن‌ها شامل یک تیغه بزرگ و یک دسته‌ای بود که تیغه در دسته تا می‌شد. یک قطعه نوار چرمی به طول ۴۰ الی ۵۰ سانتی‌متر و عرض ۷ تا ۸ سانتی‌متر، یک چراغ الکلی فلزی شامل یک مخزن الکل و یک فتیله بود و یک پمپ باد لاستیکی کوچک به این چراغ وصل بود و هنگام کار شعله آن روشن بود و سلمانی با زدن پمپ، ماشین اصلاحش را به شعله نزدیک کرده و آن را ضدعفونی می‌کرد. سلمانی یک پارچه سفیدی به‌صورت پیش‌بند به گردن کسی که می‌خواست سر و صورتش را اصلاح کند، می‌بست که موهای تراشیده شده در آن جمع شود. سلمانی یک قطعه تخته نیز داشت که روی دو دسته صندلی می‌گذاشت تا راحت‌تر بتواند سر کودکان را نیز اصلاح کند.

سلمانی دوره گرد

اشخاصی نیز با لوازم کمتری به‌طور دوره گرد به کار سلمانی مشغول بودند. آنان برای به دست آوردن لقمه نانی به راه می‌افتادند و بیشتر دور و بر قهوه‌خانه‌ها، میدان‌ها، حول و حوش کاروانسراها، چهارراه، کوچه‌باغ‌ها به هر کجا که گمان می‌کردند، مشتری وجود دارد، سر می‌زدند و از این طریق امرار معاش می‌کردند. دلاک‌ها و سلمانی‌ها هزار کاره بودند. هم در حمام مردان را حجامت می‌کردند و هم پسر بچه‌ها را ختنه می‌کردند و هم دندان می‌کشیدند. در حال حاضر دیگر هیچ اثری از آن‌ها نیست.

پشکل جمع‌کنی

البته این کار به‌عنوان شغل مستقلی نبوده و معمولاً پسر بچه‌ها و نوجوانانی که در حال تحصیل نبودند، برای اینکه در اقتصاد خانواده تأثیر داشته باشند به این کار می‌پرداختند. به این صورت که یک چادرشب بزرگ «پرزینا» را برداشته، دو طرفه آن را به کمر می‌بستند و دو طرف دیگر آن را به‌صورت حلقه گره زده به گردن می‌انداختند و در کوچه‌باغ‌ها که محل عبور خر و قاطر و گوسفند بود، با دقت تمام، پشکل‌ها را جمع می‌کردند و داخل آن می‌ریختند. علاوه بر پشکل، خرده هیزم جمع‌آوری می‌کردند تا در تهیه آتش مورد استفاده قرار گیرد.

پالان‌دوزی و متعلقات آن

پالان، پوشاک ضخیم آکنده از پشم یا کاه یا پوشال است که بر پشت حیوانات بارکش می‌گذارند و بر روی آن بار می‌بندند یا سوار می‌شوند. پالان‌دوزان معمولاً در نزدیکی بازار یا کاروانسراها مغازه‌ای داشتند و به کار پالان‌دوزی می‌پرداختند. سوزن آنان بزرگ و مانند جوال‌دوز بود. از پلاس‌ها و فرش‌های کهنه و پاره شده با مقداری ساقه گندم که با آن «سوالَه» می‌گویند پالان می‌دوختند و می‌فروختند.

نمدمالی (نمه مالی) 

نمدمالی تا چند دهه قبل در سمنان بسیار رایج بود. به‌طوری که در بازار بزرگ سمنان و میدان، مغازه‌های قابل توجهی به نمدمالی مشغول بودند. نمدهای سمنان شهرت خاصی داشت و به علت مرغوبیت آن‌ها که از پشم گوسفندان سنگسری تهیه می‌شد به اقصا نقاط کشور صادر می‌شد. کمان حلاجی و مشته و یک فرش حصیری و یک چوب یا نی، اصلی‌ترین وسایل نمدمالی بود. ابتدا پشم‌های رنگی را به‌صورت فتیله درمی‌آوردند و روی حصیر نقشه‌ای زیبایی درست می‌کردند. بعد با یک چنگک پشم‌های حلاجی شده را به ارتفاع لازم که در تخصص خودشان بود می‌گذاشتند و روی آن را آب می‌پاشیدند و این حصیر محتوی پشم را با مهارت لوله کرده و سه یا چهار نفر شروع به مالیدن نمد می‌کردند.

نمدمالان بر روی زانو می‌نشستند و با آرنج و ساعد به لوله‌های استوانه‌ای نمد فشار می‌آوردند و آن را می‌غلتاندند و همان‌طور به‌صورت نشسته، همراه نمد پیش می‌رفتند. مالیدن نمد به این ترتیب آن‌قدر ادامه می‌یافت تا نمد به هم‌پیوستگی و انسجام و سختی مورد نظر را پیدا کند.

نکته دیدنی در کار نمد مالان، هماهنگی در تمام حرکت پاها و دست‌های آن‌ها بود. روی یک نمد چند نفر با هم کار می‌کردند و هنگام مالیدن نمد، هماهنگ نوای (هی یا علی) از دهان آن‌ها خارج می‌شد که تماشایی بود و با هر بار یا علی گفتن با ساعد دست یا با پا پشم‌های فشرده نمد می‌کوبیدند.

نمدمال‌ها از هفت رنگ نیلی، جوهری (زرد، سبز و نارنجی)، سفید و سیاه برای نماد استفاده می‌کردند.

نمدها بر حسب استفاده بر چند نوع بود، «نمد فرشی» که به‌عنوان فرش از آن بهره می‌بردند، در این نمدها از طرح‌های جالب و دیدنی استفاده می‌شد. «نمد تزئینی» که این نوع نمد برای زینت دادن، زیور کردن و آراستن اتاق‌ها کاربرد داشت و از نظر قیمت دارای ارزش بیشتری بود. نمد تزیینی را در شکل‌های چهارگوش، بیضی و سه‌گوش تولید می‌کردند. نمد تزیینی در پاگردها و نزدیک در یا پنجره‌های بزرگ پهن می‌شد. نمد بیضی که لبه‌های دندانه‌دار داشت، از پرطرفدارترین نمدها بود.

نمدهایی نیز برای پوشش به کار گرفته می‌شد. از این نوع نمدها می‌توان به «نمه چوقا» اشاره کرد که یک نوع لباس یا لحاف ساده برای محافظت چوپانان از سرما در صحرا و بیابان بود.

تولید کلاه نمدی، با اینکه شبیه نمدمالی بود ولی شغلی جدا از نمدمالی محسوب می‌شد.

سایر مشاغل

در سمنان مشاغلی بود که به‌صورت طایفه‌ای به آن اشتغال داشتند و به همین نام معروف بودند. مثل: صابون پزها، باروت‌کوب‌ها، عصارها، قضات، علاف‌ها، قالیباف‌ها، کلاه دوزها، بُقسِمات و کماچ پزها، عطارها، مستوفی‌ها، نمدمال‌ها، نعل‌بندها، دلاک‌ها.

* گزارش از محمد عموزاده، پژوهشگر فرهنگ عامه استان سمنان

بازار سمنان، تبلوری از جریان زندگی

گذشته از تنوع اجناس و دیگر مزایا، فضای قدیمی، معماری سنتی، دیوارهای قرینه و سقف‌های زیبای گنبدی بازارهای تاریخی نیز عاملی برای بازدید گردشگران و مسافران از بازارهای تاریخی است.

خوشبختانه در استان سمنان نیز در کنار پاساژها، فروشگاه‌ها و مغازه‌های جدید، بازارهای تاریخی این استان هنوز معماری قدیمی و اصالتشان را حفظ کرده‌اند و با گشت‌وگذاری در این بازارها می‌توان علاوه بر مشاهده معماری متناسب با آب‌وهوای استان در این بناهای تاریخی، محصولات استان را نیز به یادگار و به سوغات برد.

بازار سمنان

بازار سمنان، در حدود ۱۸۰ سال قبل، در اوایل سلطنت سلسله قاجاریه ساخته شده است، این بازار که به سبک معماری سنتی ایران با سقف‌های خشتی و آجری، متناسب با وضعیت آب‌وهوای خاص منطقه کویری ساخته شده در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین مراکز خرید و فروش کالاها در سمنان است.

نور داخل بازار به‌وسیله نورگیرهای شیشه‌ای بزرگی که بر بالای هر طاق ساخته شده تأمین می‌شود. عناصر اصلی بازار سمنان را کاروانسرا، حمام، مسجد، تیمچه و تکیه تشکیل می‌دهد.

سر در شمالی بازار آجرکاری شده و دارای پایه‌های سنگی و پشت بغل‌های زیبای کاشی‌کاری است. کتیبه‌ای از کاشی لاجوردی که قسمتی از سوره مبارک «اقراء» به خط ثلث را در بر دارد نیز بر بالای سر در به چشم می‌خورد.

بازار عمومی شهر سمنان در گذشته متشکل از راسته‌بازار و بازار شیخ علاءالدوله (بازار مرده‌ها) بوده است. بازار عمومی به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم شده است، بازار شمالی که تقریباً ۵/۱ کیلومتر طول دارد و کماکان به نام قدیمی خود «راسته‌بازار» خوانده می‌شود، از تقاطع خیابان‌های نظامی و یغما (شهدا) آغاز می‌شود و تا خیابان امام خمینی (ره) ادامه می‌یابد.

این بازار دارای سقف و طاق ضربی است که روی طاق‌های جناغی استوار شده است. پنجره‌های شیشه‌ای بزرگ بر بام آن نصب شده است که نور داخل بازار را تأمین می‌کند. در این بازار سه حمام و پنج مسجد و چهار کاروانسرای مخروبه و یک تکیه بزرگ به نام ناسار وجود داشته که در حال حاضر بخشی از این آثار از جمله تکیه ناسار موجود است.

تکیه ناسار دارای یک سالن بزرگ برای انجام مراسم سوگواری ایام ماه محرم و چندین باب مغازه است که بر بالای آن ایوان و بالکن سرتاسری به چشم می‌خورد، بزرگ‌ترین آب‌انبار سمنان و یک مسجد کوچک نیز در این تکیه قرار دارد که سقف تکیه را شیروانی بزرگ با پنجره‌های مشبک پوشانده است.

در جریان نوسازی سال‌های ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۰، دو سر در بسیار زیبا در شمال و جنوب راسته‌بازار ساخته شد. بازار جنوبی در امتداد راسته‌بازار است و به دلیل نزدیکی با حرم مطهر حضرت یحیی بن موسی رضا (ع)، «بازار حضرت» خوانده می‌شود. بازار حضرت به طول تقریبی ۲۰۰ متر از خیابان امام خمینی (ره) شروع شده و به تکیه بزرگ پهنه که در محله اسفنجان قرار دارد، ختم می‌شود. این بازار نیز دارای تعدادی مغازه است. در شمال بازار حضرت سردر جالب توجهی بنا شده که به سر در جنوبی راسته‌بازار شباهت کامل دارد.

نکته جالب توجه اینکه دو قسمت این بازار طوری ساخته شده که در تابستان‌ها خنک و در زمستان‌ها نسبتاً گرم است. راسته‌بازار و بازار حضرت کنونی در اصل به هم متصل بوده و راسته‌بازار اصلی شهر را تشکیل می‌دادند ولی در زمان پهلوی اول به دلیل خیابان‌کشی و شهرسازی، بازار بزرگ به‌وسیله خیابان امام خمینی (ره) فعلی به دو قسمت تقسیم شده است که هم‌اکنون به آن بازار شمالی و بازار جنوبی یا بازار حضرت می‌گویند. بازار سمنان به شماره ۱۷۴۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بازار شیخ علاءالدوله سمنانی
این بازار یکی از کهن‌ترین بازارهای استان سمنان است که تاریخ بنای آن را به دوره ایلخانیان و پیش از آن منتسب می‌دانند.

بنای بازار به‌وسیله شیخ علاءالدوله سمنانی از عارفان مشهور ایران در قرن هفتم و هشتم هجری قمری و هم‌زمان با بنای شبستان شیخ علاءالدوله مسجد جامع ساخته شده است. این بازار به دلیل اینکه در گذشته به گورستان قدیمی علمدار متصل بوده به «بازار مرده‌ها» نیز شهرت دارد. بازار شیخ علاءالدوله دارای طاق‌های ضربی بلند و سراسر آن با آجرکاری زیبایی پوشیده شده است.

در اطراف قوس سردر، کتیبه‌ای از کاشی لاجوردی به چشم می‌خورد که قسمتی از سوره شریفه نور به خط ثلث بر روی آن نوشته شده است. این بازار در گذشته مرکز خریدوفروش کالا و مایحتاج مردم بود اما به‌مرور زمان اهمیت خود را از دست داده است.

بازار شاهرود

این بازار در مرکز شهر شاهرود قرار دارد و قدمت احداث آن به دوره قاجار می‌رسد. مجموعه بازار شاهرود از زمان ساخت تا کنون همواره توسعه یافته و بخش‌های جدیدی به آن الحاق شده است. در بدنه بازار بناهایی چون کاروانسرا، بارانداز، مسجد و گرمابه تعبیه شده است.

بازار شاهرود از دو راسته اصلی به نام «راسته‌بازار» و «بازار انارکی‌ها» تشکیل شده و دارای پنج ورودی اصلی است. این مجموعه با مساحتی بالغ بر ۱۸ هزار متر مربع دارای بیش از ۲۵۰ باب مغازه است. شالوده اصلی بازار خشت خام است و پوشش گنبدها از خشت و آجر است که با چهار فرم مختلف اجرا شده است. بخش‌هایی از گنبدها و گرمابه و جداره بازار اصلی در سال‌های گذشته مرمت شده است. این بنا به شماره ۲۲۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

بازار دامغان

این بازار در دوره قاجاریه بنا شده و از نظر موقعیت مکانی در راسته خیابان امام دامغان واقع است و از غرب به شرق امتداد دارد. سقف دالانی بازار به‌صورت گنبدهایی است که این گنبدها یک در میان دارای نورگیر است. در داخل بازار، امامزاده نورا…، مسجد، مدرسه علمیه، کاروانسرا، بارانداز، تیمچه، آب‌انبار و… وجود داشته که هر قسمتی از بازار نامی خاص داشته که از جمله این نام‌ها می‌توان به راسته‌بازار، بازارچه نواب، قیصریه و… اشاره کرد.

بازار دامغان بر اثر گسترش شهرسازی به دو قسمت تقسیم شده که شامل «راسته‌بازار بزرگ» و «قیصریه» می‌شود که امروزه به کوی قیصریه معروف است. در حال حاضر از آثار تاریخی به جا مانده در قیصریه می‌توان به یک گنبد کامل در قسمت ورودی مسجد جامع با پایه تویزه‌های آن و مدارس علمیه مانند مدرسه فتحعلی بیک و مدرسه مطلب خان اشاره کرد.

راسته‌بازار بزرگ کنونی نیز در امتداد خیابان امام و از غرب به شرق واقع شده است. سقف دالانی بازار به‌صورت گنبدی با نورگیرهای متعدد است که در حال حاضر اکثر مغازه‌ها نیز دارای سقف گنبدی و بعضی از مغازه‌ها به خاطر ریزش سقف‌ها و انجام تعمیرات در دوره‌های بعدی داری سقف مسطح تیرپوش است.

برای بازسازی و مرمت بازار دامغان در سال‌های گذشته فعالیت‌هایی انجام شده که شامل گاهگل‌اندود کردن و عایق‌بندی پشت بام، مرمت و اصلاح ناودان‌های مسیر باران، مرمت بعضی از ستون‌ها، تعمیر و مرمت اساسی تعدادی از گنبدها، آجرفرش کف بازار، سفیدکاری تمامی سقف گنبدها و مرمت و احیاء تمام نورگیرها است.

این اثر که پایه‌های اصلی آن دوره صفویه ایجاد و در دوره قاجاریه مرمت شده به شماره۲۹۱۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بازار آرادان

این بازار در دوره قاجاریه بنا شده و به نظر می‌رسد بر روی بنای قدیمی‌تری ساخته شده است. این بازار به دلیل هم‌جواری با جاده ابریشم در گذشته کاربرد تجاری داشته و استراحتگاه کاروانیان این جاده بوده است. این بازار کوچک سرپوشیده از چند باب مغازه تشکیل شده و محل خریدوفروش ارزاق و مایحتاج مردم است. این بازار در قسمت مرکزی شهرستان آرادان در نزدیکی گرمسار واقع شده است.

این بازار به شماره ۳۵۴۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

* گزارش از سمانه سلطانی‌پور، مسئول روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان

مساجد سمنان، معنویتی به بلندای تاریخ

از مسجد تاریخانه دامغان به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین مساجد ایران گرفته تا مسجد تک ایوانی فرومد میامی، همگی نشانگر تاریخ و تمدن استان سمنان و هنرنمایی معماران برجسته این منطقه است.

مسجد جامع سمنان

مسجد جامع سمنان در دوره سلجوقیه ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این مسجد یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین بناهای تاریخی و آثار اسلامی شهر سمنان است که در امتداد بازار قدیمی شهر و بازار شیخ علاءالدوله واقع شده است. ساخت این مسجد را به قرون اولیه اسلامی نسبت می‌دهند. غیر از مناره غزنوی – سلجوقی مسجد، می‌توان آثاری از دوره‌های ایلخانی، تیموری و تعمیراتی نیز از دوره قاجاریه در مسجد جامع مشاهده کرد. یکی از مهم‌ترین عناصر تشکیل دهنده مسجد شامل ایوان آجری و رفیع آن به ارتفاع بیش از ۲۱ متر و عرض دهنه ۱۰/۴۰ متر است که با کتیبه‌ای به خط ثلث سفید بر متن لاجوردی مزین شده و مربوط به دوره تیموری است. در گوشه شمال شرقی شبستان شرقی مسجد جامع، منار مسجد واقع است که یکی از زیباترین منارهای تاریخی استان سمنان محسوب می‌شود. بر طبق کتیبه کوفی، منار بین سال‌های ۴۱۷ تا ۴۶۶ توسط ابوحرب بختیار حاکم ایالت قومس در دوره غزنوی بنا شده است. ارتفاع این منار از سطح زمین ۳۱/۲۰ متر است. در اطراف منار نیز کتیبه‌ای با طرح و نقش زیبا از آجر و با خط کوفی تزئین شده است.

مسجد امام خمینی (ره) سمنان

مسجد امام خمینی (سلطانی) سمنان در دوران قاجاریه ساخته شده و در فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده است.

این مسجد نمونه‌ای کامل از مساجد چهار ایوانی و معرف معماری عصر قاجار است. این مسجد در سال ۱۳۴۲ ه. ق به همت حاج سید حسن حسنی از علمای بزرگ شهر سمنان و مولی کتاب «منهاج العارفین» در دوره فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است. در منابع آمده است که هزینه ساخت مسجد امام از مصادره اموال حاکم جبار وقت سمنان تأمین شده است. عناصر تشکیل دهنده مسجد را ایوان‌های متعدد، شبستان‌های وسیع، حجره‌ها و کاشی‌کاری‌های متنوع آن تشکیل می‌دهد. ایوان غربی این مسجد بلندتر از ایوان‌های دیگر ساخته و با کاشی‌کاری‌ها و کتیبه‌هایی مزین شده است. کتیبه‌های داخلی ایوان‌ها با خط ثلث در متن لاجوردی است و آیاتی از قرآن کریم بر روی آن‌ها حک شده است. این مسجد دارای سه در ورودی است و به‌وسیله یک دالان طولانی به تکیه معروف «پهنه» راه دارد. سه در دیگر دارای هشتی، دالان و دهلیز است.

مسجد جامع زاوقان سمنان

در قرن دوم هجری شمسی ساخته و در شمال محله زاوقان شده است.

این مسجد از بناهای قرن دوم هجری شمسی و مربوط به دوره تسلط علویان است که توسط یکی از نوادگان امام سجاد (ع) به نام سید ضیاءالدین محمد بنا شده است. ایوان این مسجد بیش از ۱۰ متر است. قسمت اعظم این مسجد خراب شده و آنچه از این مسجد باقی مانده قوس بلند ایوان و تزئینات آجری آن است.

این مسجد در فهرست ملی به ثبت رسیده است.

مسجد امام حسین (ع) گرمسار

این مسجد در دوره قاجار ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

مسجد امام حسین (ع) گرمسار در سال ۱۳۱۱ ه. ش توسط حاج آقا بزرگ ابو حسین از اهالی تبریز به‌صورت نیمه‌کاره ساخته شد. بنای مسجد در سال ۱۳۴۸ و هم‌زمان با تشکیل هیات امنا تکمیل شد و به بهره‌برداری رسید. این مسجد در فاصله بین سال ۱۳۱۱ تا ۱۳۴۸ محل اسکان افراد بی‌بضاعت غیر بومی بوده است.

مسجد جامع حاج نبی ایوانکی

این مسجد در دوره قاجار ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این مسجد شامل دو فرش‌انداز در جهت شرقی و غربی است. شبستان جنوبی آن که محراب مسجد نیز در آن واقع است، عریض‌تر و فرش‌انداز شمالی کم‌عرض‌تر است. در وسط دو فرش‌انداز، چهار ستون مربع شکل وجود دارد که دو ستون آن به اضلاع شرقی و غربی مسجد متصل است. طاق مسجد دارای گنبدهای عرق چین و قوس‌های جناغی است که در ورودی مسجد و در بدنه شمالی آن تعبیه شده و به سمت حیاط شمالی مسجد باز می‌شود. محراب مسجد در وسط دیوار ضلع جنوبی و مقابل در ورودی و در داخل یکی از اتاق نماهای مسجد ایجاد شده و قسمت‌های مختلف آن را با طیفی از رنگ آبی سیر تا روشن، رنگ‌آمیزی شده و آیاتی از قرآن را روی آن نوشته‌اند. این اثر در سال ۱۳۸۷ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.

مسجد جامع شاهرود

مسجد جامع شاهرود در دوره ایلخانی ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این بنا قدیمی‌ترین مسجد شاهرود است که قدمت آن حداقل به دوره ایلخانی می‌رسد. بنای کنونی مسجد شامل صحن، شبستان اصلی و ۲ شبستان فرعی است. پوشش بنا به‌صورت طاق و گنبد و با قوس‌های ایرانی است.

مسجد بایزید بسطامی

این مسجد تاریخی در قرن ۶ و ۷ ه. ق ساخته شده و در جوار امامزاده محمد در مجموعه تاریخی بایزید بسطامی واقع شده است.

این بنا از آثار جالب توجه قرن ششم و هفتم هجری قمری است که از دو قسمت متمایز مردانه و زنانه با دو شبستان عمود بر هم تشکیل شده است. بنای مردانه بر روی آثار مسجدی از دوره سلجوقی هم‌زمان با ساخت منار (۵۱۴ ه. ق) قرار گرفته و دارای محراب گچ‌بری نفیس با نقوش هندسی، گیاهی، اسلیمی و گل‌های چهار پر است. بخش فوقانی محراب با کتیبه‌هایی به خط ثلث و نستعلیق از دوره ایلخانی و قاجاری آراسته شده است. قسمت زنانه به شکل یک سالن طویل و باریک است و در سقف آن گچ‌بری‌های زیبایی مشاهده می‌شود.

مسجد جامع بسطام

مسجد جامع بسطام در دوره ایلخانی ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این مسجد توسط غازان خان در بین سال‌های ۷۰۰ تا ۷۰۶ ه. ق ساخته شده است. مسجد جامع بسطام دارای صحن مستطیل شکل روباز و دو شبستان زمستانی و تابستانی است. بر ایوان مرکزی محراب مسجد گچ‌بری زیبایی دیده می‌شود که دارای کتیبه‌های قرآنی است. تاریخ کتیبه‌های ایوان به سال ۷۰۶ ه. ق برمی‌گردد.

مسجد جامع فرومد

مسجد جامع فرومد در قرن هفتم ه. ق ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این مسجد در روستای فرومد از توابع بخش میامی واقع شده و از مهم‌ترین مراکز فعالیت نهضت سربداران بوده و تاریخ بنای این مسجد مربوط به دوره خوارزمشاهیان است. این مسجد دو ایوانی و مشتمل بر شبستان، رواق و اتاق گنبد دار است. سر در ورودی مسجد در ضلع شمالی مزین به تزئینات آجرکاری، گچ‌بری و تعدادی کتیبه است. در این مسجد از فراز ستون نمای پایه ایوان غربی کتیبه‌های کوفی آمیخته با نقوش اسلیمی و گیاهی آغاز شده و بر ستون نمای پایه شرقی خاتمه می‌پذیرد.

مسجد تاریخانه دامغان

مسجد تاریخانه دامغان در ۱۳۰ تا ۱۷۰ ه. ق بنا شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

این مسجد یکی از بناهای کهن و نمونه‌ای از مساجد اولیه در ایران است. ساخت این مسجد به سال‌های ۱۳۰ تا ۱۷۰ ه. ق نسبت داده شده است. نام تاریخانه از دو واژه «تاری» و «خانه» تشکیل شده است که تاری لفظی ترکی و به معنای خدا است. خدای خانه از اولین نمونه‌های مساجدی است که در آن مناره نیز یکی از عناصر تشکیل دهنده بنا است. این مسجد دارای حیاط مربع شکل در سمت قبله، یک تالار ستون‌دار و در سه طرف دیگر دارای رواق است. مصالح به کار رفته در این مسجد خشت و آجر است. شیوه معماری این مسجد مأخوذ از دوره ساسانی است. این مسجد در طی قرون متمادی بارها مورد مرمت قرار گرفته و پس از مسجد جامع فهرج یزد یکی از کهن‌ترین مساجد ایران محسوب می‌شود. مناره اولیه مسجد تاریخانه در داخل مسجد بوده که تخریب شده است. مناره کنونی مسجد نیز در جنب مسجد در دوره غزنویان بنا شده است. این مناره دارای ۲۶ متر ارتفاع و ۸۶ پله است.

مسجد جامع دامغان

مسجد جامع دامغان در دوره غزنوی- سلجوقی ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

ابن بنا شامل صحن وسیع مشتمل بر چهار شبستان است که شبستان قدیمی آن سه ایوانه و دارای یک مناره تاریخی است. بنای اولیه مسجد مربوط به دوره غزنوی است. این مسجد دارای دو شبستان مربوط به دوران معاصر و یک شبستان زیرزمینی است که این شبستان در دوره قاجار و توسط میرزا محمدخان سپهسالار دامغانی ساخته شده است. در شمال شرقی این مسجد مناره‌ای به ارتفاع حدود ۳۱ متر قرار دارد. سطح مناره با آجرهای نازک کوچک تزئین شده و شامل کتیبه‌ای قرآنی است. تاریخ بنای مناره به دوره سلجوقی برمی‌گردد.

مسجد حاج شکرالله

مسجد حاج شکرالله دامغان در دوره ایلخانی با شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

بنای این مسجد از خشت است اما در قسمت ورودی مسجد به دلیل بازسازی و مرمت از آجر قزاقی استفاده شده است. پلان این مسجد مربع است و سقف آن گنبدی شکل است. در دیوار جنوب غربی مسجد نیز محراب وجود دارد.

مسجد جامع صیدآباد 

مسجد جامع صیدآباد دامغان در اواخر ایلخانی، اوایل صفویه ساخته شده و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

مسجد امام حسین سرخه

این مسجد رو‌به‌روی حسینیه شهدا قرار گرفته است و منسوب به دوره قاجاریه است.

پلان مسجد بر پایه مربع شکل گرفته است و هر یک از کنج‌های آن به یکی از چهار جهت اصلی جغرافیایی تعلق دارد. در کنج جنوبی مسجد با محرابی مواجه هستیم که در محل محراب قدیمی مورد نوسازی قرار گرفته و با نمای سنگ کار شده است. فقط در نمای ورودی کاشی‌های هفت‌رنگ جدیدی کار شده است که تنها عامل تزئینی مسجد به شمار می‌روند. این مسجد به شماره ۵۶۵۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

* گزارش از سمانه سلطانی‌پور، مسئول روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان

واکاوی عقدنامه‌ها عهد قاجار در استان سمنان

قباله‌های ازدواج را از لحاظ هنری می‌توان به عناصر گوناگونی گروه‌بندی کرد: خطاطی، مهرها، خطوط اسلیمی‌هندسی تذهیب و نوع رنگ‌آمیزی به کار رفته در نقاشی‌ها.

متن فارسی سند با خط نستعلیق یا نستعلیق شکسته و متن عربی که حاوی آیات قرآن کریم و احادیث است به خط نسخ یا ثلث نگاشته شده‌اند. همچنین از خط سیاق که در عهد قاجار محاسبات مالی و ریاضی را با آن می‌انگاشته‌اند در تعیین میزان و مبلغ صداق در کنار حروف و اعداد ریاضی استفاده می‌شده است.

ویژگی‌های متنی و محتوایی عقدنامه‌ها

تحمیدیه و متن آغازین: عقدنامه‌ها با حمد و ثنای خداوند یکتا در قسمت فوقانی سند شروع می‌شود. سابقه ستایش خداوند متعال در متون فارسی به‌ویژه عقدنامه‌های ازدواج در اسناد پازند و پهلوی، به قبل از اسلام می‌رسد.

در قباله‌های نکاح، پس از حمد و ثنا، با آوردن کلمه «اما بعد» یا «بعد» نگارنده سند به بیان علت رخ دادن امر ازدواج پرداخته و علت را اجرای دستورات خداوند متعال و تعالیم دین مبین اسلام در جهت بقای نسل بشر دانسته‌اند.

معرفی زوجین: دومین قسمت از متن قباله‌های نکاح پس از حمد و ثنا (تحمیدیه)، معرفی زوجین بوده است. از نشانه‌های دیگر همچون آوردن نام والدین زوجین به همراه القاب اجتماعی آن‌ها ما پی می‌بریم که این افراد از چه خانواده‌ای و دارای چه موقعیت اجتماعی بوده‌اند. ویژگی و صفات زوجه از جمله رشیده، بالغه، باکره و عفیفه جزئی از آداب معرفی زوجه بوده است.

صداق: از بخش‌های حائز اهمیت در متن قباله‌های ازدواج بوده است که در آن میزان وجه نقد یا ملکی که می‌بایست به‌عنوان مهریه به زوجه اعطا گردد ذکر می‌شده است. در اسناد و قباله‌های ازدواج از وجه نقد، نقره یا طلا، باغ، زمین و حتی پارچه ابریشم و پوشاک تحت عنوان صداق، مهر عروس می‌شده است.

دعای اختتامیه: دعا در قباله‌ها با مضامینی که خواستار بهبود نسل بشر و توفیق یافتن زوجین در امر زناشویی و تقاضای فرزندان نیکو، صالح و سالم از خداوند متعال همراه است. در پایان عقدنامه نیز تاریخ ثبت سند به شکل سال‌شمار هجری قمری می‌آمده است.

در میان اسناد موجود در خزانه اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان، تعدادی از اسناد مربوط به عقدنامه‌های دوره قاجار وجود دارد که هر کدام از این اسناد با توجه به کمبود منابع در بیان مسائل اجتماعی، فرهنگی و آشنایی با اوضاع این برهه از تاریخ از اهمیت خاصی برخوردار است. در این پژوهش ضمن بازخوانی و ارائه گزارش حفاظت و مرمت یکی از عقدنامه‌ها، توضیحات مختصری درباره ویژگی‌های متنی و محتوایی عقدنامه‌های دوره قاجار داده شده است.

این عقدنامه در تاریخ بیست چهارم شوال سال ۱۳۴۷ ه ق نوشته شده و عرض آن ۴۰ و طول آن ۶۰ سانتی‌متر است که متن عقدنامه با رنگ مشکی روی کاغذ کرم رنگ و به خط شکسته نستعلیق است و با نقوش اسلیمی به رنگ طلایی، صورتی و آبی تزئین شده است. در قسمت بالا و حاشیه چپ و راست، امضا و مهر شاهدان دیده می‌شود و متن آن با عبارت «بسم‌الله الرحمن الرحیم هو المولف بین القلوب» شروع می‌شود و بعد از آن چند سطر با عباراتی مسجّع و مصنوع و آیات و روایات در توجیه و اهمیت نکاح آورده شده است.

متن عقدنامه

«بسم‌الله الرحمن الرحیم هو المولف بین القلوب

حمد و سپاس بی‌قیاس شایسته ذات هدایت اقتباس معلی اساس قادریست که در ذیل عاطفت خود نوعروسان

حجله عفت و طهارت را بزیور هو الست کانهن الیاقوت و المرجان مزین نموده و کل نشاط مخدرات حجرات

لطافت را در بوستان نزاکت توأمان جان بزواهر فیض مظاهر فیهن خیرات حسان شکفته و خندان نمود

و فرش هو الست بین الذکر و النثی بدستیاری و زوجناک‌ها بنوید امید متکین علی فرش بطائنها

من استبرق وجنی الجنتین‌دان بر سبزه را ز موالفت گسترانیده و عروس و داماد برگزیدگان عالم… را بلباس خوش

مزاوجت و مناکحت آراسته و بشارت یخرج منها اللولو و المرجان مستبشر گردانیده و گلهای طبیعت

و متابعان شریعت و راهروان طریق حقیقت را بینام نشاط اندوزی حور مقصورات فی الخیام بشکفانیده

و درود نا معدود برسید بشرو امر ناهی خیر و شر صاحب دودمان رسالت و پیشوای امور دنیا و آخرت که صدای کوس

النکاح سنتی فمن رغب عن سنتی فلیس منی بگوش هوش عالمیان رسانیده اعن سید المرسلین و خاتم النبیین

محمد و آله الطاهرین و بعد در خوشترین وقتی قرار ز اوقات عقد نکاح دائمی صحیح شرعی ملی اسلامی واقع و صادر شد فی‌مابین عزت شعار

نیکوکردار مشهدی عبدالکریم سلمانی ولد صدق مشهدی محمد حسین دامغانی الاصل و عاقله بالغه باکره عصمت پناه مسماه هاجر خواتون

صبیه عزت شعار مشهدی علی رضاحداد بوکالت والد ماجد خود بشهادت شهود در صدر و هامش بصداق مبلغ یکصد تومان وجه رایج بشرح در ذیل

باغ واقعه در باغستان اسطرخ محله کوشمغان بموضع و نهر سید تمامی و همگی مساحت سه قفیز شایع کامل از کل یکقطعه از قمر ومدخل محدود بحدود اربعه

باغ حاجی محمد رحیم و برخی باغ…بکوچه و نهر… کالغرب…بباغ ابراهیم مزارعی یقین ناکح قیمت ذالک مبلغ چهل تومان…دکان واقعه در راسته علی آقا بنا و آقا بابا عبدوست…صیغه

بازار مرحوم شیخ علاالدوله که برادر ناکح (مشهدی رضا) بناکح صلح نمود و ناکح عوض بعضی از حق الصداق یقین نموده تمامی و همگی (۴۳۸۸) نصف شایع کامل از کل یک درب

دکان قیمت ذالک مبلغ چهل تومان مسینه آلات عمل کاشان و قرنچاه بالمناصفه مقدار پنج من به وزن تبریز یقین والده

ناکح قیمت ذالک مبلغ ده تومان…نقد ما فی الذمه ناکح مبلغ ده تومان… و لوازم زن از ایقاع صیغه شرعیه… قبولا بتوسط

وکیلین جانبین معمول افتاد و تمامی اشیا مرقومه از حق الصداق منکوحه بزمه وتصرف ناکح است که عند طلبها باطلاع یکی از حکام

شرح مطاع بمنکوحه یا بوکیل منکوحه کارسازی نماید و عذری نیاورد… فی بیست چهارم شهر شوال المکرم مطابق سنه ۱۳۴۷ »

مراحل حفاظت و مرمت عقدنامه 

با توجه به شرایط نامناسب نگهداری، اثر دچار آسیب‌های فیزیکی زیادی شده و دارای استحکام کافی بود. مستند نگاری و آسیب‌شناسی، ثبت آسیب‌های وارده، پاک‌سازی به روش مکانیکی، باز کردن مرمت‌های قدیمی، استحکام‌بخشی، مرمت وصالی پارگی‌ها با استفاده از چسب و کاغذ مخصوص، انتخاب کاغذ مناسب برای رنگ کردن با استفاده از مواد رنگینه گیاهی، پر کردن کمبودهای سند و پرس نهایی از جمله فعالیت‌های انجام شده برای مرمت این اسناد بود. پس از پاک‌سازی و پر کردن کم‌بودها، نسخه خطی استحکام‌بخشی و بسته‌بندی و آماده نمایش شد. با توجه به اینکه کاغذ با تأثیرگذاری عوامل فیزیکی، شیمیایی و زیست‌محیطی به‌راحتی از بین می‌رود، این اسناد پس از مرمت در مخزن مناسبی که ویژه نگهداری کتب و نسخ خطی است، حفاظت می‌شوند.

* گزارش از راضیه طاهری، کارشناس حفاظت و مرمت آثار تاریخی استان سمنان

آیین سنتی عروسی در سمنان

خواستگاری

در گذشته خانواده‌هایی که پسر داشتند، وقتی پسرشان به سن ازدواج می‌رسید، به تکاپوی انتخاب همسر برای او می‌افتادند. کار بر عهده زنان خانواده بود. اگر در میان اقوام و خویشاوندان دختر مناسبی بود، مستقیماً به مادر دختر مراجعه می‌کردند و در غیر این صورت دختر مناسبی از بین همسایگان و خانواده‌های دیگر، انتخاب می‌کردند.

پس از انتخاب دختر، از طریق زنان مثل زنان آرایشگر یا دلاک‌های حمام زنانه یا ماماهای محلی به مادر دختر اطلاع می‌دادند و در صورت گرفتن جواب مثبت، دو تن از خانواده پسر برای دیدن دختر و سنجیدن او به خانه دختر می‌رفتند. معیارهایی مانند نجابت و کدبانویی دختر مورد توجه آن‌ها بود. چنانچه خانواده دختر از خانواده پسر خوششان می‌آمد، پس از پذیرایی مختصر با چای میوه با ایشان به گفتگو می‌پرداختند. ولی چنانچه خانواده دختر خانواده پسر را هم‌شأن خود نمی‌دیدند، پس از صرف چای، یکی از افراد خانواده دختر جلو در ورودی اتاقی که همه نشسته‌اند می‌رفت و به بهانه مرتب کردن کفش‌های جلو در، به طوری که مهمانان از داخل اتاق ببیند، کفش آنان را به سمت خارج از اتاق جفت می‌کرد و با زبان بی‌زبانی به آنان می‌فهماند که بیش از این به صحبت کردن ادامه ندهید و خوش آمدید. آنان هم با دیدن کفش‌های جفت شده‌شان به سمت خارج از خانه، تقریباً بدون گفتگوی زیاد، خانه دختر را ترک می‌کردند.

بله برون

چنانچه خانواده دختر از خانواده پسر، ظاهراً خوششان می‌آمد اجازه می‌دادند که پس از چند دیدار و آشنایی بیشتر و پسندیدن یکدیگر، با توافق طرفین مجلس مردانه‌ای در خانواده دختر برگزار بشود. در این جلسه میزان شیربها و مهریه و زمان عقد مشخص می‌شد.

عقدکنان

مجلس عقد به صورت جداگانه زنانه و مردانه در خانه دختر و پسر تشکیل می‌شد. مجلس عقد زنانه با آیین و آداب خاصی همراه بود. یکی از آداب این مجلس چیدن سفره عقد بود که در فرهنگ مردم سمنان از سفره‌های مقدس به شمار می‌رود. سفره عقد را در یک اتاق بزرگ و تمیز پهن می‌کردند. برخی از اقلام سفره شامل یک آینه معروف به آینه بخت در وسط سفره عقد، دو شمعدان با دو چراغ در طرفین آینه، دو عدد تخم‌مرغ، یک بشقاب سبزی و پنیر، یک پیاله عسل، یک جلد قرآن مجید، یک نان سنگک که روی آن با سیاه‌دانه نوشته می‌شد «مبارک باشد»، یک کاسه پر آب با برگ سبزی شناور بر سطح آن، یک بشقاب نقل، یک بشقاب گردو و… بود.

هر یک از این اقلام رمز و راز خاصی دارد از جمله اینکه آینه برای نیک‌بختی، شمعدان یا چراغ، نشانه روشنایی و طول عمر، تخم‌مرغ نشانه‌زاد و ولد، پنیر و سبزی برای دفع هوو، عسل نشانه تندرستی، قرآن برای فضیلت مجلس، نان سنگک برای برکت بود.

ضمن خواندن صیغه عقد دو زن سفید بخت، پارچه‌ای بالای سر عروس نگاه می‌داشتند و زن دیگری دو تکه کله‌قند را در بالای پارچه به هم می‌سایید و مکرر می‌گفت: «یا عزیز خدا، عزیزش کن.»

در همان زمان زنی از خانواده عروس، سوزن نخ کرده‌ای را که نخ آن گره زده نیست مرتباً در پارچه‌ای فرو می‌کرد و بیرون می‌آورد و تظاهر به دوختن پارچه می‌کرد. بستگان داماد می‌پرسیدند که چه می‌دوزی؟ او پاسخ می‌داد: «مهر و محبت می‌دوزم.»

جهیزیه بران

خانواده دختر چند روز مانده به عروسی جهیزیه را آماده می‌کرد. البته برخی از مادرها از زمان نوجوانی و حتی کودکی دختر خود، کم کم از پس‌انداز خود، برخی از اقلام جهیزیه را خریداری می‌کردند. در مجموع، یکی دو روز پیش از عروسی، جهاز را با آداب و مراسم خاصی به خانه داماد می‌فرستادند.

میزان و اقلام جهیزیه، ارتباط نزدیکی با وضعیت اقتصادی خانواده‌ها داشت. اجزای خرد جهیزیه را در چند طبق یا مجمعه بر سر می‌گذاشتند و اقلام سنگین را بار اسب و قاطر و خر می‌کردند و به خانه داماد می‌بردند. خانواده داماد با رسیدن کاروان جهاز، گوسفندی را با نیت دفع بلا و قضا و قدر و چشم‌زخم قربانی می‌کردند و با دعا و صلوات و خواندن آواز و پای‌کوبی، جهاز را در اتاق مخصوص می‌چیدند.

در ضمن برای دفع چشم‌زخم دانه اسپند می‌سوزاندند و می‌گفتند: «بسم‌الله الرحمن الرحیم، هزار اسپند دود کردیم، هزار بلا را دور کردیم، چشم خویش، چشم‌میش، همسایه‌های پس و پیش، هر انس و جنی باشد، سوزد در همین آتش تیز، هزار اسپند، هزار دانه، دودش به سقف خانه.»

معمولاً خانواده عروس و داماد به طور جداگانه به اشخاصی که جهاز را می‌بردند، شیرینی و انعام می‌دادند. بعد از مراسم عقد، تاریخ عروسی را تعیین می‌کردند. مراسم عروسی در گذشته نه چندان دور بین سه تا هفت شبانه‌روز طول می‌کشید. حنابندان، حمام بردن عروس و داماد، جهاز بران و سرانجام عروس بردن از مراسمی بود که طی این مدت برگزار می‌شد.

اوج این مراسم، عروس بردن بود که عروس را با رقص و آواز و پای‌کوبی و آیین‌های خاصی به خانه داماد می‌بردند.

اِنجِلَه (نحوه وارد کردن عروس به حجله) 

در آستانه ورود عروس به حجله یکی از محارم عروس (عمو، دایی، برادر بزرگ) سفره‌ای از نان و پنیر و سبزی بر پشت یا شانه یا کمر عروس می‌بستند و از جلو گره زده و او را در آغوش کشیده، می‌بوسیدند و نقل بر سر او می‌ریختند و به‌دنبال او بستگان دیگر عروس نقل و پول می‌ریختند.

گزارش از محمد عموزاده پژوهشگر فرهنگ عامه استان سمنان

مرمت صندوق چوبی نفیس امامزاده ۵۸۰ساله

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان از حفاظت و مرمت صندوق چوبی امامزاده تاج‌الدین روستای پرور خبر داد.

حمیدرضا دوست‌محمدی ۱۹ مهر ماه ۱۴۰۰ با اعلام این خبر اظهار کرد: مرمت این صندوق چوبی نفیس با نظارت کارشناسان حفاظت و مرمت اداره میراث‌فرهنگی شهرستان سمنان انجام شده است.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان افزود: مستند نگاری، آسیب‌شناسی و شناسایی عوامل موثر در تخریب، نمونه‌برداری از قطعه‌های چوبی مختلف، گونه شناسی چوب، ضدعفونی، پاک‌سازی اولیه مکانیکی و شیمیایی و… برای مرمت این صندوق چوبی انجام شد.

او ادامه داد: صندوق چوبی امامزاده تاج‌الدین روستای پرور یکی از آثار نفیس و منحصر به فرد دوره تیموریان است که پس از کشف سرقت به شهر سمنان منتقل شده و در مخزن امن نگهداری می‌شود.

دوست‌محمدی خاطرنشان کرد: این صندوق ترکیبی از هنرهای گوناگون از جمله منبت، معرق، تزئینات رنگی و گره چینی است و تاریخ ساخت اثر با استناد به کتیبه‌هایی که بر روی آن موجود است به سال ۸۵۷ هجری قمری باز می‌گردد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان افزود: صندوق چوبی امامزاده تاج‌الدین (ع) روستای پرور به شماره ۱۵۹۰ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

منبع: ایسنا

رشد شاخص‌های گردشگری سمنان در آستانه جهشی بزرگ

در کنار این جاذبه‌ها، زیرساخت‌های قابل توجهی نیز در جای‌جای این استان برای پذیرش و اسکان گردشگران فراهم شده است. متأسفانه با شیوع کرونا، صنعت گردشگری در سراسر دنیا، ایران و استان سمنان، دچار رکود و وقفه‌ای مقطعی شده است. با این حال این استان در زمینه معرفی جاذبه‌ها با بهره‌گیری از فضای مجازی، گردشگری مجازی و آنلاین، ایجاد زیرساخت‌ها و حمایت از بخش خصوصی در حوزه گردشگری به تلاش‌های خود ادامه می‌دهد.

در ادامه و به مناسبت فرا رسیدن هفته گردشگری، گزارشی از دستاوردها، برنامه‌ها و اولویت‌های اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان در حوزه گردشگری و سرمایه‌گذاری در گفت‌وگویی با مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان و سرپرست معاونت گردشگری و سرمایه‌گذاری اداره‌کل  ارائه می‌شود.

اجرای ۳۰ پروژه سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری

در حال حاضر تعداد ۳۰ پروژه سرمایه‌گذاری با هدف افزایش ظرفیت جدید هتلینگ و ایجاد سایر زیرساخت‌های گردشگری با سرمایه‌گذاری بیش از ۶۷۲۴ میلیارد ریال در مرحله ساخت و اجرا قرار دارد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان با اعلام این مطلب، افزود: «میانگین پیشرفت فیزیکی این پروژه‌ها ۴۰ درصد است که پس از بهره‌برداری یک هزار و ۴۷۹ شغل جدید ایجاد و یک هزار و  ۳۳۸ تخت به ظرفیت اقامتی استان اضافه خواهد شد.»

این پروژه‌ها شامل ایجاد هتل، اقامتگاه سنتی، مجتمع گردشگری، اقامتگاه بوم گردی، تأسیسات اقامتی و پذیرایی واقع در مجتمع خدماتی رفاهی و سفره‌خانه سنتی است.

از مجموع ۳۰ پروژه، ۸ پروژه با حجم سرمایه‌گذاری ۴۹۷۰ میلیارد ریال با ظرفیت ۸۳۶ تخت و پیش‌بینی اشتغال ۸۶۰ نفر در سطح استان از جمله پروژه‌های شاخص در دست احداث محسوب می‌شوند که پس از اتمام عملیات عمرانی و بهره‌برداری از تأسیسات مذکور شاهد رشد شاخص‌های گردشگری استان خواهیم بود.

صدور ۲۹ فقره موافقت اصولی در حوزه گردشگری

حمیدرضا دوست‌محمدی ادامه داد: «در یک‌ سال گذشته تعداد۲۹ فقره موافقت اصولی از طریق سامانه موافقت اصولی برای ایجاد تأسیسات گردشگری صادر شده که در مراحل مختلف اداری برای عملیاتی شدن روند اجرایی پروژه در دست پیگیری قرار دارند.»

در این مدت تعداد ۸ فقره مجوز ایجاد، اصلاح و تکمیل با حجم سرمایه‌گذاری ۱۴۳۵ میلیارد ریال با ظرفیت ۲۸۶ تخت و پیش‌بینی اشتغال ۳۲۲ نفر صادر و عملیات ساختمانی پروژه‌ها آغاز شده است.

آغاز عملیات اجرایی ۵۰ پروژه گردشگری

سرپرست معاونت گردشگری و سرمایه‌گذاری استان سمنان نیز در خصوص برنامه‌های آینده این اداره‌کل گفت: «آغاز عملیات اجرایی بیش از ۵۰ پروژه برای ایجاد تأسیسات گردشگری با حجم سرمایه‌گذاری ۵۰۰۰ میلیارد ریال، پیگیری جذب سرمایه‌گذار بخش خصوصی برای ایجاد تأسیسات گردشگری که در صورت تحقق، موجب افزایش بیش از ۵۰۰ تخت به ظرفیت اقامتی موجود در راستای توسعه صنعت گردشگری استان می‌شود.»

برگزاری جشنواره‌های گردشگری در سراسر استان از برنامه‌های پسا کرونا

محمد طاهریان از جمله برنامه‌های پیشنهادی پسا کرونا را برگزاری جشنواره‌های متعدد گردشگری با توجه به قابلیت‌های گردشگری طبیعی، روستایی و عشایری در نقاط مختلف استان، برپایی بازارچه صنایع‌دستی و سوغات و معرفی جاذبه‌های گردشگری در شهرهای مختلف، برگزاری شب‌های فرهنگی و اجرای موسیقی‌های محلی، برگزاری بازی‌های بومی محلی در محدوده بازارچه صنایع‌دستی، راه‌اندازی اتوبوس گردشگری برای معرفی بیشتر جاذبه‌های تاریخی و طبیعی شهرستان، ارائه پکیج‌های گردشگری از طرف دفاتر خدمات مسافرتی در سطح استان و کشور، ارائه تخفیف ویژه اقامت به گردشگران و مسافران برای ترغیب به سفر، ارائه بسته‌های سفر ارزان‌قیمت به دستگاه‌های اجرایی با هدف ترغیب کارکنان به سفر، عنوان کرد.

او از جمله دستاوردهای شاخص انجام شده در حوزه گردشگری را  صدور ۵ پروانه بهره‌برداری “مجتمع اقامتی پذیرایی بین‌راهی، سفره‌خانه سنتی، اقامتگاه سنتی، خانه مسافر، محیط‌ها و پارک‌های طبیعت‌گردی (گردشگری کشاورزی)” با سرمایه‌گذاری ۴۰۰ میلیارد ریال و اشتغال ۵۰ نفر بیان کرد.

ورود بیش از ۲۰۰ گردشگر خارجی به استان سمنان

طاهریان با اشاره به اینکه ۵۰ گردشگر خارجی در شش‌ماهه دوم سال گذشته وارد استان سمنان شدند، افزود: « این تعداد در شش‌ماهه اول امسال به ۱۵۷ نفر رسید.»

۴۲ هزار گردشگر داخلی نیز در شش‌ماهه دوم سال گذشته و ۵۵ هزار گردشگر در شش‌ماهه نخست امسال در استان اقامت کردند.

در حال حاضر ۱۵ هتل، ۱ هتل‌آپارتمان، ۱ متل و ۵ مهمان‌پذیر، ۹۰ اقامتگاه بوم‌گردی، ۱۴ اقامتگاه سنتی، ۷۳ خانه مسافر، ۴ مجتمع گردشگری، یک گردشگری کشاورزی و ۶ اردوگاه و مرکز تفریحی سرگرمی گردشگری و گردشگری کشاورزی، ۳۱ دفتر خدمات مسافرتی، ۴۰ رستوران بین‌راهی، ۲۰ سفره‌خانه سنتی و ۴ موسسه آموزش گردشگری در استان سمنان فعال است.

در مجموع می‌توان گفت ۳۰۵ واحد تأسیسات گردشگری، با یک هزار و ۹۲ اتاق در استان فعال است و این تأسیسات، زمینه اشتغال به کار یک هزار . ۱۹۵ نفر را فراهم کرده‌اند.

منبع: میراث آریا

مرتبط:

میراث هزاره‌ها در شهر سمنان

جادوی زمین و آسمان در اوپرت سمنان

بازی‌های بومی سمنان، بخشی از فرهنگ عامه از گذشته تا امروز

بازی‌های مردم سمنان نیز اگرچه سنتی و ابتدایی بوده‌اند ولی تمام بازی‌ها با فعالیت جسمانی و بدنی همراه بودند که با تحرک و ورزشی صحیح و سالم و بدون دغدغه و دلهره به‌طور دسته‌جمعی، خیلی پرشور و با نشاط برگزار می‌شد.

البته تمرکز و هوشیاری نیز لازم داشت یعنی اگر بازیکنی هوشیار و پرتحرک نبود، سریعاً از دور بازی حذف می‌شد. ولی در حال حاضر کودکان با محیط کوچه و محل کمتر سر و کار دارند و بیشتر اوقاتشان در محیط‌های بسته و آپارتمان می‌گذرد و اکثراً بازی‌ها با رایانه و موبایل و پلی‌استیشن است و معمولاً در سکون و به تنهایی برگزار می‌شود و علاوه بر اینکه کودکان با بدن و عضلاتی غیر ورزیده به بار می‌آیند، باعث فرسایش روح و روان آن‌ها هم خواهد شد.

در ادامه برخی از بازی‌های بومی و محلی سمنان معرفی شده‌اند.

بازی بیخ‌دیواری

این بازی به صورت دو نفره یا گروهی صورت می‌گیرد، در این بازی هرکدام از بازکنان باید یک نوع سکه انتخاب کنند. نفر اول سکه را به طرف دیوار پرتاب می‌کند، سپس منتظر آرام گرفتن سکه می‌شود و بعد نفر دوم سکه را به سمت دیوار پرتاب می‌کند، به طوری که با قِل خوردن به سکه نفر اول نزدیک شود اگر فاصله بین دو سکه زیاد بود نفر اول سکه خود را برداشته و مجدداً پرتاب می‌کند تا به سکه نفر دوم نزدیک شود و بازی به همین ترتیب ادامه پیدا می‌کند تا فاصله سکه‌ها به یک وجب یا کمتر از یک وجب برسد در این صورت نفری که سکه را به دیوار پرتاب کرده است برنده می‌شود و سکه بازنده را برمی‌دارد. قسمت جالب بازی این است که اگر فاصله دو سکه بیشتر از یک وجب است فرد با سعی و تمرکز و تلاش با استفاده از انگشتان نشان دهد که فاصله بین سکه‌ها یک وجب است و حریف که خطر از دست دادن سکه خود را حس می‌کند سریع بر روی زمین دراز کشیده و شروع به فوت کردن سکه می‌کند تا فاصله بین دو سکه را از یک وجب بیشتر کند. در زمان قدیم کوچه‌ها خاکی بوده است و با فوت کردن، خاک‌ها از زیر سکه جا به جا می‌شد و سکه، میلی‌متری حرکت می‌کرد.

مواقعی که به صورت دسته‌جمعی بازی می‌کردند، سرگروه کسی بود که دست بزرگ‌تر، یا در فوت کردن قدرت بیشتر داشت و سکه بازیکنان دست سرگروه بود، بعد از برنده شدن، سکه‌ها بین افراد گروه برنده تقسیم می‌شد.

بازی بیدّییا

بازی‌های بومی علاوه بر مفرح بودن یک بازی دسته‌جمعی برای کودکان است. این بازی به دو صورت اجرا می‌شود، در این بازی تعداد کودکان به شش یا هفت نفر است و گاهی بیشتر می‌شود. در محیط باز این بازی را انجام می‌دهند، در شیوه‌ای از این بازی، تمام بازیکنان به صورت نیم‌دایره دور هم حلقه می‌زنند. یکی از بازیکنان شخصاً یا با انتخاب سایرین گرگ می‌شود و پای خود را تا کرده و لی‌لی‌کنان به سمت سایرین که در محوطه پراکنده هستند می‌رود تا آن‌ها را بگیرد. اگر دست گرگ به هرکدام از بازیکنان بخورد باخته و از دور خارج می‌شود به همین ترتیب این بازی ادامه دارد تا تمام افراد از دور خارج شوند. اگر در حین بازی گرگ خسته شود با مشورت همدیگر یک نفر دیگر را جایگزین گرگ می‌کنند تا بازی ادامه پیدا کند.

در شیوه‌ای دیگر، در محوطه باز، افراد به دو گروه تقسیم شده و هر گروه پشت خط به صورت نیم دایره قرار می‌گیرد، یکی از بازیکنان از گروه شروع‌کننده لی‌لی‌کنان به سمت گروه مقابل رفته و دست خود را به اعضای گروه میزند و فرار می‌کند در همین حین باید اعضای گروه فرد مهاجم را بگیرند و اجازه فرار ندهند. در صورتی که مهاجم نتوانست فرار کند از بازی خارج می‌شود اما در صورت فرار مهاجم فردی که دست مهاجم به آن خورده است از دور خارج می‌شود و به همین ترتیب بازی تا نفر آخر ادامه پیدا می‌کند.

این بازی رایج در سمنان، توسط هندی‌ها و به نام خود و به اسم «کبدی» ثبت جهانی شده است.

بازی زو

این بازی باعث تقویت دم و بازدم شش‌ها شده و بدون هیچ هزینه‌ای باعث تقویت حرکات جسمانی و تند و تیز شدن بازیکنان می‌شود. در تابستان، جوان‌ها برای آوردن آب از آب‌انبار مسابقه می‌دادند و بعد از اینکه چند نفس عمیق می‌کشیدند هر وقت اعلام آمادگی می‌کردند نفس‌های خود را حبس کرده و به محض شروع مسابقه همگی با صدای بلند «زو» کشان به سمت پایین میرفتند، هرکس که صدای «زو» گفتنش لحظه‌ای قطع می‌شد بازنده بود و کسی که زودتر به شیر آب‌انبار می‌رسید برنده می‌شد و این بازی را موقع بالا رفتن از پله با کوزه پر آب نیز انجام می‌دادند.

بازی بتراش

یکی از پردردسرترین بازی‌های بومی دسته‌جمعی است که به طور مستقیم یا غیره مستقیم باعث کتک خوردن حریف می‌شود. وسایل بازی عبارت‌اند از یک کمربند، یک دستمال بزرگ، تکه‌ای طناب یا نخی ضخیم و قوی. ابتدا یک محدوده را مشخص می‌کنند اگر بازیکنی از آن محدود خارج شود سوخته است. در این بازی یکی را به عنوان «اوستا» یا استاد، انتخاب می‌کنند و او یک اسم از پرندگان، درندگان، گیاهان و… انتخاب می‌کند و یکی از بازیکنان را انتخاب می‌کند که او را «یاور» می‌نامد و اسمی که انتخاب کرده است را در گوشش می‌گوید و گروهی از اسامی که انتخاب کرده است را به بقیه اعلام می‌کند. به عنوان مثال اگر «گرگ» را انتخاب کرده است، بلند نام گروه «درندگان» را می‌گوید و کمربند را به یاور می‌دهد، یاور به یکی از بازیکنان کمربند را می‌دهد اگر درست نگوید کمربند را گرفته و به نفر بعد می‌دهد. به محض درست گفتن کلمه مورد نظر با صدای بلند رو به بازیکن «بتراش، بتراش» را می‌گوید فردی که کمربند به دست دارد به سمت سایرین می‌رود تا با کمربند آن‌ها را بزند. وقتی اوستا با صدای بلند «جا، جا» را می‌گوید فردی که کمربند در دست دارد به سمت اوستا و یاور می‌رود. در این موقع سایر بازیکنان به دنبال فرد رفته تا او را بگیرند اگر نتوانند فرد را بگیرند مجدد یاور دستور «بتراش، بتراش» را می‌دهد و او به دنبال سایرین می‌رود. اگر دیگر بازیکنان او را بگیرند، چشمانش را می‌بندند و لباس‌هایش را درمی‌آورند و دست و پاهایش را می‌گیرند. او باید تشخیص دهد هر تکه از لباس‌هایش در دست کیست و صاحبان دستی که او را گرفته‌اند حدس بزند و به همین ترتیب بازی ادامه پیدا می‌کند.

موسو کَه وازی

در این بازی‌های بومی ابتدا بازیکنان یک تکه سنگ یا پاره‌آجر به نام «موسوک» به صورت عمودی می‌کارند و بازیکنان سنگی به نام «لیس» در دست داشته باشند و هر یک به نوبت بایستی با پرتاب آن موسوک را بر روی زمین بخوابانند فردی که موسوک را انداخته از بازی خارج می‌شود و دوباره موسوک را می‌کارند به همین ترتیب بازی ادامه پیدا می‌کند تا به نفر آخر برسد و اگر آخرین بازیکن نتواند موسوک را بخواباند باید به همه برندگان کولی (سواری) دهد.

بازی کَلّ و کَلّ و کَلّ

یک نوع بازی‌های بومی رقابتی و پر تحرک است که تعداد بازیکنانش بیش از دو نفر است و وسیله بازی تشکیل دهنده آن عبارت از کمربند یا یک تکه طناب، یک عدد ریگ و یک محدوده مشخص است. در این بازی دو گروه را تشکیل می‌دهند و هر گروه یک بازیکن را به عنوان «اوستا» انتخاب می‌کنند و بقیه اعضای هردو گروه به صف مقابل همدیگر بر روی زمین می‌نشینند. اوستا گروه اول همان‌طور که بین بازیکنان حرکت می‌کند بدون اینکه بقیه اعضای گروه حریف متوجه شود ریگ را در دامن یکی از اعضای گروه می‌اندازد و اوستا گروه دوم که بین صف اعضای خود حرکت می‌کند دست بر روی سر یکی از اعضا می‌گذارد و با صدای بلند می‌گوید: «کَلّ و کَلّ و کَلّ» و ناگهان خطاب به یکی از بازیکنان که در تصور او، ریگ در دست اوست، می‌گوید: «بده کَلِّۀ ماقوچ».

اگر اوستا درست حدس زده باشد او برنده شده و اوستا گروه حریف این کار را تکرار می‌کند، اما اگر اشتباه گفته باشد دور مچ دست او را اوستا حریف با کمربند یا طناب به زانو وی می‌بندد با همان وضعیت باید به دنبال دیگر بازیکنان رفته و به آن‌ها ضربه بزند، اگر توانست به کسی ضربه بزند طرف مقابل باید به همین صورت مچ دستش را به زانو ببندد و دنبال دیگر بازیکنان رود به همین ترتیب بازی ادامه پیدا می‌کند.

یورَه وازی (گردو بازی) 

این بازی‌های بومی به دو نفر بازیکن و به تعدادی گردو و یک محدوده مشخص نیاز دارد. نفر اول گردوها را کاشته و نفر دوم با گردوهای خود به طرف گردوهای کاشته شده پرتاب می‌کند اگر بتواند به گردوها خود را به گردوهای کاشته شده بزنند برنده است و علاوه بر گردوهای خود گردوها جدا شده را برمی‌دارد اگر نتواند با پرتاب گردوها آن‌ها را جدا کند بازنده و برنده گردوها خود و گردوهای بازنده را تصاحب می‌کند به همین ترتیب بازی ادامه دارد.

چالا چالا

تعداد بازیکنانش بیشتر از دو نفر و وسایل بازی آن‌ها هسته خرما، هسته هلو یا سکه‌های پول و… است. ابتدا یک چاله عمیق ۱۰ تا ۱۲ سانتی‌متری حفر می‌کنند و وسایل بازی خود را داخل آن می‌گذارند، سپس از فاصله مشخصی ابزارهای خود را به طرف چاله پرتاب می‌کنند. هر یک از بازیکنان بتواند وسیله خود را داخل چاله بیاندازد می‌تواند وسیله خود را بردارد در غیر این صورت داخل همان می‌ماند تا آخرین نفر این بازی ادامه دارد. اگر آخرین نفر بتواند داخل چاله بیاندازد تمام وسایل بازی موجود در چاه برای او می‌شود در صورتی که نتواند، بازی بین کسانی که نتوانستند پرتاب کنند ادامه خواهد داشت.

قال قال (قایم باشک) 

تعداد بازیکن چهار نفر یا بیشتر است و از بین خود یک «اوستا» انتخاب می‌کنند، اوستا با دست یک حلقه درست می‌کند و بقیه بازیکن‌ها باید انگشت خود را داخل حلقه کرده و یک‌صدا «قال قال» بگویند. تا وقتی که اوستا یک انگشت را بگیرد. به محض گرفتن انگشت، سر بازیکن منتخب را روی پای خود می‌گذارد تا کسی را نبیند و بقیه یک‌جا پنهان می‌شوند و بعد از آن فرد منتخب دنبال بقیه می‌گردد. اگر فردی قبل دیده شدن خود را به اوستا برساند جایش امن است و اگر فرد منتخب کسی را پیدا کند و پیش اوستا بیاورد تا جایگزین خود کند به همین ترتیب بازی ادامه پیدا می‌کند.

لال‌بازی

تعداد بازیکنان بیشتر از سه نفر است و کسی را که شوخ‌طبع است را از بین خود به عنوان «اوستا» انتخاب می‌کنند و بقیه به صورت نیم‌دایره رو به روی اوستا می‌نشینند، اوستا باید حرکت خنده‌داری را از خود دربیاورد یا به اصطلاح سمنانی‌ها «غولِکی بیرین اِوِرِه». بقیه بازیکنان موظف هستند عمل (غولک) را دربیاورند اگر در حین بازی بخندند، حرف بزنند یا عمل نکنند باخته‌اند و بازی به همین ترتیب ادامه پیدا می‌کند.

لیس لیس

تعداد بازیکنان دو نفر و وسایل بازی دو قطعه سنگ است. بازیکنان باید یک سنگ به نام (لیس) که به سنگ‌های صاف و پهن می‌گویند بردارند. نفر اول باید به طرفی لیس خود را پرتاب کند و نفر دوم هم باید به صورتی لیس خود را به طرف لیس حریف پرتاب کند اگر به لیس حریف خورد برنده است و باید بازنده تا جلوی سنگ‌ها به برنده سواری دهد و برعکس اگر لیس خود به لیس دیگری نخورد بازنده است و باید به برنده سواری دهد.

* گزارش از محمد عموزاده، پژوهشگر فرهنگ عامه استان سمنان

وجود بیش از ۵۰ قلعه تاریخی در استان سمنان

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان از وجود بیش از ۵۰ قلعه تاریخی در استان سمنان خبر داد و گفت: در همین راستا پیشنهاد راه‌اندازی پایگاه قلاع تاریخی در استان ارائه شده است.

حمیدرضا دوست‌محمدی ۹ شهریور ماه ۱۴۰۰ در جلسه شورای معاونان اداره‌کل اظهار کرد: راه‌اندازی این پایگاه با همکاری معاونت میراث‌فرهنگی اداره‌کل و خانه تسنیم دامغان در حال پیگیری است.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان افزود: با توجه به رایزنی‌های انجام ‌شده با دفتر امور پایگاه‌های وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مقرر شده مطالعاتی در خصوص قلعه‌های تاریخی استان سمنان انجام و گزارش ایجاد پایگاه قلعه‌های تاریخی به وزارتخانه ارسال شود.

وی ادامه داد: با توجه به غنای قلاع تاریخی استان در محدوده شهرستان دامغان، پیشنهاد اداره‌کل مبنی بر راه‌اندازی پایگاه در محدوده این شهرستان است.

دوست‌محمدی راه‌اندازی این پایگاه را در حفظ و حراست از بناهای تاریخی استان موثر دانست و تصریح کرد: ایجاد پایگاه قلاع تاریخی در استان به انجام مطالعات در مورد قلعه‌های استان کمک زیادی می‌کند.

او همچنین بر استفاده از ظرفیت انجمن‌های مردم‌نهاد سراسر استان برای رشد و توسعه گردشگری، ترویج صنایع‌دستی و جلب مشارکت مردمی در مرمت آثار تاریخی تأکید کرد.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان با تأکید بر اینکه مردم باید در مدیریت شهری سهیم شوند، گفت: ایجاد پاتوق‌های صنایع‌دستی و شب‌بازارهای صنایع‌دستی نقش مهمی در جذب گردشگر دارد.

دوست‌محمدی حفظ حرایم منظری آثار تاریخی را خواستار شد و گفت: تعامل با شهرداری‌ها، دهیاری‌ها و دستگاه‌های اجرایی مرتبط نقش مهمی در حفظ و معرفی جاذبه‌ها و آثار تاریخی دارد.

بیش از ۵۰ قلعه تاریخی و باستانی در استان سمنان وجود دارد که از مهم‌ترین این قلاع می‌توان به «گرد کوه» و «منصور کوه» در شهرستان دامغان، قلعه «جهان‌سوز میرزا» در شهرستان شاهرود، مجموعه قلعه‌های«سارو»، «کوشمغان» و «پاچنار» در شهرستان سمنان، «شیر قلعه» در شهرستان مهدی‌شهر، قلعه «استوناوند» در شهرستان گرمسار، قلعه «پاده» در شهرستان آرادان و قلعه «جهان‌آباد» در سرخه اشاره کرد. همچنین قلاع گردکوه، منصور کوه و سارو با قدمت پارتی جزو قلاع مهم مورد بهره‌برداری در دوره اسماعیلیه بوده است.

منبع: ایسنا

مرتبط:

مرمت دالان رحمت‌الهی کدیور سمنان

مدیریت شهری سمنان _ میراث‌دار تمدن کهن

راه‌اندازی نخستین پایگاه بافت تاریخی شهر سمنان کلید خورد

راه‌اندازی نخستین پایگاه بافت تاریخی سمنان با انتصاب اولین سرپرست پایگاه میراث‌فرهنگی بافت تاریخی شهر سمنان از سوی معاون وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در استان سمنان کلید خورد.

حمیدرضا دوست‌محمدی مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان ۲ شهریور ماه ۱۴۰۰ با اعلام این خبر اظهار کرد: به‌زودی نخستین پایگاه بافت تاریخی این شهر با توجه به‌ضرورت حفاظت و احیای بافت تاریخی به‌زودی راه‌اندازی می‌شود.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان ادامه داد: در حکمی از سوی معاون میراث‌فرهنگی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، سروش هاشمی به‌عنوان سرپرست پایگاه میراث‌فرهنگی بافت تاریخی سمنان منصوب شد.»

وی افزود: در این حکم آمده است با توجه به حساسیت این جایگاه و ظرفیت‌های موجود، لازم است با برنامه‌ریزی منسجم ضمن هماهنگی با اداره‌کل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی و تعامل با مدیریت استانی و ستادی نسبت به انجام امور محوله اقدام نمایید.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان گفت: پس از این انتصاب و به‌زودی نخستین پایگاه بافت تاریخی این شهر با توجه به‌ضرورت حفاظت و احیای بافت تاریخی به‌زودی راه‌اندازی می‌شود.

دوست‌محمدی با اشاره به اهمیت و غنای بافت تاریخی سمنان، بیان کرد: بافت تاریخی سمنان دربرگیرنده آثاری از دوره ایلخانی تا قاجار و یکی از غنی‌ترین و ارزشمندترین بافت‌های شهری در کشور است.

او با تأکید بر سامان‌دهی و حفاظت از بافت تاریخی سمنان، تصریح کرد: هدف از شکل‌گیری پایگاه‌های ملی، صیانت از یکپارچگی، اصالت، تمامیت و ارزش‌های برجسته آثار فرهنگی- طبیعی کشور است و این پایگاه‌ها مأموریت دارند در چهارچوب مدیریت یکپارچه و نظام‌مند با بهره‌مندی از ظرفیت‌ها و توان علمی و تخصصی ضمن ارتقای حفاظت از این آثار، زمینه ترویج و انتقال آن‌ها به نسل آینده را فراهم کنند.

سروش هاشمی از کارشناسان ارشد اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان سمنان و از پژوهشگران و مؤلفان حوزه‌های میراث‌فرهنگی است. وی تا پیش از این به‌عنوان کارشناس مسئول مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی در اداره‌کل استان سمنان مشغول به فعالیت بوده است.

بافت تاریخی سمنان که دربرگیرنده آثاری از دوره ایلخانی تا قاجار است یکی از غنی‌ترین و ارزشمندترین بافت‌های شهری در کشور است.

بافت تاریخی سمنان با ۳۵۷ هکتار وسعت، از کهن‌ترین و مهم‌ترین بافت‌های تاریخی در کشور محسوب می‌شود.

منبع: ایسنا

مرتبط:

میراث هزاره‌ها در شهر سمنان

واقعه عاشورا در پرده نقاشی قهوه‌خانه‌ای موزه گرمابه پهنه سمنان