مسجد جامع رشتخوار _بازمانده یک تمدن

تا فاصله زیادی از مسجد بر روی تپه ماهورها که حاصل انهدام خانه‌ها و بناهای خشت و گلی محسوب می‌شوند، قطعات سفال مربوط به صدر اسلام تا عصر صفوی مشاهده می‌شود. برخی پژوهشگران از وجود ۶ یا ۷ قنات قدیمی در رشتخوار یاد کرده‌اند که تا سال‌های اخیر تنها دو قنات به نام‌های کاریزک و گلپوک از آن‌ها دایر بوده‌اند.

آبٍ ۶ یا ۷ قنات، برای جمعیت زیادی کافی بوده است، بنابراین منطقی است که بپذیریم رشتخوار در گذشته از رونق و اهمیت زیادی برخوردار بوده اما با شگفتی تا سده‌های اخیر نامی از آن در متون نیامده و بیشتر در زمان قاجار در سفرنامه‌ها از رشتخوار، به مناسبت این که بر سر راه تربت‌حیدریه به خواف قرار داشته نام برده شده و دلیل عمدۀ آن احتمالا تغییر نام محل بوده است.

مسجد جامع رشتخوار

مسجدی به سبک خراسانی

مسجد جامع رشتخوار یکی دیگر از مساجد دو ایوانی یا سبک خراسانی است که تا سال‌های اخیر شدت تخریب آن مانع از تشخیص دقیق اندام‌های آن شده و پژوهشگران صرفا در مورد یکی از شبستان‌های گنبددار آن قضاوت می‌کردند و برخی آن را مقبره و برخی مثل آندره‌ گدار گمان می‌کردند با یک خانقاه روبرو هستند.

اما پی‌گردی‌ها و گمانه‌زنی‌های باستان‌شناسی سال‌های اخیر نشان داده که آنچه باقی مانده، بقایای مسجدی دو ایوانی است که البته در مراحل مختلف و متوالی تغییر و تحول زیادی به خود دیده و از ریخت اولیه خود فاصله گرفته است.  آنچه در گمانه‌زنی‌های باستان‌شناسی مشخص شده، نشان داده است که مسجد جامع رشتخوار همانند مسجدهای جامع گناباد، سنگان، زوزن و تون دارای یک صحن مستطیل، دو ایوان در سمت شرق و وغرب، دو رواق در دو سمت شمال و جنوب مسجد و دو شبستان گنبددار در دو سوی ایوان قبله بوده که به جز شبستان سمت شمال ایوان قبله و دیواره‌ها و طاق ایوان بقیه فروریخته و منهدم شده است، اما بقای یکی از شبستان‌ها و شالودۀ دیوارها و پایه‌ها که در کاوش‌های باستان‌شناسی کشف شده‌اند، امکان تشخیص و مطالعه بنا را فراهم کرده‌اند.

بر اساس یافته‌ها، شالوده اصلی و اولیه دیوارها، پایه‌ها و طاق‌ها آجری بوده و احتمالا فراز دیوارها با خشت و گل تکمیل شده است که ناپایداری دیوارهای خشت و گلی موجب تخریب آن‌ها شده است.

مسجد جامع رشتخوار

آنچه در ایوان قبله و شبستان شمال ایوان بر جای مانده، نشان می‌دهد که در دو طرف ایوان دو شبستان با پوشش گنبدی دوپوش و نسبتا بلند وجود داشته که آن دو گنبد قرینه و در دو طرف پوشش جناقی ایوان می‌توانسته است چشم‌انداز بسیار زیبایی برای مسجد فراهم کند.

براساس اصل تقارن هر دو شبستان به لحاظ ساختار و تزیینات معماری همانند بوده‌اند و خوشبختانه سلامت نسبی شبستان شمالی به ما امکان می‌دهد شبستان تخریب شدۀ جنوبی ایوان قبله را نیز مجسم کنیم.

شبستان شمالی اکنون فضایی با نقشه چهارگوش است و معمار برای تسهیل استقرار قاعده دایره‌ای شکل گنبد قسمت فوقانی بنا را به هشت ضلعی تغییر داده و هر یک از بخش‌های هشت‌گانه پاکار گنبد را به شکل طاق نمایی با نورگیرهای مشبک برآورده تا علاوه بر اینکه دیوارها را سبک کند، درون را زیبا جلوه دهد، ساقه گنبد را تدارک ببیند و  فضای داخلی شبستان را روشن کند.

بر ساقه گنبد، یک نوار گچی به عنوان بستر کتیبۀ قرآنی کوفی زیبا در سرتاسر محیط داخلی کشیده شده و بر میانه دیوار غربی محراب زیبای نقاشی شده، تعبیه شده که به لحاظ ساختار تزیینی منحصر به فرد است. از رنگ‌های قرمز اخرایی، سفید و نقوش هندسی در آذین رویه دیوارها استفاده شده و آجرهای خفته راسته زیر گنبد به این گونه که چیدمان هر ردیف آجر به صورت نره یک ستاره را بر آسمان سقف شکل داده است.

طرح تجسمی مسجد جامع رشتخوار بنایی زیبا و باشکوه، متعلق به اوایل قرن هفتم ه.ق را شکل می‌دهد.

کرسف _شهری سرسبز با تمدن کهن

پیشینه تاریخی کرسف با وجود تپه تاریخی کری قیه سی، سفال‌های کشف‌شده از این تپه  و وجود روستای مادآباد به دوران حکومت مادها بازمی‌گردد.

امیرجهانشاه‌خان افشار حاکم مقتدری در دوران قاجار در منطقه خمسه (استان زنجان فعلی) بود که روستای کرسف را برای محل زندگی و حکمرانی انتخاب کرده بود که دارایی، املاک و  قدرت نظامی شگفت‌انگیزی داشت و حسینیه و سد کرسف را ساخته است.

سد کرسف یا سد امیر  با ارتفاع ۱۵ متر و ظرفیت ذخیره ۵ میلیون مترمکعب آب در جنوب غربی کرسف و روی رودخانه شور یکی از شاخه‌های رود قزل‌اوزن ساخته‌شده است که به دوره ساسانیان برمی‌­گردد، جهانشاه‌خان  این سد را مرمت کرده است، بقایای شکارگاه امیر جهانشاه خان افشار مشرف بر سد دیده می‌شود که زمانی مورد استفاده شاهان بوده است.

حسینیه تاریخی بازمانده از دوره قاجار

 حسینیه تاریخی مربوط به دوران قاجار است که در محله‌ای قدیمی به نام ساری‌کورپی قرار دارد و  با طراحی روباز (حیاط مرکزی)، رواق‌های دورتادور، شبستان‌هایی در ضلع شمالی و جنوبی و شش ایوانی به دست استاد ملاقلی شیرازی به دستور جهانشاه‌خان به سبک معماری دوره اسلامی با سنگ، آجر، گل و گچ و ملاط آهک  ساخته ‌شده است.

تپه باستانی کرسف مربوط به دوره ساسانیان است و این اثر در تاریخ ۲۴ تیر ۱۳۸۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. با کاوش در این محوطه شواهدی از آثاری معماری از دوره میانی اسلامی (قرون ششم و هفتم هجری قمری) همراه با یافته‌های سفالی خصوصاً سفال‌هایی با نقش کنده زیر لعاب‌های سبز، سفید و سفالی خاص از این دوره با عنوان سفال نوع گروی به دست آمد.

قلعه‌های زیادی مربوط به خوانین سلسله افشار وجود داشت که بنیان‌گذار آن‌ها امیرجهانشاه خان افشار بود که بسیاری از آن‌ها تخریب‌شده است، اما از قلعه‌های آنان طبقه اول قلعه فریک بلاغی متعلق به محمدحسن خان امیر افشار معروف به باقی‌مانده است.

قبرستان شهدا کرسف، آثار به جای مانده به این خطه است. سنگ مزارهای برجای‌مانده نشان از حمله مغولان  در قرن ۷ هجری قمری دارد که روی قبرها به خط کوفی بسیار زیبایی نوشته‌شده است.

آستان امامزاده عبدالله (علیه‌السلام) که طبق شجره‌نامه ایشان یکی از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است، بر روی قبرستان قدیمی در قسمت شمال غربی کرسف قرار دارد، بارگاه قدیمی این امامزاده از  خشت، گل و  ضریح چوبی بر روی مزار  ساخته ‌شده بود که به‌ مرور زمان از بین رفته و سال ۱۳۷۳ بقعه‌ آجری این امامزاده ساخته شد.

رودخانه آشاقی چای (رود پایین) از کوه قیدار سرچشمه می­‌گیرد و پس از عبور از نواحی جنوبی کرسف به رودخانه قزل‌اوزن می‌ریزد.

تاکنون در کرسف حدود ۳۲ محوطه شناسایی‌شده که ۱۲ اثر از ميان آن‌ها در سال‌های ۱۳۵۴ و ۱۳۸۲ شناسايی و به ثبت رسيده است، ۱۴ اثر در دهستان مذکور متعلق به دوران تاريخی، ۱۱ اثر اسلامی و بقيه آثار عمدتاً مربوط به دوره پارینه‌سنگی و پیش ‌از تاریخ است.

اولین دانشمند شهرستان خدابنده به نام حکیم احمد ابن فارس زهراوی کرسفی (قرن چهارم هجری قمری) که بیش از ۳۸ اثر علمی ارزشمند در زمینه فقه و علوم دارد در شهر کرسف زندگی می‌کرده است، از شاگردان او می‌توان بدیع الزمان همدانی اشاره کرد، دانشمندی که آوازه او در لبنان و فلسطین و سایر کشورهای جهان سال‌هاست پیچیده است و خواجه شمس‌الدین حکیم الهی کرسفی یکی دیگر از افتخارات این خطه است.

جاذبه‌های طبیعی کرسف

 مراتع کرسف بسیار زیبا و دل‌انگیز هستند،  پوشش گیاهی مرتع‌های آن شامل کنگر، کاکوتی، کاما، تلخه بیان،  ورک، گون، خارشتر، شیرین‌بیان و میوه‌های باغ‌های آن شامل گیلاس و بادام، زردآلو، گوجه، انگور، گردو، سیب، ، هلو، گلابی، آلبالو و صیفی‌جاتی مانند پیاز، چغندر، ذرت، کدو، گوجه‌فرنگی، خیار،  سبزیجات، آفتاب‌گردان و … است.

در قسمت مرکزی تا جنوب کرسف، جنگل طبیعی و بسیار زیبا  و وسیعی با وجود چشمه بزرگ ساریکورپی ایجاد شده است که بسیار بی‌نظیر  است و مهم‌ترین درختان این جنگل بید و کاهو است.

چشمه‌ تاریخی کرسف در دل طبیعت زیبا و درختان سر به فلک کشیده قرار دارد و یک بوم‌سازگان غنی از انواع آبزیان، خزندگان، دوزیستان و پرندگان است.

«قلعه گردن» سندی تاریخی باستانی برای تمدن گیلان

در محدوده یکصدمتری «قلعه گردن» بقایای آثار باستانی با قدمت بیش از سه هزار و ۵۰۰ سال کشف شده که نبود آثار تمدنی در گیلان (کاسپیان، کادوسیان) پیش از اسلام را نقض و زیست انسان در دوره‌های مختلف تاریخی از جمله در هزاره اول قبل از میلاد در جلگه گیلان را اثبات می‌کند.

علی اصغر مونسان در حساب کاربری خود در اینستاگرام نوشت: قلعه گردن یکی از مهمترین بناهای تاریخی استان گیلان است که در روستایی به همین نام در بخش رحیم آباد از توابع شهرستان رودسر، قرار گرفته و با توجه به ارزش های تاریخی و معماری ویژه خود در مرداد ماه سال ۱۳۸۲ با شماره ۹۴۰۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با اشاره به مطالعات اولیه قبل از انجام کاوش های باستان شناسی در پیرامون قلعه گردن اظهار داشت: قدمت این قلعه به دوره تیموری (حدود ۷۰۰ سال پیش) منتسب شده، اما با انجام کاوش های باستان شناسی اداره کل (میراث فرهنگی) استان گیلان در محدوده قلعه در سال ۱۳۸۶ و کشف گور باستانی عصرآهن در پایین دست قلعه و سایر شواهد به دست آمده مشخص شد که ساخت این قلعه در دوره پیش از اسلام نیز بسیار محتمل است.

 

به گزارش گروه فرهنگی ایرنا، قلعه گردن در روستای تول لات بخش رحیم آباد شهرستان رودسر بر روی شرقی ترین قسمت یال روستای قلعه گردن و با ارتفاع حدود ۱۰۹متر از سطح دریاهای آزاد و مشرف و مسلط بر ساحل غربی رودخانه پلرود قرار دارد که تنها گذرگاه جلگه به کوهستان در اعصار گذشته گیلان به شمار می رود.

قسمت شمالی قلعه به دره رودخانه کشکو، بخش جنوبی به پرتگاه صخره‌ای رودخانه پل رود، قسمت شرقی به یک خندق و ۶ تپه ماهور سکو مانند و قسمت غربی آن به دو خندق منتهی می شود و در ضلع جنوبی سه سکوی سنگی احتمالا محل نگهبانی احداث شده که دو مورد از آنها مشخص و دیگری در زیر خاک پنهان است.

ورودی قلعه از قسمت شرقی و بعد از گذر از مصطبه‌ها(سکو) و خندق بوده و در قسمت دیوارهای داخلی بنا دو محل تعبیه تیرهای چوبی جهت سقف طبقه پایین و کف طبقه بالا قابل رویت است که می‌تواند مبین سه طبقه بودن قلعه باشد.

منوچهر ستوده در دهه ۴۰ خورشیدی این قلعه را از نزدیک دیده و در کتاب از آستارا تا استارباد می‌نویسد قلعه تول لات قلعه‌ای سنگی عظیمی است که نزدیک اراضی و مسلط بر بستر اصلی رودخانه پل رود واقع است که مصالح اصلی ساخت این قلعه از سنگ و گچ تشکیل شده است. سنگ‌های این قلعه نتراشیده اما نبشی است، بلندی باروی موجود آن در حدود ۱۰ متر ، قطر دیوارها بیش از یک متر و درازای بنای قلعه در حدود ۵۰ متر و پهنای آن در حدود ۴۰ متر است و آب انباری در جهت شمالی آن از سنگ و ساروج ساخته شده است و در نزدیک دیوار شرقی چاهی عمیق وجود دارد که احتمال می‌رود که چاه آب یا نقب قرارگاه قلعه باشد.

به گفته این باستان شناس وضع بنا و استحکام آن و نوع مصالحی که در آن به کار رفته است، شباهت زیادی به دژهای اسماعیلیان دارد و بعید نیست که یکی از قلاع این گروه در خاک اشکور باشد و تا مدت ها رویش گیاهان، درختچه‌های خودرو و علف‌های هرز در قسمت‌های مختلف قلعه، این مکان دیدنی را از نظرها پنهان نگهداشته بود.

در محدوده یکصدمتری این قلعه بقایای آثار باستانی با قدمت بیش از سه هزار و ۵۰۰ سال کشف شده است ؛ این آثار نظریه باستان شناسان قدیمی را در زمینه نبود آثار تمدنی در جلگه گیلان پیش از اسلام را نقض می کند و نشان می دهد که اگر بصورت هدفمند تحقیق و بررسی شود آثار زیست انسان در دوره های مختلف تاریخی از جمله در هزاره اول قبل از میلاد نیز در جلگه گیلان یافت می شود.

در گیلان۲ هزار و ۳۰۰ هزار آثار تاریخی شناسایی شده که از این تعداد حدود بیش از یک هزار اثر تاریخی در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده و شماره ملی دریافت کرده است. همچنین  ۷۵ قلعه تاریخی در این استان شناسایی شده که از این تعداد ۱۵ قلعه تاریخی در فهرست آثار تاریخی کشور به ثبت رسیده است.

 

گیلان دروازه اروپا دوره قاجار

گیلان که در اوستا از آن به نام وارنا نام برده می شود مرکز باستانی اقوام مختلفی است که معروف ترین آنان دو نوع گیل و دیلم هستند. یونانیان این سرزمین را کادوسیان می نامند. بعضی از محققان کادوسیان را از بومیهای ایران قبل از آمدن آریاییها به این سرزمین می دانند.

بنا به گفته دیاکوئوف روسی قریب به سه هزار سال پیش، سرزمین های پرجنگل کاسپیان کادوسیان و گیلان (گیل ها) در شمال خاک ماد قرار داشته است. گیل ها به تدریج با کادوسی ها بصورت تیره واحدی درآمدند. گیل ها در دوره حکومت مادها نیز کاملاً مستقل بودند؛ کورش هخامنشی با کمک گیل ها دولت ماد را منقرض کرد .

گیلان در قرون اول و دوم هجری پناهگاه علویان و محل امنی برای آنان بوده است . علویان با مردم خوش رفتاری کرده و در سختی ها با آنان همدردی می کردند .گیلان در اواخر دوره قاجاریه، ترقی و پیشرفت زیادی کرد و به صورت دروازه اروپا درآمد و در نهضت مشروطه نیز گیلانیان نقش مهمی در به ثمر رساندن انقلاب داشتند.

مردم گیل همواره مردمی آزاده بوده اند خاورشناسان بزرگ گیلان و سرزمین های ساحل جنوبی دریای کاسپین را دارای تمدن۳ هزار ساله دانسته و برخی از آنان به وجود تمدنی بزرگ در املش و دیلمان اشاره دارند.

به گزارش ایرنا، با توجه به شیوع و تدوام بیماری کرونا و توصیه ستاد ملی مقابله به کرونا به در خانه ماندن و تاکید بر تعویق سفر به دوران پس از مهار بیماری کووید ۱۹، اکنون بهترین فرصت برای مطالعه و شناخت بیشتر جاذبه های فرهنگی، گردشگری و طبیعی ایران ایجاد شده است می توان با بررسی دقیق، مقصدهای جذاب و جدید گردشگری را برای مسافرت های فردی و گروهی در دوران پسا کرونا برنامه‌ریزی کرد.

منبع: ایرنا

مرتبط:

ییلاقات رویایی و شگفت انگیز ماسال گیلان

آبشار لونک گیلان

عمارلو گیلان، هنری برآمده از طبیعت

رونق گردشگری با جذب عشایر دیجیتال

با توجه به این پیش‌بینی که پتانسیل بالایی برای بازگشایی سفرهای بین‌المللی وجود دارد، ممکن است مقاصد جنوب‌شرقی آسیا با تبدیل‌شدن به مقصد کار، عشایر دیجیتال (افرادی که از فناوری ارتباطات راه‌دور امرار معاش کنند و زندگی خود را به شیوه عشایری انجام دهند) بسیاری را از زمان شیوع بیماری همه‌گیر برای کار و زندگی جذب کنند.

به نقل از نیوز، بیشتر کشورها مرزهای خود را برای مهار بیماری همه‌گیر بستند و زمانی که اوضاع تاحدودی کنترل شد، برخی از مقاصد جهانی و آسیایی مانند کارائیب (پالما و دومنیکا)، مالدیو یا امارات متحده‌عربی مرزهای خود را به روی گردشگران بین‌المللی به‌ویژه افرادی که قصد ماندن طولانی‌مدت برای احیاء صنعت گردشگری و حفظ سلامت عمومی را داشتند، باز کردند. از موفقیت‌های این کشورها، فراهم‌کردن شرایط طولانی‌مدت است که انتخاب عاقلانه‌ای برای شروع مجدد سفرهای بین‌المللی باشد.

بر اساس انعطاف‌پذیری کاری گردشگران و مدل کاری (دورکاری) و کار از خانه، هتل یا اقامتگاه و محل کار که ترکیبی از کار و تعطیلات است، زمان طولانی که گردشگران بتوانند از سفر طولانی‌مدت لذت ببرند، در حالی‌که از راه دور امرار معاش می‌کنند، روندی رو به رشد خواهد بود.

از آنجا که گذرنامه‌های واکسن هنوز در مقیاس وسیع (چه در سراسر جهان و چه در سراسر منطقه) استفاده نمی‌شوند، ممکن است سازگاری با تبدیل‌شدن به مقصد کار، برای کشورهای جنوب شرقی آسیا به‌ویژه کشورهایی که توانایی کار از راه دور را دارند، هنوز در آستانه جذب گردشگران بین‌المللی (عشایر دیجیتال) باشد.

blank

چرا کشورهای آسیای جنوب شرقی برای توسعه در مقاصد کاری مناسب هستند؟

کشورهای آسیایی مانند اندونزی، مالدیو و تایلند در بسیاری از سیستم عامل‌های عشایر دیجیتال، به دلیل سیاست‌های آشکار برای گردشگران خارجی، به دلایل ذیل همیشه مقاصدی هستند که  برای کار طولانی‌مدت توصیه شده‌اند.

اولا، از نظر جغرافیایی، کشورهای جنوب‌شرقی آسیا و همچنین آسیا معمولا دارای آب‌وهوای گرمسیری و سواحل زیبا هستند. در عین حال، هر کشور مانند مالدیو با جزایر بی‌شمار و پراکنده در مجمع‌الجزایر، تایلند با شهر پوکت، استان کرابی، جزیره ساموی و منطقه کولانتا، فیلیپین با شهر سبو و مانیل (پایتخت فیلیپین) یا اندونزی با جزیره‌های بالی و لومبوک، جزایر زیبا و مختلفی دارند. با توجه به این ویژگی مساعد جغرافیایی، مقصد می‌تواند سفر قرنطینه‌ای (تجربه همزمان سفر و قرنطینه برای گردشگران) یا حباب تفریحی (رفت‌وآمد گردشگران از یک هتل یا اقامتگاه به دیگری به شرط اجازه عدم قرنطینه) را گسترش دهد.

در حال حاضر، تایلند تعدادی از طرح‌های سفر قرنطینه‌ای مانند قرنطینه گلف، قرنطینه ویلا یا قرنطینه قایق بادبانی را به‌طور آزمایشی اجرا کرده است. علاوه بر این، ویتنام همچنین در حال بررسی سفر قرنطینه‌ای در جزیره فوکوک است. اگر ترکیبی از این طرح‌های سفر قرنطینه به همراه کار امکان‌پذیر باشد، به احتمال زیاد مقصد باعث جذب تعداد زیادی از گردشگران بین‌المللی، به‌ویژه با افزایش تقاضا برای کار و زندگی خواهد شد.

دوم، بیشتر مقاصد دارای فضای کار اشتراکی هستند. یافتن فضای کاری ایده‌آل و جامعه عشایر دیجیتال برای گردشگران در چیانگ مای یا پوکت (تایلند)، بالی (اندونزی) و همچنین در بسیاری از جزایر آرام و غیر توریستی مانند کولانتا یا جزیره Koh Phangan (تایلند) دشوار نیست. حتی اگر فضاهای کار اشتراکی زیاد نباشد، هتل‌ها یا اقامتگاه‌ها در مقصد می‌توانند بسته‌های کاری را راه‌اندازی کنند که در این هتل‌ها یا اقامتگاه‌ها پیشنهادهای ویژه‌ای برای رزروهای طولانی‌مدت (هفتگی یا ماهانه) با نرخ ارزان‌تر از نرخ متوسط شب، همراه با سرویس‌های خاصی مانند وای‌فای ثابت، صبحانه رایگان یا دسترسی به برخی از امکانات ارائه می‌دهند. به‌عنوان‌مثال، در حال حاضر مالدیو، فاقد هرگونه فضای کار اشتراکی است، بنابراین هتل‌ها و اقامتگاه‌های آنجا مانند ناوتیلوس مالدیو، سونوا فوشی یا آنانتارا دیگو برای جذب گردشگران بسته‌های کاری را با قیمت‌های رقابتی ایجاد کرده‌اند.

در نهایت، هزینه‌های زندگی در کشورهای جنوب شرقی آسیا نوسان دارد، اما هنوز هم برای عشایر دیجیتال، به‌ویژه از اروپا یا آمریکا قابل پرداخت است. با درآمد عادی آنها، کرایه اتاق‌های طولانی‌مدت هتل و لذت بردن از «محل کار» جدید و مهیج  کاملا امکان پذیر است.

تور چین، بالی و مالدیو

برخی از چالش‌ها

دبی یکی از مقاصد در آسیاست که ویزای عشایر دیجیتال دارد و به عشایر دیجیتال اجازه ورود می‌دهد  و آنان می‌توانند خانواده‌ را برای زندگی به دبی بیاورند و یک‌سال برای شرکت خود در کشور مبدا دورکاری کنند. دبی حتی مالیات بر درآمد شخصی را از این عشایر دیجیتال دریافت نمی‌کند، حتی اگر از خدماتی مانند ارتباطات از راه دور یا آموزش در این کشور نیز استفاده کنند.

در همین حال، اکثر مقاصد جنوب شرقی آسیا برنامه ویزای کار مناسب برای عشایر دیجیتال ندارند، زیرا آنها عمدتا آزادکار هستند و یا در شرکت‌های مستقر در فناوری کار می‌کنند، بنابراین مجوز کار لازم را ندارند.

در تایلند، برای اقامت تا چهار سال یک برنامه گذرنامه کار با نام SMART Visa وجود دارد. با این حال، فقط افراد با صلاحیت بالا که گواهی درآمد بالا دارند، مجاز به استفاده از این برنامه هستند. در اندونزی نیز برنامه‌های ویژه گذرنامه گردشگری برای اقامت طولانی‌مدت مانند Social Visa، Tourist Visa و Cultural Visa وجود دارد که به بازدیدکنندگان اجازه می‌دهد تا ۶۰ روز اقامت داشته باشند و می‌توانند آن را ۳ دوره ۳۰ روزه دیگر تمدید کنند. با این حال، همگی گذرنامه‌های گردشگری هستند، به این معنی که اجازه کار به گردشگران در کشور را نمی‌دهند.

ویتنام نیز فوکوک را به عنوان محل کار برای عشایر دیجیتال انتخاب کرده است و گذرنامه عشایر دیجیتال را علاوه بر گذرنامه گردشگری فعلی (برای یک تا سه ماه اقامت) ارائه می‌دهد. با این حال، این مورد برخی از مراکز بهداشتی و درمانی جزیره را تحت فشار قرار خواهد داد، به‌ویژه هنگامی که برنامه واکسیناسیون هنوز به‌طور گسترده استفاده نشده است و ویتنام همچنان محتاط است تا اطمینان حاصل کند که شیوع بیماری از خارج کشور نباشد.

منبع: ایسنا

آداب و مراسم ماه رمضان در بندرلنگه و بستک

در گذشته که رسانه‌های جمعی وجود نداشت، اهالی در اولین شب ماه رمضان تلاش می‌کردند تا با رفتن به نقاط مرتفع و یا پشت‌بام خانه‌ها، هلال ماه را در آسمان رؤیت کنند که در این صورت آن را به یکدیگر نشان داده و بقیه اهالی را از این موضوع مطلع می‌کردند.

اهل تشیع در نقاطی نظیر بندرلنگه، بندر مقام، کندران و شهر بستک، با آغاز این ماه هر شب مراسم خواندن دعاهای ماه رمضان، سخنرانی و قرآن‌خوانی را در حسینیه‌ها و مساجد با حضور روحانی برگزار می‌کنند. در هر روز نیز کلاس‌های تلاوت قرآن و احکام از سوی روحانیون زن و مرد به‌طور جداگانه برای زنان و مردان مسلمان دایر می‌شود.

نماز تراویج

در بین اهل تسنن مرسوم است که در طول ماه مبارک رمضان هر شب بعد از خواندن نماز عشاء نماز تراویج در مساجد برگزار می‌شود. همچنین در شهرهای بندرلنگه و بستک با آغاز ماه مبارک رمضان اهالی عمدتاً به مسافرت نرفته و هر نوع مراسم غیرمذهبی به ماه شوال موکول می‌شود.

سحر و افطار

امروزه اوقات شرعی (سحر و افطار) در بین اهالی شیعه و سنی از طریق ساعت و رسانه‌های جمعی مشخص می‌شود. اوقات شرعی اهل تسنن با تشیع کمی اختلاف دارد زیرا که اذان را زودتر از اهل تشیع می‌گویند.

در ماه مبارک رمضان، از طریق دفاتر امامان جمعه اهل سنت شهرهای بندرلنگه و بستک اوقات شرعی به‌صورت مکتوب تهیه و به روستاها ارسال می‌شود. اما درگذشته زمان سحر و افطار به هنگام بیدار کردن اهالی برای خوردن سحری، آداب خاصی رواج داشته که با اجرای آن مردم این مواقع را تشخیص می‌دادند.

دمپ دمپی  یا قم سحری

درگذشته برای بیدار کردن مردم برای سحری، چند نفر با چوب به حلب خالی کوبیده و در محله‌ها می‌چرخیدند تا مردم بدین گونه از خواب بیدار شوند. در برخی از نقاط مانند بندر مقام و گرزه، دمپی‌ها به حلب زده و می‌خواندند: قم سحری یا تایم اذکر ربک الدایم. یعنی برای سحری برخیز و همیشه پروردگارت را ذکر کن.

اجرت دمپی‌ها را اهالی، روز عید فطر می‌دادند که بیشتر شامل گندم بود. در شهر بندرلنگه در اواخر ماه رمضان به هنگام غروب دمپی‌ها به در خانه‌های اهالی رفته و با زدن دهل، پاداش حضور خود را در شب‌های این ماه دریافت می‌کردند که بیشتر شامل لباس و یا وجه نقد بود.

ستارگان آسمان

اهالی روستای گاومیری معتقدند هنگامی که ستاره صبح طلوع کرد زمان خوردن سحری پایان یافته است. اهالی شهر بستک برای این منظور در گذشته از ستاره هفت پا (هفت ستاره) کمک می‌گرفتند. این ستارگان هفت عدد  هستند که به ترتیب از سمت جنوب طلوع کرده و در سمت شمال غروب می‌کنند. اهالی بر این باورند که زمان سحری تا قبل از غروب آخرین ستاره است.

بانگ خروس

در روستاهای گاومیری، هنگویه و لمزان در گذشته از طریق بانگ خروس زمان سحر را متوجه می‌شدند. هنگامی که خروس در سحرگاه شروع به آواز خواندن می‌کرد، در دومین نوبت بانگ خروس اهالی برخاسته و شروع به خوردن غذا می‌کردند و تا قبل از آواز سوم خروس زمان سحری پایان می‌یافت. بعضی‌ها عقیده دارند که خروسی در عرش بانگ سر می‌دهد و این خروس‌ها با شنیدن صدای آن شروع به خواندن می‌کنند.

سپیده صبح

اهالی روستای هنگویه بر این باورند که هنگام سحر از طرف شرق خط سفیدی در آسمان ظاهر می‌شود و پایان وقت سحر را مشخص می‌کند. در روستای رودبار کنچی بعضی از اهالی می‌گویند که در هنگام سحر، هنگامی که هوا به قدری روشن شود که دیوار گلی خانه‌ها به سفیدی بگراید آن هنگام زمان سحری پایان یافته و اذان صبح سر داده می‌شود.

غذای سحر

بیشتر اهالی بستک و بندر لنگه در اولین سحر ماه رمضان غذایی نظیر عدس‌پلو می‌خورند. به این اعتقاد که احساس تشنگی کمتری خواهند داشت. در بیشتر نقاط، غذاهایی که برای ناهار در بقیه ماه‌های سال مصرف می‌شود، در ماه رمضان به‌عنوان سحری مورد استفاده قرار می‌گیرد که بسته به وضع مالی خانواده‌ها متفاوت است. از جمله این غذاها می‌توان به ماهی پلو، آبگوشت، ماست و فراورده‌های لبنی، نان، دوشاب و … اشاره کرد.

افطار

اهل تسنن زمان افطار را از زمان شروع اذان مغرب تا قبل از نماز مغرب می‌دانند و معتقدند زمانی که خورشید غروب می‌کند، خط سیاهی از طرف شرق در آسمان ظاهر می‌شود. وقتی‌که به اندازه گردن یک شتر بالا آمد، آن هنگام باید افطار کرد. برای افطار قبل از خواندن نماز مغرب چند دانه خرما و قدری آب‌ خورده و بلافاصله برای اقامه نماز به مساجد می‌روند.

مرسوم است که برای افطار، اکثر خانواده‌ها، مقداری خرما، ماست، حلیم، نان و … به مساجد برده و به‌عنوان خیرات به روزه‌داران عرضه کنند.

غذاهای نام‌برده شده در بین اهل تشیع بندرلنگه و بستک نیز رایج است. شیعیان در این نقاط هنگام اذان مغرب را طبق آنچه از رسانه‌های جمعی اعلام می‌شود، دانسته و معمولاً بعد از اقامه نماز مغرب و عشاء روزه خود را افطار می‌کنند.

شهادت حضرت علی (ع) و شب‌های قدر

در شهر بندرلنگه، شیعیان از شب هجدهم تا بیست و سوم ماه رمضان مراسم عزاداری و نوحه‌خوانی مولای متقیان را همراه با علم بندی در تمام حسینیه‌ها برگزار می‌کنند. دسته‌گردانی در این شب‌ها نیز انجام می‌شود. در شب‌های ۱۸، ۲۰ و ۲۲ ماه رمضان دسته‌ها به حسینیه‌های حیدری، بحرینی و درویش می‌روند که کیفیت برگزاری مراسم نظیر شب‌های تاسوعاست. در شب‌های ۱۹، ۲۱ و ۲۳ دسته‌های عزاداری به‌طور جداگانه به حسینیه راشد آمده و با حضور جمع کثیری از زنان و مردان شیعه، مراسم شب احیاء تا نزدیکی سحر همراه با گذاشتن قرآن بر سر و خواندن دعاهای جوشن کبیر، جوشن صغیر، نوحه‌خوانی و روضه‌خوانی ادامه می‌یابد..

در شب ۲۱ رمضان بعد از پایان مراسم احیاء شب قدر از شرکت‌کنندگان با غذای سحری پذیرایی می‌شود که مواد اولیه آن از محل نذورات مردمی جمع‌آوری شده است.

در نقاطی مانند بندر مقام، کندران، مغویه و شهر بستک، شیعیان در شب‌های ۱۹، ۲۱ و ۲۳ رمضان مراسم شب احیاء را همراه با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی و روضه‌خوانی در مساجد و حسینیه‌ها برگزار می‌کنند. بعضی‌ها به‌عنوان خیر اموات خود مقداری شیرینی، میوه و یا حلیم به حسینیه‌ها می‌آورند.

اهل سنت شب‌های قدر (لیله‌القدر) را شب‌های ۲۱، ۲۳، ۲۵، ۲۷ و ۲۹ رمضان می‌دانند. در این شب‌ها اکثر اهالی علاوه بر اقامه نماز تراویج از نیمه‌های شب به بعد نماز قیام الیل نیز می‌خوانند و در مراسم اهل تشیع شرکت نمی‌کنند.

در بین اهل سنت شهر بندر لنگه مرسوم است که در این شب تعدادی از مردان هر محله به خانه یکی از همسایه‌ها دعوت شده و بعد از نماز عشاء در آن خانه به قرآن‌خوانی مشغول می‌شوند. از مدعوین با غذا و شیرینی‌های محلی پذیرایی می‌شود.

مراسم الوداع

اهل سنت از شب هفدهم رمضان تا آخرین شب، در شب‌های فرد مراسم الوداع یا رمضان را در مساجد یا منازل برگزار می‌کنند.

برای این منظور گروهی به منازل یا مساجد دعوت شده و شعری از مرحوم محمد اعظم بنی‌عباسیان بستکی را می‌خوانند. معمولاً در این گروه یک نفر به عنوان سردسته انتخاب می‌شود که از صدای خوبی برخوردار است. اشعار را می‌خواند و در هر بند بقیه جواب می‌دهند.

مراسم تن تینو

در روستای هنگویه در روز ۲۷ ماه رمضان، خانواده‌ها تنقلات زیادی نظیر شکلات و انواع شیرینی تهیه کرده و در خانه نگه می‌دارند. در عصر این روز بچه‌های روستا به در خانه‌ها رفته و کیسه‌ای را با خود می‌برند. صاحب‌خانه با شنیدن صدای در با روی باز از آنان استقبال کرده و مقداری از تنقلات را به هر یک از آنان می‌دهد.

به‌طور کلی روز ۲۷ رمضان در میان اهل سنت به‌روز خیر معروف است.

آداب عید فطر

در آخرین روزهای ماه مبارک رمضان، خانواده‌ها زکات فطریه خود را طبق آنچه در شرع مشخص شده و اعلام می‌شود، جمع‌آوری کرده و حداکثر تا یک ساعت قبل از نماز عید فطر آن را به افراد کم‌بضاعت می‌رسانند. در گذشته زکات فطریه شامل گندم، جو، خرما و برنج بوده ولی امروزه علاوه بر آن وجه نقد نیز پرداخت می‌شود.

در بیشتر مناطق اعم از اهل تشیع و تسنن دو روز قبل از عید، خانه‌تکانی و رسیدن به سر و وضع خانه‌ها و مساجد و تنظیف آن‌ها انجام می‌شود. در انجام این کار بیشتر زنان مشارکت دارند.

در صبح عید فطر ابتدا غسل کرده و گروه گروه برای خواندن نماز عید به سمت مساجد رهسپار می‌شوند. بعد از ادای نماز و گوش دادن به خطبه آن، اهالی با یکدیگر روبوسی کرده و ضمن تبریک عید فطر به یکدیگر از هم حلالیت می‌طلبند. بعد از نماز عید فطر به‌سوی قبرستان رفته و بر سر قبر اموات فاتحه می‌خوانند.

در روز عید فطر در هر خانه از سوی زنان و دختران، سفره عید انداخته می‌شود که در آن انواع غذاها و شیرینی محلی موجود است. کسانی که برای تبریک عید و دیدو بازدید به خانه‌ای می‌روند بر سر سفره پذیرایی می‌شوند.

دید و بازدیدها بعد از برگشتن از قبرستان شروع می‌شود. اهالی معمولاً به خانه کسی که به‌تازگی یکی از بستگانش فوت شده و اولین عید بعد از مرگ اوست رفته و ضمن تسلیت به آن‌ها قدری از غذا و شیرینی موجود در سفره را خورده و برای فرد از دست‌رفته فاتحه می‌خوانند.

عیدی دادن به کوچک‌ترها از سوی بزرگان فامیل مرسوم است و معمولاً شامل وجه نقد می‌شود. رفتن به خانه سادات و همچنین اماکن زیارتی در این روز نیز مرسوم است.

* گزارش از فاطمه قلی پور، سهراب بناوند و مجتبی جوان اجدادی۷

مرتبط:

بندرلنگه، عروس بندرهای خلیج فارس/جاذبه‌های گردشگری بندرلنگه را بهتر بشناسید

دستکند زیرزمینی روستای موغان فریدن

دستکند زیرزمینی ۴ طبقه روستای موغان در تاریخ ۱۹ دی ماه سال ۹۵ در زیر تپه مشرف به این روستا کشف شد. دستکنده به گونه‌ای از معماری اطلاق می‌شود که در آن به‌منظور خلق فضای معماری، از فرآیند کاهش فضا استفاده می‌شود. به عبارت دیگر برخلاف آنچه در معماری معمول از روی هم قرار دادن مصالح می‌توان به فضای مورد نیاز دست پیدا کرد، در معماری دستکند این فضاها نتیجه کندن بخش‌های از یک توده و حجم‌پر است به‌همین دلیل خلق این اثر، معماری کاست نام گرفته و در متون علم معماری به زبان لاتین Troglodytic Architecture خوانده می‌شود.

در شهر فریدن و به خصوص روستاهای آن به خاطر شرایط فراهم شده به وسیله بستر خاک و زمین موجود، دستکنده‌ها به وفور یافت می‌شوند و معمولا هر طایفه دارای یک دستکَند بوده است. اسناد معتبر مبنی بر قدمت این آثار وجود ندارد اما براساس کاوش‌ها و نظر باستان شناسان قدمت این آثار تا دوره صفویه هم می‌رسد.

تاکنون در سطح شهرستان فریدن حدود ۵۰۰ دستکند شناسایی شده است. از این تعداد چهار دستکند منحصربه‌فرد هستند که عبارت‌اند از دستکند شهر دامنه، دستکند روستای موغان، دستکند روستای قوهک و دستکند روستای سواران.

دستکند روستای موغان در نزدیکی رودخانه پلاسجان و در داخل روستای موغان واقع شده است. روستای موغان در بیست کیلومتری مرکز فریدن و  ۱۴۰ کیلومتری غرب اصفهان واقع شده است.

 معماری طبقاتی دستکند

از جمله مهم‌ترین دلایل شاخص بودن این مکان، معماری طبقاتی آن است. به نحوی که این دستکند در ۴ طبقه بنا شده و ۹ ورودی دارد که تاکنون ۴ ورودی آن مورد شناسایی دقیق قرار گرفته است. تهویه هوای این چهار طبقه، به وسیله یک چاه تهویه انجام می‌شود که از هر چهار طبقه عبور می‌کند.

این شهر زیرزمینی دارای ۹ ورودی است، ورودی که برای مسافران و بازدیدکنندگان در نظر گرفته شده است از طبقه دوم شروع می‌شود، از پله‌های ورودی که پایین برویم، راهرویی با دهانه باریک سمت چپ نیز دیده می‌شود و راه کمی مار پیچ می‌شود تا به راهرو طبقه دوم که فضا روشن‌تر است می‌رسد.

داخل راهرو طبقه دوم آخوره‌ها  نمایان می‌شود، در مرکز این راهرو چاهی عمیق وجود دارد که برای تامین آب شرب ساکنان و احشامشان بکار می‌رفته است.

همچنین در همین بخش از راهرو طبقه دوم، پلکانی وجود دارد که بینندگان را به طبقه سوم هدایت می‌کند، در میان این راهرو، چاه تهویه هوا قرار گرفته که نشان از توانمندی معماران سنتی و چیره دست آن زمان دارد.

در سمت راست انتهای سالن طبقه دوم اتاقکی قرار دارد که وقتی وارد آن می‌شویم، در انتهای اتاق حفره‌ای را مشاهده می‌کنیم که بر اساس گفته‌ها، با دست کنده‌های مجاور در ارتباط است.

با گذر از این یک راهروی باریک، طبقه سوم را مشاهده می‌کنیم که سقفش نسبت به دیگر طبقات تفاوت دارد، به گونه‌ای که سقف این طبقه، محکم‌تر از سقف دیگر طبقات است، انتهای این طبقه نیز یک چاه آب وجود دارد، همچنین  در دیوارهای این طبقه غرفه کوچکی برای نگهداری سلاح و عدوات تعبیه شده است.

انتهای راهروی طبقه دوم که نسبت به دیگر طبقات بزرگ‌تر است، پله‌های کوچکی وجود دارد که بیننده را به طبقه اول راهنمایی می‌کند، در این طبقه شاهد یکی دیگر از ورودی‌های ۹ گانه این دستکند زیر زمینی هستیم و سپس با گذر از ورودی، جایگاهی برای استراحت ساکنان مشاهده می‌شود.

معماری این طبقه نیز شبیه دیگر طبقات است، اما نسبت به دیگر طبقه‌ها اتاقک‌های محورهای چپ و راست آن کمی بیشتر است. میان این طبقه راهرویی وجود دارد که  به طبقه چهارم راه دارد.

این دستکند زیر زمینی که مساحت بیش از ۳۰۰۰ متر را به خود اختصاص داده است، در گذشته برای مقابله با بلایای طبیعی و همچنین هجوم دشمنان و حمله حیوانات درنده ساخته شده است. با توجه به شرایط اقلیمی شهرستان فریدن که زمستان‌های بسیار سرد دارد، وجود این دستکندها برای حفظ جان سازنده‌های دستکندها و احشام آ‌نها ضروری بوده است.

از دیگر ویژگی‌های این دستکند زیرزمینی، وجود تابستان خنک و زمستان گرم در محیط آن است. با توجه به احداث این دستکند در عمق زمین، دمای هوای آن همواره در حدود ۱۸درجه است، لذا در ادوار مختلف به ویژه در زمستان نیاز به سوخت برای گرما نداشته است.

* گزارش از زهرا گرامی، مدیر  روابط‌عمومی اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان فریدن

مرتبط:

دستکند زیرزمینی سامن؛ گمشده در پیچ و خم اعتبار

روستای صخره‌ای «میمند»

گوور قلعه ، گوردخمه صخره‌ای در ماه‌نشان زنجان

صنایع‌دستی و هنرهای بومی، جلوه‌ای از فرهنگ دیرینه سرزمین هزاره‌ها

در حدود ۸ هزار سال قبل که به عصر نوسنگی معروف است، مردمی در منطقه وسیعی در آسیای جنوب غربی زندگی می‌کردند که برای نخستین بار در گروه‌های کوچک جمع آمده، در یک مکان ساکن شدند و اولین دهکده‌ها را به وجود آوردند.

آثار به‌دست‌آمده از دوران پارینه‌سنگی، میان‌سنگی و پار نوسنگی، گواه بر فعالیت انسان در ساخت ابزار و وسایل سنگی چون تیغه است. ابزارهای دندانه‌دار و به شکل‌های مختلف هندسی در مکان‌هایی مانند بیستون و غارهای هوتو و کمربند به‌دست‌آمده گواه این ادعاست.

انسان دوران نوسنگی با الهام از همان شکل‌های طبیعی و با آمیختن آب‌وخاک، اولین ظرف‌های سفالی را ساخت و ناخواسته پا به عرصه‌ای گذاشت که بعدها ابتکار و اقدام او در ساخت وسایل زندگی، صنایع‌دستی نام گرفت.

 صنایع‌دستی در واقع محصولات و هنرهایی هستند که از مواد اولیه بومی هر منطقه و به کمک دست یـا ابزارهای دستی ساخته می‌شوند. ایران با تمدن چند هزارساله‌ خود با این صنعت بیگانه نیست. صنایع‌دستی همچون میراثی ارزشمند از نسل‌های پیشین به بشر امروزی رسیده است. شاید زمانی تصور این هم نمی‌رفت که آثار مردان و زنان سخت‌کوش در جای‌جای جهان که یا به‌ضرورت نیاز زندگی و یا برحسب ذوق هنری ساخته و تولید می‌شد، مورد توجه قرار گیرد و به یک صنعت تبدیل شود.

سرزمین هزاره مرودشت با دارا بودن بافت محلی و بومی غنی خود چه از نظر جاذبه‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی و چه از نظر برخورداری از هنر هنرمندانی که خلق آثار آنان از چند هزار سال پیش تاکنون مورد توجه بوده و مصداق بارز آن را می‌توان در سفال‌های منقوش و منحصربه‌فرد منطقه بانام سـفال تل باکون و هنر معماری سنگی تخت جمشید که تنها آلبوم سنگی جهان است، به چشم دید، همواره زبانزد جهانیان بوده است. سرزمین پرافتخار مرودشت با دارا بودن پنج بخش، دومین شهر پرجمعیت استان فارس و با قدمتی چند هزارساله، در حوزه صنایع‌دستی همیشه حرفی برای گفتن داشته است.

صنایع دستی مرودشت

هر چند ساخت صنایع‌دستی از گذشته‌های دور در این سرزمین وجود داشته و مردم منطقه‌ برحسب مقتضیات مکان و زمان و نیازهای جامعه آن روز مبادرت بــه خلق آثاری می‌کردند که برای بشر امروزی شگفت‌آور است، اما در سال‌های اخیر این تلفیق هنر و صنعت که روزگاری برحسب ضرورت اجتناب‌ناپذیر دوران خود شکل می‌گرفت، توانسته است با رویکردی چندوجهی نظر علاقه‌مندان به هنرهای سنتی را جلب کند. اگر از زمان شکل‌گیری و دوران اولین پیدایش نشانه‌های زندگی بشری در این منطقه بگذریم (که البته آن نیز در جای خود و در حوزه هنرهای بومی منطقه بسی سخن‌ها و رازها برای گفتن و نوشتن دارد) و پا فراتر نهاده و توقفی در زمان هخامنشیان که به اذعان بسیاری اوج درآمیختگی هنر و صنعت ایران بوده است، داشته باشیم، هنر دیرین منطقه مرودشت و پویایی و تلفیق هنر سنتی و صنعتی منطقه ملموس‌تر به نظر می‌رسد.

اشیای زینتی و صنایع‌دستی به دست آمده از اکتشاف‌های باستان‌شناسان که در موزه باستان تخت جمشید وجود دارد، گواه این ادعاست که سرزمین هزاره‌ها مرودشت مهد عرضه و ارائه تلفیق هنر و صنعت است.

گل‌میخ مفرغی و میخ سر طلا وابسته به تزیینات معماری، اشـیای تزیینی سنگی به نام چشم‌های مصنوعی به‌کار رفته در تزیین مجسمه‌های سنگی، جوغن و یا همان هاون سنگی که از سنگ کوه تراشیده شده و برای آسیاب کردن و کوبیدن مورد استفاده قرار می‌گرفته، عطر دان از جنس سنگ مرمر سفید با تراش خاص و دورانی، دستبند و گردن بندهای سنگی و موارد بی‌شماری ازاین‌دست که در موزه تخت جمشید به نمایش گذاشته‌ شده، خاطر هر بیننده‌ای را مفتخر به داشتن پیشینه‌ای ارزشمند با صنعت هنری پیشرفته در آن زمان می‌کند.

پرواضح است اگر به‌یقین تمام این اکتشافات را محصول دست مردم این منطقه قلمداد نکنیم و با اذعان به این امر بدیهی که در زمان هخامنشیان هنر و صنعت به‌جای مانده در منطقه مرودشت و به‌ویژه تخت جمشید وامدار مهارت و هنر هنرمندان از اقصی نقاط قلمرو حکومتی هخامنشیان بوده است، این امر باز هم، سرزمین تاریخی مرودشت و بومیان هنرمند این خطه را از تلقی مهد تمدن و بستری غنی برای عرضه و ارائه تلفیق و هنر، جدا نخواهد کرد.

نگاهی به صنایع‌دستی مرودشت از گذشته تاکنون

صنایع‌دستی که در ابتدا و نه با این نام، که برای رفع احتیاجات روزمره بومیان سرزمین مرودشت، مانند سایر جوامع بشری در گذشته‌های وجود آمده بود، به‌ تدریج رشد و تکامل پیدا کرد و امروزه همان صنایع‌دستی در جای‌جای مناطق آبادی‌نشین سرزمین مرودشت، نشان‌دهنده پیشینه فرهنگ نشان و هنر آن منطقه است.

دست بافته‌های سنتی داری و غیر داری

 بافته‌های داری و غیر داری یــا زیراندازها که بــه دلیل کاربردی بودن این محصولات در کنار هنری بودن آن، توجه غالب مردم دنیا را به خود جلب کرده است، تنوع و قدمتی قرین قدمت سرزمین هزاره‌ها مرودشت را دارد. تولید دست بافته‌ها، به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین صنایع‌دستی خطه مرودشت، در اکثر نقاط جغرافیای عشایری، روستایی و حتی شهری مرودشت از قدیم تاکنون رواج داشته است. تنوع این محصولات که عموماً به‌عنوان کف‌پوش استفاده می‌شده‌اند، تقریباً با تنوع فرهنگ این منطقه برابر است. قالی‌بافی، گلیم‌بافی، اُیی بافی، دولایه بافی، شیششه‌ درمه بافی، سیاه‌چادر بافی، زیلوبافی و نمدمالی سنتی در این بخش از صنایع‌دستی مرودشت قرار می‌گیرند.

صنایع دستی مرودشت

گیوه‌بافی

پای‌افزار گیوه که خنک، سبک و قابل شستشو است و به دلیل ویژگی‌هایی که مطرح شد در میان روستاییان و کشاورزان، از گذشته تا امروز مورد استفاده قرار می‌گیرد هم چنان در برخی از مناطق مرودشت از جمله روستای کندازی و دشتک رواج دارد.

بافتنی‌های چوبی

سبد نوع دیگری از بافتنی‌های چوبی منطقه مرودشت به‌ویژه درگذشته بوده که با استفاده از شاخه‌های ریز درختان محلی از جمله انار و یا بادام‌کوهی ساخته و معمولاً استفاده‌ می‌شود، از جمله جای نان، جای لباس شسته، جای غلات و میوه، ساخت این سبدها با مصالح و مواد ارزان در منطقه بدون استفاده از دستگاه‌ها انجام می‌شده و بسیار اهمیت داشته است.

 متأسفانه امروزه به دلیل تغییرات اقلیمی و پوشش گیاهی مورد نیاز این هنر، از تولید سبدها کاسته شده است و تنها در بخشی از مرودشت بومیان منطقه، هرچند به‌طور محدود، به این کار مشغول هستند. تراش سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی، سفالگری، سنگ‌تراشی و حجاری سنگ و صنایع‌دستی چوبی از دیگر رشته‌های غالب و مورد اقبال هنرمندان امروزی خطه مرودشت به شمار می‌رود.

* گزارش از اُلدوز روستایی، کارشناس صنایع‌دستی استان فارس

مردم ترکیه چگونه به استقبال ماه رمضان می‌روند؟

ماه مبارک رمضان، یکی از ماه‌های پربرکت سال است که احکام و آداب این ماه، نتایج و اثرات مثبت مؤثری در زندگی و ارتباط انسان‌ها با خداوند ایجاد می‌کند. روزه‌داری در این ماه سراسر برکت سبب تقویت اراده و عزت نفس روزه‌داران می‌شود و معنویت را در جامعه گسترش می‌دهد.

ماه مبارک رمضان در میان مسلمانان ترکیه در جایگاه والایی قرار دارد و از جمله عیدهای بزرگ این کشور به حساب می‌آید. مردم این کشور نیز در کنار مسلمانان سایر کشورها با شور و اشتیاق زیادی به استقبال این ماه می‌روند و معتقدند این ماه مبارک، برکت و خیر را در سفره‌ها و روزی مردم افزایش می‌دهد، به گونه‌ای که در شرایط سخت و نامناسب اقتصادی نیز خداوند به برکت این ماه درهای خیر و رحمت را به روی بندگانش می‌گشاید. این کشور در ایام ماه مبارک رمضان سنت‌ها و رسوم مخصوص خود را برگزار کرده و خوراکی‌های ویژه این کشور را مصرف می‌کنند، که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم.

آغاز ماه مبارک رمضان شور و اشتیاق زیادی در جامعه و مردم کشور ترکیه ایجاد می‌کند، به طوری که در این ماه مبارک، مساجد و خیابان‌ها را تزئین می‌کنند و آغاز این ماه پربرکت را به یکدیگر تبریک می‌گویند. مردم سعی می‌کنند در این ماه برای ادای نماز جماعت به مساجد رفته و نماز خود را در مساجد به جای می‌آورند. صدای شلیک توپ نشانه‌ای است برای اعلام زمان غروب و اذان مغرب که مردم این کشور با شنیدن این صدا روزه خود را باز خواهند کرد.

ماه رمضان در ترکیه

خواندن قرآن در ماه مبارک رمضان

قرائت و تفسیر قرآن کریم در این ماه بسیار رواج پیدا می‌کند؛ یکی از عادات بسیار زیبا در این کشور استفاده از عطری به نام «کولونیا» است که که معمولا زمانی که افراد در مساجد حضور می‌یابند و یا سر سفره افطاری می‌نشینند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این عمل پسندیده در سایر مراسم و اعیاد به ویژه اعیاد اسلامی مانند عید قربان و عید فطر انجام می‌شود.

 

سنت چاوش‌خوانی در ترکیه

بر اساس سنتی دیرینه، سحرخوان‌ها (چاوش‌خوان) در هنگام سحر علاوه بر صدای مناجات مساجد، به خیابان‌ها و کوچه‌ها آمده و برای بیدار کردن مسلمانان و اقامه نماز صبح، آواز می‌خوانند. روزه‌داران پس از نماز صبح به قرائت قرآن می‌پردازند. علاوه بر این‌ها طبل‌زن‌هایی نیز در زمان صرف وعده سحری و عبادت با نواختن طبل مردم را بیدار می‌کنند؛ به طوری که در هر منطقه از شهر، یک طبال (طبل‌زن) حضور دارد. این افراد همچنین در روز عید فطر نیز با نواختن طبل این روز را جشن می‌گیرند و با زدن زنگ خانه‌ها، عیدی و انعام دریافت می‌کنند.

ماه رمضان در ترکیه

خوراکی‌های خاص ماه رمضان

از جمله خوراکی‌هایی که معمولا در سفره افطار مردم ترکیه وجود دارد و جزء مواد پرمصرف در این ماه محسوب می‌شود می‌توان به زیتون، خرما، پنیر ساده و پنیری معروف به کاشار اشاره کرد. کنافه و باقلوا نیز دو شیرینی هستند که معمولا در منازل تهیه می‌شود و در ماه مبارک رمضان نیز بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ معروف‌ترین شیرینی ماه رمضان در این کشور «گلاچ» نام دارد که از آرد، نشاسته و شیر تهیه می‌شود. همچنین نانی خاص به نام «پیده رمضان» برای وعده افطار تهیه می‌شود. انواع سوپ و آش نیز از جمله غذاهایی است که غالبا در سفره افطاری دیده می‌شود.

 

یکی از باورهای مردم ترکیه این است که هنگام افطار همه باید سر سفره افطاری حاضر باشند؛ از این رو سنت «اطعام روزه‌داران» در بیشتر شهرها و مناطق این کشور به طور گستره صورت می‌گیرد، به طوری که چادرهایی در اماکن عمومی برپا می‌شود که در این چادرها به شهروندان افطاری داده می‌شود؛ مسافران، رانندگان و سایر کسانی که به هر دلیلی نتوانسته‌اند به منازل خود بروند نیز می‌توانند در این آیین شرکت کرده و در کنار سایرین بر سر این سفره‌ها روزه خود را باز کنند.

البته در حال حاضر که تمام کشورهای دنیا با شیوع موج جدیدی از کرونا دست و پنجه نرم می‌کنند، انجام برخی از این آداب و رسوم که به شکل دورهمی برگزار می‌شود در برخی از موارد بامحدودیت و در برخی دیگر با ممنوعیت همراه است.

ماه رمضان در ترکیه

انتظار برای عید فطر، دومین عید بزرگ اسلامی در ترکیه

عید سعید فطر پس از عید قربان به عنوان دومین عید برگ ملی و دینی کشور ترکیه شناخته می‌شود که به مناسبت این عید معمولا سه روز تعطیلی رسما اعلام می‌شود. عیر فطر در ترکیه با نام «عید رمضان» نیز نامیده و به سبب مصرف زیاد شیرینی و شکلات در این عید با عنوان «شکر بایرامی» (عید شکر) نیز شناخته می‌شود. از جمله آداب و رسوم مردم ترکیه در این روز می‌توان زیارت اهل قبور، پوشیدن لباس نو، دید و بازدید و اقامه نماز عید فطر در مساجد سراسر این کشور را نام برد.

منبع: ایسنا

مرتبط:

آداب استقبال از رمضان در سوئیس خاورمیانه

استقبال از رمضان در مصر سرزمین فراعنه

روز میراث جهانی، رویدادی که آثار تاریخی را برای نسل‌های آینده حفظ می‌کند

روز میراث جهانی که به عنوان روز بین‌المللی بناهای تاریخی و آثار تاریخی نیز شناخته می‌شود، ما را تشویق می‌کند تا همه فرهنگ‌های جهان را جشن بگیریم و از بناهای مهم تاریخی آگاهی کسب کرده و از اهمیت حفظ فرهنگ‌های دنیا حمایت کنیم.

شورای بین‌المللی آثار و بناهای تاریخی جهان با نامگذاری این روز جهانی که تاریخ آن ۱۸ آوریل مصادف با ۲۹ فروردین ماه است، تصمیم دارد تا همه چیز در مورد افزایش آگاهی از اهمیت تنوع میراث فرهنگی و حفظ آن برای نسل‌های آینده را پررنگ‌تر کرده و در هر سال به آن اعتبار بیشتری دهد.

در واقع می‌توان گفت که بناها و آثار باستانی برای همه ما در سراسر جهان سرمایه است؛ با این حال، همه آن‌ها باید محافظت شوند تا اطمینان حاصل شود که این میراث غنی برای سال‌های آینده به‌عنوان دارایی‌های ارزشمند باقی می‌مانند. بنابراین، روز جهانی میراث علاوه بر آنکه این موضوع مهم را یادآور می‌شود، بلکه تلاش جمعی از جوامع سراسر جهان را نیز برای دستیابی به این مهم می‌طلبد.

در این روز جهانی، چندین رویداد مختلف در سراسر جهان اتفاق می‌افتد. این شامل طیف گسترده‌ای از فعالیت‌ها، کنفرانس‌ها و بازدید از مکان‌های فرهنگی و آثار تاریخی است. این در حالی است که چندین مکان و بنای تاریخی باورنکردنی در سراسر جهان وجود دارد. این شامل Machu Picchu است که در زمینی سرسبز و کوهستانی در بالای رودخانه Urubamba در پرو واقع شده است. مناظر شگفت انگیز زیادی در مصر وجود دارد که اهرام جیزه یکی از آن‌ها است. از دیگر مکان‌های قابل‌توجه می‌توان به Bagan در میانمار، Angkor Wat در کامبوج و دیوار چین اشاره کرد.

خرانق

تاریخچه روز میراث جهانی
آن‌چه در بین مردم به‌عنوان روز میراث جهانی شناخته می‌شود، در واقع روز جهانی بناهای تاریخی و آثار فرهنگی نامیده شده که در سال ۱۹۸۲ میلادی توسط شورای بین‌المللی آثار و بناهای تاریخی یا ICOMOS تاسیس شده است. این سازمان بر اساس اصول مندرج در منشور ونیز تاسیس شد که آن را منشور بین‌المللی حفاظت و مرمت آثار تاریخی ۱۹۶۴ میلادی نیز می‌نامند.

همچنین این سازمان پس از شناسایی نیاز به حفاظت از این مکان‌های با ارزش، تاسیس شد و شاهد گردهمایی متخصصان صدها رشته مرتبط بود. این‌ها شامل معماران، مهندسان، جغرافیدانان، مهندسان عمران، هنرمندان و باستان شناسان می‌شوند. آن‌ها هر ساله تلاش می‌کنند تا اطمینان حاصل کنند که برخی از زیباترین مکان‌های جهان و آثار مهم فرهنگی برای نسل‌های آینده حفظ می‌شوند.

از زمان آغاز به کار این سازمان، تقریبا ۱۰ هزار عضو در بیش از ۱۵۰ کشور در سراسر جهان در آن ثبت شدند. از این ۱۰ هزار عضو، بیش از ۴۰۰ عضو از موسسات، کمیته‌های ملی و کمیته‌های علمی بین‌المللی هستند که همه با هم برای نجات سایت‌های مهم و شناسایی مکان‌های جدیدی که باید به لیست گردشگری و میراث فرهنگی اضافه شوند، همکاری می‌کنند.

نکته جالب توجه اینجاست، سال ۲۰۱۶ میلادی مجتمع غاری Gorham’s در انگلستان، پارک ملی Khangchendzonga در هند و قنات ایرانی در ایران نیز به این سازمان اضافه شدند. از این رو با تلاش خستگی‌ناپذیر اعضا، این مکان‌ها برای نسل‌های آینده حفظ خواهند شد.

گنجعلی‌خان
چگونه می‌توان روز میراث جهانی را جشن گرفت
شاید مهمترین راه برای بزرگداشت روز میراث جهانی، جستجو در مکان‌های نزدیک شما باشد که به‌عنوان میراث جهانی به حساب می‌آیند و شاید با بازدید از آن‌ها هم بتوانید به اهمیت آن پی ببرید و هم ابعاد جدیدتری از آن را کشف کنید.

همچنین آشنایی با رویدادها و کنفرانس‌های این حوزه نیز می‌تواند میزان مشارکت جمعی شما را در این روز ارزشمند افزایش دهد و به فرزندان شما بیاموزد که چگونه باید این راه را ادامه دهند.

همچنین بهتر است آگاهی در مورد این روز را با افرادی که می‌شناسید گسترش دهید. این کاری است که می‌توانید با سهولت از طریق رسانه‌های اجتماعی انجام دهید. می‌توانید پیامی ارسال کنید که دوستان، آشنایان و اعضای خانواده خود را از این روز مطلع کرده و آن‌ها را به ارسال مطلب نیز تشویق کنید. با این اقدامات شما هم به نوعی در حفظ آثار تاریخی و بناهای ارزشمند جهان سهیم خواهید بود.

منبع: اسکان

آشنایی با خرانق _زادگاه خورشید ایران

دیدن مناظر طبیعی، یکی از لذت‌بخش‌ترین و کم‌هزینه‌ترین تفریحاتی است که می‌توان در زندگی تجربه کرد؛ در این میان کشور ما دارای تنوع بی‌نظیر و شگفت‌انگیزی از جاذبه‌های طبیعی است که در اقصی نقاط این جغرافیا، قرار گرفته‌اند و یکی از این مناطق «روستای خرانق» در نزدیکی شهر یزد بوده که به «زادگاه خورشید ایران» معروف شده است.

استان یزد یکی از توریستی‌ترین و مسافرپذیرترین استان‌های ایران است. جاذبه‌های طبیعی و تاریخی این استان مانند مسجد جامع یزد، قنات‌ها، بادگیرهای سنتی و تعدادی زیادی از دیدنی‌های دیگر همواره نام این استان را بر سر زبان آورده است. با این ‌وجود در دل جاذبه‌های فراوان یکی از جذاب‌ترین مناطق طبیعی استان یزد، روستای «خرانق» در نزدیکی شهر اردکان است که تاکنون کمتر به آن پرداخته شده‌است.

روستای خرانق در نزدیکی شهر اردکان و در ۸۵ کیلومتری شهر یزد، در میان کوهستان‌های مرکزی ایران واقع شده است. جغرافیای این روستا و قرار گرفتن در میان کوه‌های بلند، باعث شده است تا آب‌وهوای این روستا بسیار خنک‌تر و مطبوع‌تر از شهر یزد باشد.

اگرچه که این روستا در اقلیمی کویری و در مرکز ایران قرار دارد، اما وجود کوه‌های بلند در اطراف این روستا باعث شده است تا میانگین دمای سالانه در این روستا حدود ۱۵.۵ درجه سانتیگراد و میزان بارندگی ۷۵ میلی‌متر در سال ثبت شود. خرانق را می‌توانیم یکی از ییلاقات استان یزد بدانیم چرا که در گرم‌ترین روزهای سال هم از سایر مناطق استان خنک‌تر است.

این روستا به ‌دلیل وجود منابع سنگ‌آهن، اورانیوم، ساغند، باریت، روی و گرانیت از اهمیت اقتصادی بسیار بالایی برخوردار است. همچنین خرانق به ‌دلیل دارا بودن ویژگی‌های خاص طبیعی، زیستگاه امنی برای گونه‌های جانوری مثل یوزپلنگ، کل، بز، قوچ و میش، به ‌شمار می‌رود.

خرانق

با این‌حال اما این روستا به لحاظ برخورداری از سفره‌های آب زیرزمینی در وضعیت خوبی قرار ندارد، تا جاییکه اراضی اطراف به شدت در معرض فرسایش، تخریب و نفوذ شوری قرار گرفته‌اند و این تهدید آنقدر جدی است که درحال حاضر لایه‌های گچ و نمک، درصد زیادی از منطقه را پوشانده‌اند و طبق پیش‌بینی‌ها ممکن است به‌علت فرسایش زیاد، در آینده اثری از این روستا وجود نداشته باشد.

قدمت روستای خرانق را حدود ۴۵۰۰ سال پیش تخمین زده‌اند، که محل زندگی زرتشتیان بوده ‌است. همچنین قدیمی‌ترین اسناد تاریخی که به این منطقه اشاره کرده‌اند، مربوط به دوره ساسانیان است و نشان از این دارد که این منطقه از زمان باستان دارای اهمیت تجاری بوده؛ به همین دلیل از دوره حکومت هخامنشیان قلعه‌ها، راهدارخانه‌ها و چاپارخانه‌هایی به منظور حفاظت از کاروان‌های هجاری در مقابل حمله چادرنشینان در این منطقه ساخته شده است.

در آثار مکتوب به جامانده از این روستا با نام «خورنق» نیز یاد شده، اما در طول زمان این نام به «خرانق» تغییر کرده است و معنای آن ‌را «محل تولد خورشید» عنوان کرده‌اند.

 

روستای خرانق با حدود ۴۰۰ نفر جمعیت، از دو بخش جدید و قدیم تشکیل شده است و ساکنان این روستا در حال حاضر در منطقه جدید زندگی می‌کنند. بیشتر ساکنان این روستا به شغل‌های کشاورزی، باغداری، دامداری و قالی‌بافی اشتغال دارند و از محصولات عمده کشاورزی در این روستا، می‌توان به گندم، پنبه و هویج اشاره کرد.

به دلیل بافت تاریخی و کهن این روستا معماری آن نیز همیشه بر سر زبان‌ها بوده و همواره چشم تعداد زیادی از گردشگران ایرانی و خارجی را به خود خیره کرده است. به ‌عنوان مثال از ویژگی‌های خاص معماری این روستا می‌توان به بافت ارتباطی و کوچه‌های تو در تو اشاره کرد که به نحو جالبی با یکدیگر ارتباط دارند. همچنین کوچه‌هایی که به خانه‌ها ختم می‌شوند به ‌صورت تنگ و با طاقی پایین ساخته شده‌اند تا کسی سوار بر اسب نتواند وارد بخش مسکونی این روستا شود.

خرانق

شرایط استراتژیک، امکانات آب‌وهوایی و ویژگی‌های اقلیمی همواره در طول تاریخ این روستا را مورد توجه قرار داده است و باعث رونق آن در کنار کویر شده است. سنگ‌نگاره‌های قدیمی که تاریخ این منطقه را به قرن‌ها پیش برمی‌گرداند و هنوز هم در این منطقه وجود دارد، خود سند و مدرکی بر قدمت تاریخی این منطقه است، اما در این بین «قلعه خشتی خرانق» به‌عنوان اصلی‌ترین جاذبه گردشگری این روستا، شایان توجه است.

این قلعه بر سر تپه‌ای بلند و با هدف دفاع آسان‌تر در برابر مهاجمان ساخته شده است که بر کل زمین‌های اطراف احاطه دارد و در طول هزاران سال، موجودیت خود را حفظ کرده است. این قلعه از دیوارهای گلی و سقف‌هایی از جنس تیرهای چوبی، حصیرهای الیافی و چوب ساخته شده و در اطراف خود ۶ برج نگهبانی دارد. همچنین از نکات جالب توجه این قلعه می‌توان به حدود ۸۰ خانه دو یا سه طبقه‌ای که در داخل این قلعه ساخته شده‌اند اشاره کرد. «قلعه خرانق» از یادگاری‌های دوران پس از اسلام و حکومت ساسانیان بوده که در سال ۱۳۸۳ به ‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

از جمله جاذبه‌های گردشگری دیگر این روستا می‌توان از کاروانسرای خزانق، بقعه مشهدک، مزار بابا خادم، پل خرانق، حمام خرانق، آب‌انبار خرانق، مسجد جامع و حسینیه خرانق و منارجنبان خرانق را نام برد که هرکدام تاریخ و فرهنگی را در دل خود جا داده‌اند و هرساله گردشگران بسیاری از اروپا را به تماشای خود می‌کشانند.

گردشگران می‌توانند برای تماشای روستاهای تاریخی که هرکدام از خشت‌های گلی‌شان داستانی طولانی و پر رمز و راز از سیر اتفاقات تاریخی که بر روستا گذشته است را روایت می‌کند، می‌توانند پس از همه‌گیری کرونا به این روستای منحصر به‌فرد سفر کنند و از مناظر طبیعی و تاریخی لذت ببرند.

منبع: ایسنا

مرتبط:

«بادگیر»، جرقه‌ی پایداری یزد در جهان

مسجد جامع یزد _موزه معماری ایران